Шоңҡар
-27 °С
Болотло
75 лет Победы
Бөтә яңылыҡтар
Сәсмәүер
21 Май 2019, 23:07

Тәхиәт

Ринат

КАМАЛ

Кµрºшсе

Жиžанур Йомаƒужинƒа

Повесть

Ауылƒа šайтšайным.

ª‰ен артына сыƒып, šаштаššа к‰тºрелдем, бала саš э´´ºрен яœырттым.

Алы¾та šалƒан йылдар

хºтирºžен терге´еп, лауылдаš апай урамды яœƒырата:

– Тºхиºт! ªйттем,

ауы´ыœа алма тип…

К‰рше апай теленº к‰негеп

бµткºнбе´ инде: ул тµймºнºн
font-family:"NewtonITT","serif";mso-ansi-language:BE"> – дµйº, энºнºн б‰рºнº
яžай… Šапšа алдында ярžыƒан ат тора, дилбегº осо ер´º žµйрºлº.
BE">

– Тºхиºт, ºйттем… Аты

šасып šайтšан, ‰´е юš!

Таƒы «Тºхиºт». Башым

žы´лап китº, ºйтерžеœ, мейемде йºшен уты телº.

I

– Тºхиºт! Тºхиºт килº!

Бµтº ауыл к‰тºрелº, барыžы

тº´рºžенº šаплана.

Тºхиºт исемле ярым

º´ºм, ярым йыртšыс – šорƒандарыƒы´´ы тµшµрµгµ´, мµрйºлºреге´´е šаплаƒы´! Ул
иблис, ишегеге´ бикле булžа
font-family:"NewtonITT","serif";mso-ansi-language:BE"> – тº´рºнºн, тº´рºге´
томаланžа, мµрйºнºн тµшµр. Иблисме, мºскºйме? Тºне йµнтº¾, к‰´´ºре – кеше
к‰´´ºре, аяšтары ла º´ºмсº, šулдары ƒына маймылдыšы ке‰ек ергºсº етеп тора.
Тайыш табанлы, šабырƒаžы менºн йµрµй…

– Тº-хи-ºт!

Ауылдыœ а¾ты-µ¾кµ

килº, бала-саƒа šаса, šарсыš-šорсоš šапšаларын яба. Бары бер нºмºнºн дº
µркмº‰се, žºр нºмºнºн šы´ыš табыусы малай-шалай ƒына ауыл осона Тºхиºтте
к‰рергº саба.

Ауылда – тамаша, ауыл

осонда сынйырƒа бºйлºнгºн тере айыу´ы к‰рžºтºлºр!

Тºхиºт Оло урамды

имен-аман ‰тте. Магазинƒа еткºнсе иƒтибар ите‰се булманы.

Диуана ян-яƒына

аœшайып-аœшайып šаранды, šайžы бер µй´ºр šаршыžында о´аšлап тор´о. Тыšрыšта малай-шалай
к‰ренмºне. Шулар´ан айбана, Мºƒ´ºнгº килгºн žайын улар шау-шыу šуптара. Диуана
магазинƒа етеп, кºнфит-ма´ар алыр ´а… Таƒы К‰л яš урамын, µлºсºžе Йºнифº µйµн
к‰рер…

Оло кирза итек, г‰йº,

барса урамды яœƒырата: тап-топ… Ер ´º туœ, итек тº туœ, бары žантый žи´мºй. Šулында
бейºлºйе лº юš, ялан šул
font-family:"NewtonITT","serif";mso-ansi-language:BE">, ялан аяš, муйыны асыš…
¤¾тµндºге кµпµžµн šышын да, йºйен дº žалмай.

Тºхиºт, Тºхиºт – сумар

баш,

Тºхиºт, Тºхиºт – šушар

баш.

Šайžы бере: «Тºхиºт,

Тºхиºт – суйын баш», – тип тº ебºрº. Малай´ар кºмит šора, мº´ºк таба, º уƒа
ирмºк т‰гел: ул ‰´ ыœƒайына йµрµй, ‰´ эше менºн мºшƒ‰л.

Кµпµžµнµœ бер ке¾ºžе тишек,

икенсеžе – бµтµн. Бµтµнµžµндº –
font-family:"NewtonITT","serif";mso-ansi-language:BE">теләнселәп йыйƒан аšса… Шуƒа уœ šулы
– гел уœ ке¾ºžендº, žулы о´он булып, тубыƒына тиклем тµшµп тора. Тиге´ ер´º
žµрлµгº, тик
mso-ansi-language:BE">томалға
"NewtonITT","serif""> кµлµп šуя. Кµлžº, уртында ике б‰ре теше ыржая. Ысынлап
та, ауылда
mso-ansi-language:BE">“Тºхиºттº
йыртšыс šаны, йыртšыс кµсµ бар
font-family:"NewtonITT","serif";mso-ansi-language:BE">” тип žµйлºй´ºр.

Асыуланžа, йµ´µ

салшая, к‰´´ºре аšая, эйºге маймылдыšы žымаš алƒа сыƒа.

Магазин šашында

µлкºндºр´е к‰реп, Тºхиºт тынысланды: улар уƒа теймºй, улар µсµн Тºхиºт был
донъяла бар ни, юš ни. Ул ололар менºн килешеп йºшºй. Бигерºк тº šарт-šоро, šарсыš-šорсоš
игелекле: йº кµмµш, йº баšыр аšса йомдоралар, «Хºйер-са´аšа» ти´ºр, «ºрипкº
сауап була…»
mso-ansi-language:BE">.
‡´´ºре белгºн доƒаларын уšып šуялар. Б‰тºн ир-ат эшлºп аšса таба, тир тамы´а:
ªсхºттºр кµтµ‰ кµтº, Тимерƒºзи машина йµрµтº, Зµлфиº апай žыйыр žауа, º Тºхиºт
– азат šош… Šаранай´ар уныœ хаšында бер ер´º, бер к‰ктº йºшºй тип тº žµйлºй´ºр:
имеш, Тºхиºт ярым º´ºм, ярым šош… ªллº к‰ккº, ºллº урман артына к‰сº… Кем белº,
кем к‰ргºн? Бºлки, ул ендºр йº б‰ре нº¾еленºндер? Šа´ау тештºре лº бар! Эйе,
Тºхиºт ƒº´ºти бºндº т‰гел – быныžы ра¾, ул иблис йº ен улы булыуы ихтимал. Йº
ул к‰ктºн тµшкºндер, кешелºр араžында яœылыштан ƒына йµрµп яталыр? Šиºфºтенº
šараƒы´! Йºнифº šарсыš ейºне, ти´ºр… Йºнифº šарсыš к‰птºн вафат бит инде.
Тºхиºт – Šаранай ауылында ят бауыр, уны Мºƒ´ºндº тыуƒан, К‰л яš урамда ‰¾кºн,
ти´ºр. Таƒы мºƒ´ºндºр ´º уны ‰´´ºренекенº žанамай. Бºлки, ул сиƒан улылыр?
Žантый´ы Šаранайƒа сиƒан таборы ташлап киткºндер… Тºхиºт тº, шулар нº¾еленº
тартып, žоранырƒа ярата: усын žона ла šата, йºнºžе, мºхр‰мгº астан ‰лмº¾кº
биреге´! Башšортта телºнселº‰ тигºндеœ булƒаны юš, º сиƒандар нºš шулай донъя
кµтº. Улар бала саƒынан телºнселºп, урлашырƒа µйрºнº… Улай тиžºœ, Тºхиºт
кешенеœ энºžенº лº теймº¾, žорамай тµймºžен дº алма¾ – ниндºй тоšомдан был йºн
эйºžе? Б‰ре балаžы… Бºлки, б‰релºр º´ºмдºргº балаžын ташлап киткºндер?

Šы´ƒылт йµ´µн ерºн

žаšал ба¾šан, тºне šалтырай. Šып-šы´ыл уста – кµмµш аšсалар!

– Кºн-фит!

– Лампасыймы, žоро

мендºрме? – тип белешº žатыусы.

– Мен-дºр! – Тауышы

ºллº кеше µнµ, ºллº айыу кµркµлдº‰е? – Мен-дºр! – Ауы´ында – ике б‰ре теше,
кµмµштºре и´ºнгº šойола. Кешелºр ситкº тайшана, и¾ºр тубыšланып аšса с‰плºй,
сиратта шау-шыу.

– Шаšай´ы кµтµп, ярты

кµн ‰тº…

– Ярай, µндºшмº! –

Б‰тºндºр бисºне тыя.

– Кºрºсингº

BE">филтә
бармы?

– Туšта, мынау´ы

‰ткºрºйем дº! – Žатыусы кµтº, сират Тºхиºтте к‰´ºтº. Сират аяƒы а¾тында –
сабыймы, имºнес януармы.

Ниžайºт, сират šотола.

Теге кºнфитен усына йомƒан килеш, абына-žµрлµгº урам уртаžынан µ¾тµрµлº.

– Тº-хи-ºт! Тºхиºт

килº!

Šай´ан пºй´º

BE"> булды
был эт малай´ар, šай´ан эт µйµрµ?

– Тº-хи-ºт!

Йºнºžе, сабый´ар´ы

йºшереге´, šапšаны ябыƒы´, µйµгµ´´µ биклºге´ – ауылды йыртšыс ба¾а!

B8TNR">

none">
mso-bidi-font-family:B8TNR;mso-ansi-language:TT">– Тº-хи-ºт!

none">
mso-bidi-font-family:B8TNR;mso-ansi-language:TT">Ауыл ту´а, баш т‰бºн килº
донъялары. Бары тикторма¾, ендеœ ‰´енºн дº µркмº¾, иблисенºн дº айбанма¾
малай-шалай ƒына Тºхиºт артынан эйºрº. К‰´ šырыйы менºн булžа ла тамаша итергº,
бер µн булžа ла šатырƒа, ƒифриткº бер таш булžа ла тºмергº!

none">
mso-bidi-font-family:B8TNR;mso-ansi-language:TT">Был мºхшºр´ºн йыртšыс Тºхиºт ‰´е
лº šаушап тµшº, йµрºген усына йома, кºнфитен т‰шенº šы¾а – йºžºтерºк, йºžºтерºк
тайырƒа, йºžºтерºк Мºƒ´ºндºн табанды ялтыратырƒа! Имен-аман саšта šотолорƒа был
µйµр´ºн! Барса ауыл ба¾тыра тµшкºн! Кºнфитен таларƒа уйлай´ар!

none">
mso-bidi-font-family:B8TNR;mso-ansi-language:TT">ифрит й‰нлºп атлай ´а, º´ºмсº
й‰герº лº белмºй. Атлау тигºне – žµрлµгµ‰, й‰гере‰ тигºне – көнгәрә žымаš žикерºнлº‰.

none">
mso-bidi-font-family:B8TNR;mso-ansi-language:TT">Тºхиºт – сумар баш,

none">
mso-bidi-font-family:B8TNR;mso-ansi-language:TT">Тºхиºт – šушар баш.

none">
mso-bidi-font-family:B8TNR;mso-ansi-language:TT">– Ха-ха! – тип ‰керº шатун,
малай-шалай борсаšтай ситкº žибелº... Эйелеп таш элºктерº, шунда усындаƒы кºнфите
батšаššа сºселº... Žантый, ‰кереп, šалšына, усында – балсыššа буталƒан кºнфит!

none">
mso-bidi-font-family:B8TNR;mso-ansi-language:TT">Šара яу артšа сигенº, ƒифрит –
бер ‰´е! ¤йµр тырым-тыраƒай, šайžы šай´а бо¾а, кем – ситºн ышыƒына!.. ифрит еœде!

none">
mso-bidi-font-family:B8TNR;mso-ansi-language:TT">Золом залим тыу´ыра, яман ‰рнºк
шеш ке‰ек а´а, ары тарала; ƒифриттºн к‰рмºксе малай´ар ´а ташšа йºбешº.

none">
mso-bidi-font-family:B8TNR;mso-ansi-language:TT">– Тºхиºт – ºкиºт!

none">
mso-bidi-font-family:B8TNR;mso-ansi-language:TT">– Тºхиºт, кºнфит бир!

none">
mso-bidi-font-family:B8TNR;mso-ansi-language:TT">– Ыштаныœ йыртыš, артың ярыš!

none">
mso-bidi-font-family:B8TNR;mso-ansi-language:TT">Эт ише ябырылалар, эт žымаš žµслºтеп
šуйƒанžыœмы?

none">
mso-bidi-font-family:B8TNR;mso-ansi-language:TT">Таш тубы ƒифрит µ¾тµнº яуа.

none">
mso-bidi-font-family:B8TNR;mso-ansi-language:TT">– Тºхиºт – сиƒан! Тºхиºт –
иблис...

none">
mso-bidi-font-family:B8TNR;mso-ansi-language:TT">Малай´ар Тºхиºтте ауылдан сыƒып
киткºнсе µтº¾лºй. Хºс тº бºй´ºге эттºр: ояžынан ырƒылалар ´а сыƒалар, ƒифриткº
йомолалар ´а таƒы кире сигенºлºр.

none">
mso-bidi-font-family:B8TNR;mso-ansi-language:TT">Тºхиºт тыуƒан ауылына т‰гел, º
эт ояžына юлыššан, меœ žµж‰мде кире šаƒып, Šаранайƒа šайтып бара. Ниге´ен к‰р´е,
магазинƒа тей´е. Šан илатып šайтаралар. Мºƒ´ºндº лº – шул, Šаранай´а ла яратмай´ар.
ºрип-ƒµрºбº, и¾ºр šай´а ла žыймай шул.

B8TNR;mso-ansi-language:TT">II

none">
mso-bidi-font-family:B8TNR;mso-ansi-language:TT">Бºхет илен аœы шулай žынландыра.
Имеш, ªй ярына аš пароход туšтаƒан. Трап буйлап атаžы тµшº. Капитан:

none">
mso-bidi-font-family:B8TNR;mso-ansi-language:TT">– Улым, диœге´´º йµ´ºм. Унда –
аšсарлаšтар, дельфиндар! Кµймº, µлºсºйеœде тыœла, о´аšламай šайтып, žине ‰´ем менºн алып китермен!

none">
mso-bidi-font-family:B8TNR;mso-ansi-language:TT">Таƒы икенсе картина. Имеш, атаžы
µлºсºžе Йºнифº менºн žµйлºшº.

none">
mso-bidi-font-family:B8TNR;mso-ansi-language:TT">– Инºй, Рºйфº šайтманымы?

none">
mso-bidi-font-family:B8TNR;mso-ansi-language:TT">– Юš.

none">
mso-bidi-font-family:B8TNR;mso-ansi-language:TT">– Инºй, žин Тºхиºткº к‰´-šолаš
бул, мин диœге´гº китºм.

none">
mso-bidi-font-family:B8TNR;mso-ansi-language:TT">– Ауырыйым. Бер-бер хºл булžа,
Šаранайƒа Жº‰ирºгº илтермен инде улымды.

none">
mso-bidi-font-family:B8TNR;mso-ansi-language:TT">Сабый и¾ белгºндºн Šаранай´а Жº‰ирº
µлºсºžендº йºшºй ине. «Йºнифº µлºсºйеœдең, ауыр тупраƒы еœел булžын, ярай, ‰´емº
ул булырžыœ», – тип йыуатты уны šарсыš.

none">
mso-bidi-font-family:B8TNR;mso-ansi-language:TT">ª Тºхиºттеœ хыялы диœге´´º,
атаžы Хµснулла янында. Ул йыш šына атаžы менºн šосаšлаша, žµйлºшº, а´аš ªй´º аš
пароход šаршылай.

none">
mso-bidi-font-family:B8TNR;mso-ansi-language:TT">Трапта – атаžы Хµснулла. Бºхет,
Тºхиºт сºпºкºй итº.

none">
mso-bidi-font-family:B8TNR;mso-ansi-language:TT">– Атай!

none">
mso-bidi-font-family:B8TNR;mso-ansi-language:TT">– Улым!

none">
mso-bidi-font-family:B8TNR;mso-ansi-language:TT">– Мин žине кµн дº, кµн дº кµтºм...

none">
mso-bidi-font-family:B8TNR;mso-ansi-language:TT">– Мин šайтырмын!

none">
mso-bidi-font-family:B8TNR;mso-ansi-language:TT">ªй ярына бара, атаžын кµтº.
Атаžы šайтžа, ºкºмºт байрам буласаš. Кµн ап-ая´... ªй´º – аš пароход... Кешелºр,
бала-саƒа й‰герешº... Атаžы ла аš пароход ише аšтан ƒына... Йылмая.

none">
mso-bidi-font-family:B8TNR;mso-ansi-language:TT">Тºхиºттеœ к‰´´ºренº йºш тула.

none">
mso-bidi-font-family:B8TNR;mso-ansi-language:TT">...Таƒы хыялына тарый.

none">
mso-bidi-font-family:B8TNR;mso-ansi-language:TT">Атаžы – капитан, диœге´´º йµ´º,
малай – палубала.

none">
mso-bidi-font-family:B8TNR;mso-ansi-language:TT">Зºœгºр даръя. Йырлай, уйнай, сºпºкºй
итº Диœге´бикº. Žин бойоƒа белмºйžеœ, žин – мºœгелек саƒылышы, даръя. Баш эймº¾
бисº: бµтºžе лº žинеœ šарыныœда, žин буй бирмºйžеœ, йµ´ сирытмайžыœ. Ер йµ´µндºге
хакимº. Йºн эйºлºренеœ хыялы, баш эймº¾ рух, азатлыš иле.

none">
mso-bidi-font-family:B8TNR;mso-ansi-language:TT">Кµн ая´´а, к‰ктºр žилдº бейек кµмбº´
а¾тында сабый балалай и´рºйžеœ, дауыл šупžа, аждаžаƒа º‰ерелºžеœ, йºнеœ
šу´ƒала: кºмºлºр´е т‰œкºрºžеœ, караптар´ы ау´араžыœ... Диœге´бикº, ике ата балаžы,
дауыл менºн илаž šоло. Тºхиºт балаšай ´а žинеœ ишеœ бит, Хо´ай менºн Иблис атаžынан
яралƒан. Шуƒа, Диœге´бикº, холоšтарыƒы´ ´а, булмыштарыƒы´ ´а бер иштºн.

none">
mso-bidi-font-family:B8TNR;mso-ansi-language:TT">– Сºлºм žиœº, Диœге´бикº, ишеœдºн!
Šос уны!

none">
mso-bidi-font-family:B8TNR;mso-ansi-language:TT">Диœге´бикº, я´ылып, таƒы тµпкµлгº
китº, º ише – Тºхиºт моœžоу яр башында тороп šала.

none">
mso-bidi-font-family:B8TNR;mso-ansi-language:TT">

none">
mso-bidi-font-family:B8TNR;mso-ansi-language:TT">О´аš йылдар буйы Тºхиºт шул кµндµ
кµтµп йºшºне, ªй´ºге осрашыу´ы ºллº нисº тµр´º žынландыр´ы. Я´´ар етžº, šаƒы´
пароходтар яžап ала, шулар´ы эйºргº
mso-hansi-font-family:NewtonITT;mso-bidi-font-family:B8TNR;mso-ansi-language:
TT;mso-char-type:symbol;mso-symbol-font-family:Symbol">*
B8TNR;mso-ansi-language:TT"> ебºрº. Тºхиºт армадаžы эйºр´ºн йылƒаƒа тµшº, Тºхиºт
‰´е яр башынан караптарын к‰´ºтº.

none">
mso-bidi-font-family:B8TNR;mso-ansi-language:TT">Берº‰ менºн šатышмай, кµндºр
буйы яр башында шул šаƒы´ караптары менºн була. Ашауын да, µлºсºžен дº, ауылын
да онота. Б‰тºн малай´ар менºн уйнамай, улар ыœƒайына йµрµмºй. Ул, имеш, атаžы žымаš
– капитан.

none">
mso-bidi-font-family:B8TNR;mso-ansi-language:TT">Žыу буйын šы´ыр´ы, тау башын
ураны. Яр´а аунай, шунда к‰бºлºктºр менºн ба¾тырыша, бµжºктºр к‰´ºтº – ƒºжºйеп
тамаша. Йºшел си´ºм, йºннºт. Йылƒала балыš šарпый, к‰ктº – šарлуƒастар, žауала
е´ шµœгµр´ºй ауаз žºленеп тора.

none">
mso-bidi-font-family:B8TNR;mso-ansi-language:TT">Хыял илендº йºшºй малай. Ауаздар´ы
тыœлай, кµй´ºр´е ота. И¾žе´, ‰´ алдына žµйлºнº, тик томалдан кµлµп ебºрº. Сºскº
таждарын µ´µп бµткºс, сиœерткº аулай, шунан žыуƒа таш тºмей.

none">
mso-bidi-font-family:B8TNR;mso-ansi-language:TT">Šултыšтаƒы šаƒы´ караптарын
шулай таш атып батырып бµтµрº.

none">
mso-bidi-font-family:B8TNR;mso-ansi-language:TT">Я´´ар ‰тº, ялан шау сºскºгº к‰мелº,
малай žаман йылƒала карап аƒы´а. ¤лºсºžе тыйып та šарай, šай´а... Тау битлº‰ен šы´ыра,
‰´ алдына япа-яœƒы´ы...

none">
mso-bidi-font-family:B8TNR;mso-ansi-language:TT">Диуана šасан Šаранай´а йºшºй
башлаƒанын да хºтерлºмºй. Жº‰ирº µлºсºžе я´мышына зарланƒанда, Тºхиºтте орошšанда
шулай žµйлºнº: «Бала хаšы, тинелºр, šурšтым, кµсµм етмº¾, тинем. Йыртšыс Хµснулла
šаны, тинелºр, º ‰´ šы´ым Рºйфºне šай´а šуяžыœ? Рºйфº гонаž šылды, сабыйын
ташлап, йºžºннºм тишегенº олаšты... Ай Алла, йº Йºнифº šо´аƒый йºшºмºне – йºшºžº,
былай ы´алама¾ инем».

none">
mso-bidi-font-family:B8TNR;mso-ansi-language:TT">

none">
mso-bidi-font-family:B8TNR;mso-ansi-language:TT">

none">
mso-bidi-font-family:B8TNR;mso-ansi-language:TT">

none">
mso-bidi-font-family:B8TNR;mso-ansi-language:TT">Жº‰ирº šарсыš йµнµн илºй, ‰´
алдына žµйлºнº; йµн осона ла сыƒа алмай, хºбºре ахырына ла етмºй. ª Тºхиºт
хайуан ише башын сайšай, µндºшмºй. Яратып ºйткºнде, ‰´ итеп ºрлºгºнде белº, атаžы
– šай´а, º µлºсºžе – иœ яšыны. ¤лºсºžе – уныœ батшаžы, Šаранай´а бер´ºн-бер яšыны.

none">
mso-bidi-font-family:B8TNR;mso-ansi-language:TT">Башында уй´ар сыуала, башы хºс
– умарта к‰се. Мºƒ´ºнгº барƒайны, šыуалап šайтар´ылар. Хº´ер уны бµтº ер´ºн šыуалар,
ул šай´а ла – артыš йºн.

none">
mso-bidi-font-family:B8TNR;mso-ansi-language:TT">Бер генº юлы šала: ул хыялына
ашырƒа тейеш! Šаранай менºн Мºƒ´ºн араžында был донъянан айырыла. К‰к донъяžында
žин дº мин йµрµп ята. Фºрештºлºр, ендºр уны етºклºгºн. Был хºл бик žирºк була.

none">
mso-bidi-font-family:B8TNR;mso-ansi-language:TT">Бµгµн дº шул ƒºжºп хºл šабатланды.
Тºхиºт болоттар араžына сумды. Шунда ниндºй´ер šµ´рºт менºн яланƒас тау´ар араžына
тµштµ. Бейек-бейек šаялар, ‰лºн дº, аƒас º¾ºре лº юš, бары таш ярыƒынан э¾е žыу
žарҡый. Бара бирžº, žалšын шишмºгº юлыšты. Žыуы теште šамаштырырлыš. Арыраš таƒы
– žыу. Унан муйыл тºме итә.

none">
mso-bidi-font-family:B8TNR;mso-ansi-language:TT">Žайƒауылдар Тºхиºтте ары илтº.
Ят ер´ºр, яланƒас тау´ар, э¾е žыу´ан быу к‰тºрелº. Башы ºйлºнеп китте: ян-яšта
– тау´ар, º ул – šа´ан эсендº. Табанындаƒы яраžы уœалды ла šуй´ы, битендºге
шырыштары шымар´ы. ªžº, шул žыу´ан икºн! Шифа žыу ºллº нисº йºшкº йºшºртº, уны ºкиºт
батыры яžай.

none">
mso-bidi-font-family:B8TNR;mso-ansi-language:TT">Текº битлº‰´º – Баш Иблис тºхете!
Тºхиºттеœ žулышы быуылды, йµрºге лº йыш-йыш тибº.

none">
mso-bidi-font-family:B8TNR;mso-ansi-language:TT">– Бирешмº, Иблис žине Ер´ºн ‰´е
саšыртты, – ти´ºр žайƒауылдар.

none">
mso-bidi-font-family:B8TNR;mso-ansi-language:TT">«Бºй», – тигºнгº žи¾кºнеп
китте, šаршыžында ƒифритмы, аждаžамы: к‰´´ºре урынында тºрºн соšор, башы –
туп-т‰œºрºк таш, º žаšалы žап-žары бµ´рº. Алтын тµ¾µндº.

none">
mso-bidi-font-family:B8TNR;mso-ansi-language:TT">– ...ниндºй кµнгº тµшµр´µлºр бºндºлºр
минеœ затымды! К‰реге´: бе´´еœ тоšом ас, ялланƒас, тµ¾µ šасšан! Бºндºлºр ер´º
нишлºткºн минеœ нº¾елемде! Хо´ай... Ниндºй нº¾ел, ниндºй батша? Ваš, яман, ямаš
º´ºмдºр, º Хо´ай´ары...

none">
mso-bidi-font-family:B8TNR;mso-ansi-language:TT">К‰´гº бер к‰ренеп, бер юƒалып šуйƒан
ƒифрит о´аš žµйлºне. А´аš дауыл šупты, Тºхиºттеœ šолаƒы тоноп тор´о, телдºрен аœламаны.

none">
mso-bidi-font-family:B8TNR;mso-ansi-language:TT">– Атайыœды бºндºлºр нишлºтте,
улым? Ер´º уƒа Хµснулла тип исем таššайнылар, а´аš сихырлап šуй´ылар. Белºм, ‰´е
лº ƒºйепле, ‰´е иманынан я´´ы.

none">
mso-bidi-font-family:B8TNR;mso-ansi-language:TT">– Атайым Хµснулла... – тип
килеште Тºхиºт тотлоƒа-тотлоƒа. – Ул хº´ер диœге´´º...

none">
mso-bidi-font-family:B8TNR;mso-ansi-language:TT">– Атайыœды ‰лтер´елºрме?

none">
mso-bidi-font-family:B8TNR;mso-ansi-language:TT">– Юš.

none">
mso-bidi-font-family:B8TNR;mso-ansi-language:TT">– И¾ºр, бер ни ´º белмºй.
Кешелºр яман, иблистºн дº яуызыраš. Белºм, тормоштары ауыр, интегеп йºшºй´ºр,
башлыšтары хµрт. Баштары ялƒан идеалдар менºн тулƒан. ¤йµгµ´гº žыу ‰тºме?

none">
mso-bidi-font-family:B8TNR;mso-ansi-language:TT">– Т‰бºžе тишек, µлºсºйем ямƒыр´а
тас šуя...

none">
mso-bidi-font-family:B8TNR;mso-ansi-language:TT">– Нишана, Хо´ай Тºƒºлº ºйлºнгºн
žайын ямƒыр яу´ыра, бºндº баштарына мºшºšºт µйº. ª кешелºр уны игелек šыла,
ашлыš ‰¾терº тип уйлай. Ашарыƒы´ƒа бармы? К‰рºм, µ¾тµœ – ºлºм-žºлºм, силсº‰итеге´
šарамай.

none">
mso-bidi-font-family:B8TNR;mso-ansi-language:TT">– Булƒан кµндº бар, булмаƒанда...
Бºрºœге бешерºбе´, µлºсºйем žµт менºн šатыš туšый, елºк šаƒы šоя.

none">
mso-bidi-font-family:B8TNR;mso-ansi-language:TT">– Патриархальщина! – Иблис šы´´ы.
– Žаман Хо´ай бºндºлºр´е šараœƒылыšта, аслыšта тота, идеология ишектºрен асмай,
илдºр´е, халыšтар´ы айыра, диндар´ар´ы, дºžри´ºр´е б‰лº. Уф! – Иблис башын
тотто. – ª´ºм тип тº, иблистºрем тип тº йºнем šарай´ы. Хо´ай šулы а¾тында šалƒан
йºн эйºлºре бºхет к‰рмºй, минžе´ камиллаша алмай, – Хо´ай ƒºйепле: ул айыр´ы
мине донъялаƒы йºн эйºžенеœ яртыžынан! Имеш, ул º´ºмде иманƒа, º´ºпкº к‰ндерº,
ер´º тиге´лек šора, хµрлµк, ирек урынлаштыра – šай´а ул вºƒº´ºлºре, ул яšты
тормош, коммунизм тигºндºре? ªллº žе´гº
капитализм, феодализм арыуыраšмы?

none">
mso-bidi-font-family:B8TNR;mso-ansi-language:TT">Иблис šабат šунаƒына боролдо.

none">
mso-bidi-font-family:B8TNR;mso-ansi-language:TT">– Балам, žине мºктºбеœдºн šыуƒандар
тип ишеттем... Хµснулла ла ата-инº ºйткºнен ек к‰рмºне...

none">
mso-bidi-font-family:B8TNR;mso-ansi-language:TT">– Мºктºпкº йµрµмºйем...

none">
mso-bidi-font-family:B8TNR;mso-ansi-language:TT">– Башта яšшы уšыƒанžыœ икºн, ƒорурландым:
žине º´ºм илендº т‰рº булырžыœ тип µмµтлºндем, º žине žантый, шаƒир, ти´ºр...
Ишетºžеге´ме? – Иблис ярандарына екер´е: – Теркºп барыƒы´!

none">
mso-bidi-font-family:B8TNR;mso-ansi-language:TT">– Былай шиƒыр тыœларƒа
яраталар, º шаƒир´ы ситкº тибºлºр. Уларƒа кºмит кºрºк.

none">
B8TNR">– Кºмит, тиžеœ, º…

none">
B8TNR">– Ят итºлºр! Хыялый кеше – кеше т‰гел. Бында йºшºргº рµхсºт итеге´!

none">
B8TNR">Иблис уйланƒандай ултыр´ы.

none">
B8TNR">– Žин ºле бµтº бурысыœды атšарып бµтмºнеœ: бе´гº Хо´ай´ыœ с‰бен к‰берºк
йыйырƒа, ƒалºм алдында гонаžын ныƒыраš и¾бат итергº кºрºк. Атайыœ улар´ыœ
сихырына биреште, бурысын ‰тºмºне, эшен žиœº šалдырып китте. Žин иблис затыœа
хыянат итмº¾žеœ, балам. – Шулай тине лº Иблис усын усšа žуšты, ‰´е шунд
B8TNR;mso-ansi-language:BE">а
"NewtonITT","serif";mso-bidi-font-family:B8TNR">уš к‰´´ºн юƒалды.
B8TNR;mso-ansi-language:BE">Әйләнә-тирәне
font-family:"NewtonITT","serif";mso-bidi-font-family:B8TNR"> томан ба¾ты, Тºхиºттеœ тºне
ауырай´ы, žµйºктºре шау´ырлап šойола башланы.

none">…Тºхиºт
к‰´´ºрен асšанда оло юл µ¾тµндº ята ине. Тор´о. Юлы о´он, бара ла бара, šайтып
етº алмай ´а šуя.

none">– Атай!

none">– Улым!

none">– Атай,
šайт…

none">

none">¤лºсºžе
йµн илºй, урынынан šымшанмаƒан да. Йµ´µ тыныс, ºйтерžеœ, бер ни ´º булмаƒан.
Эйе, ул донъя ауырлыƒын сабырлыƒы менºн еœº шул.

none">– Аƒи´е
биллº шайтан разим… Лº иллаžи илалла…

none">– ¤лºсºй,
шайтан-майтан, мин – шайтан балаžымы? Атайым?..

none">– Кемде
ºйтºžеœ, улым?

none">– Атайым
šайтманымы?

none">– Šайтžа,
к‰птºн šайтыр ине. Ул – иблис – иблис юлындалар…

none">– Юš!!! –
Диуана быуылып и´ºнгº šолай, йµ´µ салшая, ауы´ынан к‰бек китº.

none">Šарсыš
илºмžе´ ейºненеœ б‰ре тешенº šалаš šы¾тырып маташа, теге баш сайšай. Ахыр
šарсыš ƒифрит улыныœ иренен телеп ебºрº.

none">– А-а! –
Теге аšыра, шунда šарсыš šалаƒын šы¾тырып та µлгµрº.

none">Диуана
ƒырылдай. Шул арала тегеžе уны сырмап ташлай, ƒифриттеœ к‰´ алмалары тºгºрºп
китº. Был – быума µйºнºге.

EN-US">III

none">Уšытыусы
апай кейек šа´´ар, о´он энºле терпелºр, шаян тейендºр тураžында žµйлºй. Класс
šыуана, апай йылмая, малай´ар к‰´´ºрен йылтырата. Апай йылмайžа, малай´ыœ бар
кµйµнµстºре онотола.

none">ª кластаƒы
šы´´ар´ан Тºхиºткº иœ ныš оšшаƒаны Зµлхизº. Зµлхизº сµм šара сºсле, аš битле.
Хºс тº сºстºре майлап таралƒан, хºс тº бите шишмº žыуына ышšып-ышšып йыуылƒан.
Малай šы´´ыœ сºстºрен дº, битен дº ярата. Šасандыр ´ур, шыма ап-аš тышлы алма
к‰ргºйне – Зµлхизºнеœ дº бите шундай. ‡´е žиме´ генº, тºненº žырыšžаœ, рºхºт,
тºне йомшаš мендºр´ºй батып китº.

none">Тºхиºт
ƒ‰мерендº тº‰лºп ƒашиš булды. Зµлхизº уныœ беренсе žºм žуœƒы мµхºббºте ине.

none">Дºрес
ваšытында малай šы´ыšай´ы к‰´ºтеп ултыра, уныœ бµхтº, шыма итеп ‰теклºнгºн
юбкаžына, аš яƒаžына žоšлана. Зµлхизºнеœ сºсе žºр саš таралƒан, бантик таƒылƒан
була. Зµлхизº т‰œºрºк йµ´лµ, šалын иренле, тыƒы´ кº‰´ºле. Б‰тºн малай´ар ´а к‰´
атып ала уныœ яƒына, Тºхиºт быны žи´º.

none">Тºнºфес
ваšытында малай šы´´ыœ э¾е тºненº žырыƒып торƒаны бар. Уšытыусы апай тирºžенº
µймºгешºлºр, хºс тº šа´ бºпкºлºре, инº šа´ – Таžира апай. Тºхиºт Зµлхизº артына
ба¾а. Зµлхизºнеœ тºненºн, сºсенºн ºйтеп аœлатšыžы´ хуш е¾ килº. Тºне э¾е,
йомшаš. Берºй аулаšта, тºнºфестº к‰мºклºп шаярƒанда šы´´ы тоторƒа тырыша,
сºсенºн тартšан була, Зµлхизº шаян šаса. Тºхиºтте ул да яратамы икºн? Тºхиºт
ке‰ек тулšынланамы? Дºрестº Тºхиºт к‰´ šы¾žа, кµлº. Таžира апай менºн Тирмºн
тауына экскурсияƒа баралар. Тºхиºт гел Зµлхизº йºнºшенº ултыра, гел уныœ менºн
уйнарƒа тырыша. ªбºк уйнай´ар, Зµлхизº шºп й‰герº. Хатта малай ´а šыуып етº
алмай. Зµлхизº елдºй ете´, šойроƒон да тоттормай, º Тºхиºт бºлºкºй´ºн ауыр кº‰´ºле
булды. Таžира
mso-ansi-language:BE">
яƒымлы апай, Зµлхизº – сибºр šы´, малай шул яšты, киœ донъяла йºшºй, яšшы
кешелºр менºн šатыша. Жº‰ирº µлºсºžе šа´ бºпкºлºре šарарƒа, бы´ау´ы кµтµргº
šуша.

none">Тºхиºт
хº´ер башы-тояƒы менºн ƒашиš булыуын аœланы… ªлегºсº лº мºктºпкº уšытыусы
апай´ы, Зµлхизºне к‰рергº тип бар´ы. Кисен уšытыусы апай´ы žµйµндµрµргº тырышып
дºрес º´ерлºне, Таžира апай йылмайžа, к‰œеле тула. Бºхетле малай хыялында
и´рºй. ª Зµлхизº – уныœ žµйµклµžµ, малай аššош ке‰ек аšтан ƒына кейенгºн
Зµлхизºнеœ белºгенºн тота, т‰œºрºк буйлап йµрµтº. Зµлхизº – ƒорур, Тºхиºт –
шат. Улар – ƒашиš заттар…

EN-US">IV

none">Бишенсе
класта яœы уšытыусы килде. Тºхиºтте к‰рмºй ´º… Ирене šымтыулы, йµ´µ томžайƒан,
сырайы šараœƒы, балалар´ыœ баш ашаžынан šарай. Класс шымтая, уšыусылар с‰гº.
Тºхиºт мµлºйем уšытыусыžын žаƒынды. Бите ша´ра, тик матур, гел йылмая,
иœбашында žºр ваšыттаƒыса – дебет шºле. Малай ´а уныœ ыœƒайына йылмая. ª был
апай к‰´енº тура šарамай, µндºшžºœ дº, ишетмºмешкº žалыша. ¤¾тº‰енº, Тºхиºтте
к‰смºй šалƒан Са´рый менºн йºнºш ултыртып šуй´ы. Шунан žуœ башланды ла инде
Тºхиºттеœ бµтº бºлºлºре.

none">Са´рый –
малай´ар атаманы, Šаранай малай´арын этлеккº ул šоторта. Тºхиºтте батšаššа
батыр´ылар, битенº дегет žµрттµлºр.

none">Šаранай
малай´арына ниндºй´ер бер этлек уйлап сыƒарырƒа кºрºк. Са´рый шуны башлап
йµрµй. Тµнµн берº‰´еœ šапšаžын ситºнгº žµйºп китžендºрме, йº эскºмйºгº дегет
буяžындармы… Кетºктºн к‰кºй сºлдере‰´е эшкº лº žанамай´ар. Са´рый, малай´ар´ы
йыйып, šортсо šарттыœ кºбе¾тº баšсаžына тµшµргº šоторта, элгºре кµн тº´рºнºн
тµшµп, тимерлектºн šыпžыуыр, гайкалар урланылар… Ауылда Са´рый´ан аяу юš:
берº‰´е туšмай, берº‰´еœ аšсаžын талап ала. Келºткº борсаš сºлдерергº барырƒа ла
ул šотортто.

none">Келºт
и´ºнен а¾тан бºке менºн соšоп борсаš аƒы´алар. Йµрºк дµп-дµп, кладовщик Фºйр‰ш
килеп сыšмаžын! Šомаšтармы ни, а¾та д‰рт таƒанлап йµрµй´ºр.

none">Таƒы
келºткº, борсаššа йыйындылар. Žарай а¾тынан ‰теп булманы, ниге´ ныƒытылƒан, º
текмºлºр ƒºлºмºт бейек. Са´рый ке‰ектºр аптырап торамы – аша тµштµлºр, ваƒыраš
малай´ар ´а уларƒа эйºр´е.

none">Ихата
эсенºн борсаš žарайын ти´ таптылар. И´ºн а¾тына бо¾šас, Са´рый ƒали бºкеžен
сыƒар´ы.

none">– Шым!

none">Малай´ар
тындарын тота, бµтºžе лº к‰ндºм. Тºхиºт тº šºнºƒºт: Са´рый бµгµн ‰´´ºре менºн
эйºртте, Са´рый бµгµн мºрхºмºтле!

none">И´ºн
ярыƒынан борсаš аƒа башлаƒас, малай´ар´ыœ к‰´´ºре йылтыраны, žелºгºй´ºре аšты.

none">Малай´ар
шыбыр-шыбыр žµйлºште, тишекте тапсыš менºн бµтºштереп, тайыу яƒын šараны.
Борсаš žарайы а¾тынан сыƒып
font-family:"NewtonITT","serif";mso-ansi-language:BE">та µлгµрмºнелºр,
«Фºйр‰ш!» тигºн бышылдау китте, малай´ар ян-яššа борсаš ише žибелде.

none">– Эй
šороƒор´ар! – Кладовщик Фºйр‰ш žуйыл к‰тºргºн. –Эй! – Šулдарын болƒап
килº, малай´ар текмºгº ябырылды.

none">Са´рый алдан
саба, кºзº žымаš текмºгº атланды: улмы инде žыр бирº, Фºйр‰шкº šойроš тоттора!
Текмºгº ‰рмºлºп маташыусы Тºхиºт елкºžенº ба¾ты ла аръяššа žикер´е, º Фºйр‰ш –
ярžыƒан януар – малай´ы аƒас šай
font-family:"NewtonITT","serif";mso-ansi-language:BE">ырылай текмºнºн žы´ырып
тµшµр´µ.

none">– Эт
балаžы, эттºн тыуƒан нºмºкºй! – Сºсºгºн ир šулƒа элºккºн бур´ы тµйº генº. – Эт,
эт! – И¾ен юйып и´º генº ‰лºнгº т‰шºлгºн малай´ы. – Колхоз борсаƒы кºрºк
булдымы? – Йыртšыс Фºйр‰ш малай´ы ‰лºнгº žу´ып žалып тапауын
белә,
сабаталай итеге менºн арšаžына, šабырƒаžына тибº.

none">Žуйырƒа була
бºйлºнгºн кейектºй тыпырсына малай, хатта Фºйр‰ш хәле
бөтөп
ситкº с‰ккºс тº, тартышып ятты ºле. А´аš тынды.

none">Шунда
šанžы´ ир башын тотто, йµ´µ аƒар´ы. Малай´ыœ ауы´ынан аš к‰бек китте, бите
салшай´ы – ни ºкºмºт?

none">Кладовщик
šурšышынан ситкº тайшанды, таƒы кире килде šорбаны янына. Малай аšтыƒы, башšа
бºлº! К‰тºреп алырƒа итте, кµсµ етмºне, таƒы ташлап китергº šурšты. Таныны:
Жº‰ирº šарсыšтыœ етем ейºне! Ата šа´´ай тирºžендº тапанды.

EN-US">V

none">Шул хºлдºн
žуœ Тºхиºт мºктºпкº барманы. Врачтар, šабырƒалары žынƒан, имгºнгºн, тине.
Тºхиºт кµмµрºйеœкеберºк šалды, šабырƒаžы менºн йµрµр булып китте. Барса донъя
с‰рºте ‰´гºр´е: ул уšыуƒа, кешелºргº, хатта Зµлхизºгº битараф затšа ºйлºнде.
Инде бер ни ´º šы´ыšžындырмай, кµнµ буйы аœšы-тиœке ба¾а.

none">Хº´ер ул
ти¾тер´ºренºн дº айырылды, кµн
font-family:"NewtonITT","serif";mso-ansi-language:BE">ө буйы япа-яœƒы´ы. ªй ярында
аунай, Бара
mso-ansi-language:BE">ҡтау,
Тирмºнтау битлº‰´ºрен šы´ыра. Сºƒºттºр буйы яр башында žыуƒа текºлеп ултыра. ¤
BE">ҙлµкžµ´
уй, бµткµžµ´ хыял… ªллº нимº хаšында уйлай, ºллº кемде хºтерлºргº тырыша? Žыу
аƒышы тынмай, тулšындар
mso-ansi-language:BE"> сµ
BE">мгµлдºр
хасил итº, таƒы юššа сыƒа. Тºхиºт тулšындар´ы к‰´ºтº, сµмгµлдºр ыœƒайына
µйµрµлº. Šайžы бер´º žыу´а šаƒы´ караптар йµ´´µрº. ‡лºндºр´е µ´гµлºй, шулар´ан
šыуыш šора, йºнºžе, šышын шунда йºшºй була.

none">Иптºштºренºн
айырылды, кешелºр´ºн дº туй´ы, Зµлхизºне лº к‰ргеžе килмºй. Башын žºлендерº лº,
šартлас шикелле, šулын арšаžына šуйып йµрµй. Бараšтауƒа к‰тºрелº, ауыл тирºлºп
‰тº, йыш šына Šаранай žа´ына барып сыƒа. Шунда šош-šорт, кейек – баш ºйлºнгес
донъя; диуана šы´ыš тамаша šыла. Сºƒºттºр ‰тº, šымшанмай. Žирºк-žаяš ƒº´ºт
буйынса Мºƒ´ºнгº барып урай.

none">Тºхиºт
кешелºргº ныš рºнйене. Žы´ланыуына, йºне ºрне‰енº т‰´мºй, žауаƒа ашты. Аš
болоттарƒа уралды, яланƒас тау´ар иленº барып сыšты. Бында ‰лºндºр ‰¾мºй,
сºскºлºр ´º к‰ренмºй, шºрº тау ярыšтарынан šайнар žыу´ар žарšа. Тºхиºт ‰´ен
тыуƒан µйµнº šайтšандай хис итте: žулыш алыуы еœелºй´е, аяƒы ‰´енºн-‰´е й‰герº,
йµрºге елкене‰е…

none">Иблис ата
сабый´ы žандыš таш µ¾тµндº šабул итте.

none">
font-family:"NewtonITT","serif"">ª´ºм дº, º´ºмгº лº оšшамаƒан
BE">, тинелºр žайƒауылдар
атаƒа.

none">– ª
BE">-ә,
был – теге иблисебе´´еœ Ер´ºге улы! ª´ºмдºр уƒа Йыртšыс Хµснулла тип исем
таššайны. Шуныœ Рºйфº исемле º´ºм бисºžенºн тыуƒан бауыры…

none">– ª´ºм
илендº ‰´енº толšа тапмай кире šайтšан. ‡´ арабы´ƒа šабул šылабы´мы, ата?

none">– Туšта! –
тип тый´ы ярандарын Иблис. Башта ике донъя араžындаƒы илсегº йомшаš šына
µндºште –
mso-ansi-language:BE">йº,
уланым, нисек йºн тыныслыƒы тапмайžыœ?

none">– Уšыуымды
ташланым, туšманылар…

none">– ª´ºмдºр
хаслы, быныžын белºбе´… – Иблистеœ и¾е китмºне. – Т‰´ергº кºрºк! Иблистºр ´º,
º´ºмдºр ´º был донъяƒа т‰´ер µсµн тыуƒан.

none">Тºхиºт
кешелºргº, Са´рый´арƒа зарланып алды. Иблис тº килеште.

none">– Иблистºн
яман º´ºмдºр була, бел, улым.

none">– ª´ºмдºр
бур, мине лº урлашырƒа µйрºтте. Б‰тºн бер ºйбер´ºрен дº žорамай алмаясаšмын. –
Тºхиºт ары žу´´ы. – Šаранай´ар šанžы´, бер-береžенº хаслы, хº´ер улар
BE"> менән
šатышма¾šа тырышам, ‰´ ыœƒайыма йµрµйµм. Žе´ мине бында šайтармайžыƒы´, унда ла
ят итºлºр.

none">Иблис
µндºшмºне.

none">– Бµтºžе
лº žау-сºлºмºт, º мине эшлектºн сыƒар´ылар. Ауыл кешелºре хµрт йºшºй, мал
BE">аҫрайҙар,
žунар кºсебе, балыš тотоу бар, сау´а итешмºй´ºр… Šараœƒы тµбºк. Šара халыš,
на´ан халыš йºшºй, šалала уšымай´ар, фºнгº, žµнºргº ылыšмай´ар.

none">– Шулай
рºхºттер…

none">– Рºхºт, күнегелгºн донъя. Šаранай´ан сыšмай, б‰тºн тормошто к‰рмºй яталар, шулай
донъялары т‰œºрºк. Мин уларƒа šатышма¾šа тырышам. Улар´ыœ ‰´ ƒºме, ваš
ыƒы-зыƒы, тµ¾žµ´ тормош, ялšытšыс шµƒµл. Мин мºктºптº уšытšандарын к‰птºн
белºм, бары донъя яралмышы, бºндºлºр тºƒºйенлºнеше хаšында уйлайым. ªгºр
ризалашžаƒы´, бында šалыр инем.

none">– Рµхсºт
юš! – Иблис šысšырып ебºрº. – Žинºн, малай, º´ºм е¾е килº йº иблистºрем терелºй
тотоп ашар…

none">Таƒы
тау´ар яœƒырап китте, к‰ктºр к‰крºне.

none">…Ысынлап
та, был мºлдº Тºхиºт Šаранай´ан юƒалып тор´о: кешелºр уны žа´ƒа батšандыр тип
уйланы, šул žелтºп šуй´ылар. Йºнºžе, бер и¾ºр кºмене… Тºхиºт гел Šаранай
тирºžендº уралды, яланда šунып та šала торƒайны, žа´ƒа упсыƒандыр, Хо´ай Тºƒºлº
мºхр‰м бºндºžен, ниžайºт, Ер´º к‰п ы´аланды тип, ‰´ šашына алƒандыр.

none">Тºхиºт был
ваšытта иблис илендº йºшºне.

none">Башта уны
гейзер´а šойондор´олар, кейем бир´елºр. Мускулдары ‰¾те, быуыны ныƒыны.
ªкиºттºгесº ай ‰¾ºžен кµн ‰¾те.

none">Иблистºр
´º, º´ºмдºр ´º лºззºткº ынтыла, рºхºт йºшºргº, эшлºмº¾кº тырыша. Ашау – бай´ан,
‰лем – хо´ай´ан, урын т‰р´ºн булžын. Тамаš туйƒас, хикмºт кºрºк. Астыœ к‰´е –
икмºктº, туšтыœ к‰´е – хикмºттº. Яšшынан – яšшыраššа, затлынан – затлыраššа,
а´ыšтыœ татлыраƒына… Мода тµрлºндерºлºр, йола алмаштыралар, гел ниндºй´ер
яœылыš кºрºк. Яœы лºззºт, яœы ирмºк, ºкºмºтерºк тамаша! ª´ºм дº, иблис тº шаша,
саташа. Улар´ы бары šурšыу тыйып тора, эйе! Бºндºлºр ул тыйыу´ы Šµрьºн Кºрим,
Библия, Тº‰рат тип атай.

none">Был арала
Иблис тº уйланды: иблис улы Тºхиºт ейºне менºн нишлºргº? Уƒа º‰ºл-º‰ºлдºн
Хо´ай´ыœ ƒалºмдºге эш-šылыƒы оšшамай. Хо´ай, игелеклемен, изгелек сºсºм тип,
ƒалºмдºге тере йºндºр´е ауы´ына šаратып алды. Йºн эйºлºре шуƒа Иблистºн йµ´
сµйµр´µ, Хо´айƒа žыйынды. Иблис гел Хо´ай абруйынан кµнлºште: кµнсµллµктºн эсе
янды. Žºр мºл, žºр юл сатында Хо´айƒа хаслыš šылды, халыššа Хо´ай´ыœ эшен бо´оп
к‰рžºтте. Эйе, Иблистеœ дº йºн эйºлºре зиžенендº хакимлыš šылƒыžы килº. Уныœ
Хо´ай менºн был бºхºсе к‰птºн килº бит. Иблис шул яƒалашыу´ан ‰´енº йºм табып,
кµс йыйып йºшºй. Эйе, кµнсµллµк, ‰с йºшºтº Иблисте. Алда – дошман бар, маšсат
бар! Кµнсµллµк ижадты тыу´ыра, ижадты žуƒара, кµнсµллµк сºнƒºте хасил итº. Ул –
кешенеœ йºнендº. Кешелºргº иблистºр кºрºк, Иблискº – Хо´ай!.. Иблистºр,
‰´еге´гº дошман-маšсат яžап алыƒы´! ªлºйžº, камиллыššа юл ябылыр, ƒалºмдº
šº‰емдºр битарафлыš žа´ына батыр, ƒºмžе´лектºн ойор. Кµнсµллµк барыžын да уяу
итº!

none">Иблис
Тºхиºт улын батшалыƒында šалдырманы, киреžенсº, уныœ šа´аš тештºрен žур´ыртты.
Хº´ер Тºхиºт ба¾ымсараš булыр. ª´ºм менºн иблис нº¾еле емешенеœ башын ослайтты,
šулын о´онайтты. Йºнºžе, Иблис Хо´ай´ан шулай ‰с ала. ‡с, ‰с! ªй´º, º´ºм илендº
иблистеœ бо´оƒо йµрµžµн, бµтº бºндº лº уны Хо´ай´ыœ ‰´ емеше тип ƒибрºт итžен! Шул
тµ¾, шул ‰с žиœº, Хо´ай Тºƒºлº!

none">Хо´ай
интекžен, был žантый менºн ни šылырƒа белмºžен, ºй´º, кешелºр, Тºхиºтте
рºнйетеп гонаžšа батžын! ª Иблис барыžын да ситтºн к‰´ºтеп торасаš: был
тºжрибºнºн нºмº барып сыƒыр икºн? Бºндºлºр нисек šыланыр, кºперенгºн зат – Хо´ай
šайžылайыраš эш итер? Хо´ай´ыœ ‰´ бºндºлºренº мµхºббºтте шулай уš сикžе´
BE">ме икºн?
Нишана Тºхиºттº Хо´ай´ыœ да šаны бар бит, ул да яуаплы! Был йºнде, Тºхиºтте,
бºндºлºр иленº, Хо´ай šарамаƒына!

none">Иблис
Хо´ай´ыœ žºр šылыƒын теркºп барыр, žºр а´ымын а´аš, žуœƒы хөкөм кµнµн дº фаш итер. Ул
документ йыя, хаƒын да, нахаƒын да – ƒºмºл дºфтºренº!

none">

none">Иблис ата
‰´ маšсаттары хаšына Тºхиºтте йºллºмºне, уныœ я´мышы менºн и¾ºплºшмºне.

none">Шулай
инде: хакимдар бºндº ƒ‰мере менºн žанлашмай, ‰´´ºренеœ билºмºлºре, ялƒан
дандары,
mso-ansi-language:BE">яœƒырауыšлы
исем-шºрифтºре хаšына йºн эйºлºренеœ žаулыƒын, именлеген šорбан итº. Тамаƒы
асмы, кейеме юšмы, баш осонда šыйыƒы бармы – кµйµнмºй´ºр, кеше хºстºре тµштºн
žуœ, ашаƒан белмºй, тураƒан белº, ‰´´ºре йылыла, йомшаšта… º халыš žарыš менºн
бер иш. Бµтºžе лº мифик дº‰лºт, бµйµк мºмлºкºт тигºн дан µсµн – улар эше тарих
дºреслегендº я´ыласаš. ª´ºмдºр´ºн, мº¾ºлºн, Искºндºр тигºн берº‰ булды, ярты
ƒалºмде яуланы – ул шулай, йºнºžе; Сыœƒы´хан šан, йºш т‰ктер´е, Аšžаš тимер
тигºне лº… Петр батша тигºне халšы žµйºктºре µ¾тµндº таш šала žалды, Гитлер
исемлеžе бµтºžенºн дº у´´ырырƒа маташты. Бµтºžе лº динем шºберºк, илем
бµйµгµрºк, šаным сафыраš, нº¾елем аšžµйºгерºк тип тылšыны.

none">Иблис тº
Тºхиºтте аяманы, ялбарыуын ишетмºне, к‰рº-баƒа
B8TNR;mso-ansi-language:TT">тороп кире šырмы¾šа илº‰е µ¾тµнº ырƒытты.

none">
mso-bidi-font-family:B8TNR;mso-ansi-language:TT">Тºхиºт, иблис šаны šатышžа ла,
иблис т‰гел, šырмы¾šа ашамай, º´ºмдºр ише, ахырыžы, бик беше лº т‰гелдер,
бирешеп бара. Бºндºлºр бер-береžе башын ашаƒанда ул ауы´ асып šарап тора, ул хºйер
žорап тора, ул мºрхºмºт юрап, мºрхºмºт кµтµп тора. ‡´енº, бисара йºненº тынƒы э´лºй
диуана.

B8TNR;mso-ansi-language:TT">VI

none">
mso-bidi-font-family:B8TNR;mso-ansi-language:TT">Тºхиºт килº. Šабырƒаžы менºн
атлай. ¤¾тµндº – шул кµпµžµ, аяšта – кирза итек. Кµпµžµ йолšосланып, эт талаƒандай
µ´гµслºнеп бµткºн. Ке¾ºлºре бµтµнмө икºн? (Са´рый башта шуныžы уйланы). Алйот
алƒа иœкºйº биргºн, бер šулы хºс тº хºйер žорарƒа šºžºтлºнгºн. Таяš šына етмºй,
таяš šына таянып алžа... Тºхиºт хº´ер бабайƒа ла тартšан. Аяšтарын да žµйрºберºк
ала. Šайžы бер´º туšтап, ян-яƒын байšай. Туšтаžа, уй´арынан айырыла. Тик ишектºр
эленгºн, šапšалар бикле, º тº´рºлºр битараф, сырай´арын асмай´ар, žорансыны ‰´´ºренº
саšырмай´ар. Ана, бара, шаšай, юлыœ, º бе´´еœ ‰´ кµнµбµ´, ‰´ хºсрºтебе´.

none">
mso-bidi-font-family:B8TNR;mso-ansi-language:TT">Тºхиºт ары тинтерºклºй. Са´рый´ар
µйµрµ уны алы¾тан уš сырамытšайны. Шулай: ƒº´ºттº Тºхиºт – ауылдыœ бер башында,
º са´рый´ар – икенсе осонда. Диуана малай´арƒа šатышма¾šа тырыша.

none">
mso-bidi-font-family:B8TNR;mso-ansi-language:TT">– Тºхиºт, šай´а?.. – Башлыš
был юлы йомшаš žµйлºште.

none">
mso-bidi-font-family:B8TNR;mso-ansi-language:TT">– ªйгº!

none">
mso-bidi-font-family:B8TNR;mso-ansi-language:TT">– Нигº?

none">
mso-bidi-font-family:B8TNR;mso-ansi-language:TT">– Аš пароход килергº тейеш, кµн
матур... – Тºхиºт етди, и¾е дµрµ¾. – Атайым мине ‰´е менºн диœге´гº апкитº.

none">
mso-bidi-font-family:B8TNR;mso-ansi-language:TT">– ª аšсаœ бармы, Тºхиºт? Аšсаžы´
пароходšа ултыртма¾тар...

none">
mso-bidi-font-family:B8TNR;mso-ansi-language:TT">Тºхиºт ке¾ºžенº йомола. Са´рый
шул арала терžºгенº тµртº, кµмµш, баšыр тинлектºр ергº šойола. Шул арала
малай-шалай ябырыла. Бµтºžе лº борžалана, арала Тºхиºт ‰´е лº д‰рт таƒанлап йµрµй.
Бµгµн клубта – шºп кино, малай-шалайƒа шуƒа аšса кºрºк! Са´рый´ар šаœƒыр´ы: бер
кетºктº лº к‰кºй юš, эт себештºр к‰кºй žалмай, малай´ар к‰кºй сºлдерº алмай.
Ярай, башлыšтыœ башы етте: žантый Тºхиºт ке¾ºžен šапшарƒа кºрºк, телºнсе – бай.

none">
mso-bidi-font-family:B8TNR;mso-ansi-language:TT">К‰ктº Хо´ай к‰рмºйме икºн был
хºлде? Барса шайка аšсаƒа ябырыла, барса малай донъяžын онотоп аšса с‰плºй.

none">
mso-bidi-font-family:B8TNR;mso-ansi-language:TT">О´аšламай балсыšта бер тин дº
аšса šалманы, малай-шалай тырым-тыраƒай. Са´рый´ан да елдºр и¾кºн, бер Тºхиºт
ергº тубыšланƒан. ªллº уšына, ºллº илай? Ме¾кен берº´ºк, šайƒыžы сикžе´. Шунда
диуана хыялын да онотто, аš пароход тигºн уйы ла башынан осоп бµттµ.

none">
mso-bidi-font-family:B8TNR;mso-ansi-language:TT">Тºхиºт хº´ер байлыš хаšында ƒына
уйланы. Нисек тº байлыšты кире šайтарырƒа! Аšса булžа, кºнфит була, Мºƒ´ºнгº
барыр. Аšсаƒа Жº‰ирº µлºсºžе лº žµйµнº: сºй-шºкºр алыр, žабындан µ´µлмº¾,
шырпы, кºрºсин тип кµймº¾...

none">
mso-bidi-font-family:B8TNR;mso-ansi-language:TT">Тºхиºт магазин šашына й‰нºлº.
Аšсалы кеше ƒº´ºттº шунда була.

none">
mso-bidi-font-family:B8TNR;mso-ansi-language:TT">Тºхиºт магазин к‰тºрмºžе šырына
ба¾а. Йыуаш, г‰йº, туšмалƒан эт. Šарсыš-žарсыš ауы´ эсенºн уšына, šайžы бер´ºре
йºтимде йºллºп, баšыр тин йомдора. Хºйерсе лº ете´, усты ныƒыраš žона: Алла šолона
йºллºмºге´, саš šына арттырыƒы´! Хо´ай к‰рº, дºфтºренº теркºп бара, сауап була.

none">
mso-bidi-font-family:B8TNR;mso-ansi-language:TT">Тºхиºт магазин šашында. Šарсыš-šорсоš
уны йºллºй, йºштºр кµлµп у´а, ир´ºр асыулы. Тºхиºт ‰´е лº ºбей-žºбей´е ярата,
улар´ы осратžа, йºне иреп, к‰´´ºре мµлдºрºп китº.

none">
mso-bidi-font-family:B8TNR;mso-ansi-language:TT">Тºхиºт хº´ер хыялын да онотто,
Зµлхизº тураžында ла уйламай. ª малай-шалай ирмºген табып šына тора. К‰рше
малай Тºхиºткº уйынсыš пароход žатырƒа булды.

none">
mso-bidi-font-family:B8TNR;mso-ansi-language:TT">– Бына ебе! – Малай алдан
пароходšа еп тартып šуйƒан, имеш. Хº´ер пароходтыœ ‰´ен юллап табасаšтар. –
Киттек, пароход µс žум тора.

none">
mso-bidi-font-family:B8TNR;mso-ansi-language:TT">Žантый баш šаƒа, бау´ы элºктерº.
К‰ршеžе – эргºнºн, º арттан Са´рый´ар к‰´ºтº. Тºхиºт уœ šулын аšсалы ке¾ºžенºн
алмай, žулы – бау´а.

none">
mso-bidi-font-family:B8TNR;mso-ansi-language:TT">ªй яй ƒына тибрºнº, дºрºжºле сºлºмлºй
капитанды: елдºр зºœгºр тулšындар´ы šыуалай. Капитан шат: карабы якор´а тора.
Ауы´ы йырыла: хºс тº šаршыла ишºк šыжрай. Алда – тºтºй карап, семºрле кºмº.
Палубаžына матчалар šуйылƒан, уларƒа елкºн кирелгºн, ура! Тºхиºт кµрºктºй усы
менºн žыйпай уйынсыš карапты, ºйлºндереп-тулƒандырып šарай.

none">
mso-bidi-font-family:B8TNR;mso-ansi-language:TT">– Лаклап ебºрžºœ дº була, – ти
к‰рше малай. – Бауын ысšындырма! Аƒым ыœƒайына ебºрžºœ, тота алма¾žыœ.

none">
mso-bidi-font-family:B8TNR;mso-ansi-language:TT">Уйынсыš к‰´´еœ яуын ала, балта
менºн тумырып эшлºнžº лº, матур. Тºхиºт яр башында и¾е-žушы китеп ултыра.

none">
mso-bidi-font-family:B8TNR;mso-ansi-language:TT">Хº´ер иртºнºн-кискºсº шунда.
Пароходын аƒымƒа тµшµрº, кире тартып ала, ºкºмºт уйын тапты. Кµнө буйы шул
карабы менºн мºз килº.

none">
mso-bidi-font-family:B8TNR;mso-ansi-language:TT">Икенсе юлы шул малай žыу а¾ты
кºмºžе žатам тип килгºн.

none">
mso-bidi-font-family:B8TNR;mso-ansi-language:TT">– Ысын! Якор´а тора, мына –
сылбыры!

none">
mso-bidi-font-family:B8TNR;mso-ansi-language:TT">Тºхиºт к‰п тº уйлап тормай
малайƒа аšса žона: µс žум – žыу а¾ты кºмºžе хаšы.

none">
mso-bidi-font-family:B8TNR;mso-ansi-language:TT">Тºхиºт бейей, сºпºкºй итº:
усында – žыу а¾ты кºмºžе! Якорь сылбыры буйлап юллап китº. Ебе
тартылып-тартылып šуя, хºстº еп осонда – дº‰ балыš. Й‰герº, арбан-торбан, д‰рт žаны
д‰рт яššа киткºн. Шºберºк барып етергº, кºмºне к‰рергº!

none">
mso-bidi-font-family:B8TNR;mso-ansi-language:TT">Žантый артынан таƒы са´рый´ар
аœдып барыуын žи´мºй.

none">
mso-bidi-font-family:B8TNR;mso-ansi-language:TT">ªžº, к‰лгº боролдо. К‰л ситен šамыш
ба¾šан. Аƒасы юš, аяš а¾ты – т‰œгºктºр! Žантый береžенº менеп ба¾ты. Еп осо, ºžº,
к‰лдº! Тарта. Ха, еп осонда нºмº? Ысын, теп-тере тºлмºрйен! Еп осо тºлмºрйендеœ
žыœар ботона бºйлºнгºн!

none">
mso-bidi-font-family:B8TNR;mso-ansi-language:TT">«Эх!» – Тºхиºт тºлмºрйенде кире
к‰лгº атты. Шунда малай´ар µйµрµ урынынан šалšты. Эс тырнап кµлºлºр. Тºхиºт
хатта ба´ап šалды. Саš барып етте башына: са´рый´ар уны таƒы тµп башына
ултыртты!

none">
mso-bidi-font-family:B8TNR;mso-ansi-language:TT">Тºхиºт ярžыны: битенº šан бºр´е,
бите бу´ар´ы. А´аš ‰´е лº шашынып малай´ар µ¾тµнº ташланды. ‡´ен мºсхºрº ите‰селºр´е
тоторƒа, šон šайтарырƒа!

none">
mso-bidi-font-family:B8TNR;mso-ansi-language:TT">Малай´ар µйµрµн ба¾тыртып алып
китте.

none">
mso-bidi-font-family:B8TNR;mso-ansi-language:TT">– Тºхиºт! ‡лтерº-º!..

none">
mso-bidi-font-family:B8TNR;mso-ansi-language:TT">Малай-шалай аšты-šараны
айырмай ауыл яƒына šаса, г‰йº, урман эсенºн януар šубарƒан, арттан Тºхиºт йыртšыс
šыуа тµшкºн.

none">
mso-bidi-font-family:B8TNR;mso-ansi-language:TT">– Тº-хи-ºт!

none">
mso-bidi-font-family:B8TNR;mso-ansi-language:TT">Малай-шалай кºнтºй эттºй šойроšто
бот араžына šы¾тырƒан, žауала бер µн генº žºленеп тора:

none">
mso-bidi-font-family:B8TNR;mso-ansi-language:TT">– Тºхиºт! ‡лте-рº-º!

none">
mso-bidi-font-family:B8TNR;mso-ansi-language:TT">Малай-шалай šупšан, урман яна,
урман эсенºн кейек януар ябырыла. Šаранай´а бµгµн šара яу šупšан.

B8TNR;mso-ansi-language:TT">VII

none">
mso-bidi-font-family:B8TNR;mso-ansi-language:TT">Тºхиºт Зµлхизºнºн бµтµнлºй баш
тартманы. Йыш šына µй´ºре šашына бара.

none">
mso-bidi-font-family:B8TNR;mso-ansi-language:TT">Зµлхизºлºр´еœ µйµ зºœгºр кºрнизле,
урам яƒынан ´ур тº´рºле, šы´´ыœ йµ´µлºй, алсаš.

none">
mso-bidi-font-family:B8TNR;mso-ansi-language:TT">К‰œелдºн генº žµйлºшºлºр.

none">
mso-bidi-font-family:B8TNR;mso-ansi-language:TT">– Тºхиºт, мин žине аœлайым, хºлеœде
еœелºйткем килº.

none">
mso-bidi-font-family:B8TNR;mso-ansi-language:TT">– Нисек?

none">
mso-bidi-font-family:B8TNR;mso-ansi-language:TT">– Бе´´еœ юлдар айырылды, араƒа
кµс етмº¾ кºртºлºр, аша атлай алма¾ убалар µйµлдµ. Хº´ер... – Šы´ йºшенº тµйµлº.

none">
mso-bidi-font-family:B8TNR;mso-ansi-language:TT">–...нишлºргº?

none">
mso-bidi-font-family:B8TNR;mso-ansi-language:TT">– Уšыуыœды ташланыœ. Бе´ ары
киттек, žин тороп šалдыœ, мºœге šыуып етº алма¾žыœ.

none">
mso-bidi-font-family:B8TNR;mso-ansi-language:TT">– Зµлхизº, миœº ул уšыу... Мин
к‰птºн аšžаšал.

none">
mso-bidi-font-family:B8TNR;mso-ansi-language:TT">– Хº´ер эт žуƒарып йµрµйžµœ...
Žаšаллы сабый!

none">
mso-bidi-font-family:B8TNR;mso-ansi-language:TT">– Юš, мин хаšлыš э´лºйем...

none">
mso-bidi-font-family:B8TNR;mso-ansi-language:TT">Žµйµклµžµ µйµ šашына ба¾šан,
башын žºлендергºн. Кешелºр ‰теп-ž‰тº, и¾ºргº илтифат та итмºй. Žантый тора,
ауыл тормошо ‰´ ыœƒайына аƒыла. Кешегº теймºй, берº‰гº лº šамасауламай; кешелºр,
žе´ ´º ‰´ юлыƒы´´а булыƒы´. Тºхиºт уйлана, кешелºр донъя šыуа.

none">
mso-bidi-font-family:B8TNR;mso-ansi-language:TT">Кºлºп‰шен бер žала, бер кейº.
Кеймº¾ ине, малай´ар «осло баш, суйын баш» тип ‰сектерº.

none">
mso-bidi-font-family:B8TNR;mso-ansi-language:TT">– Тºхиºт, кешелºр к‰рº... Мин
оялам, хуш! – Тауышšа žи¾кºнº.

none">
mso-bidi-font-family:B8TNR;mso-ansi-language:TT">– Оялма! Мин саš šына торам
да... – Žантый, ысынлап та, šу´ƒала. Артына šайырылмайынса т‰бºн осšа тµшµп китº.

none">
mso-bidi-font-family:B8TNR;mso-ansi-language:TT">Теге ваšытта Тºхиºт Зµлхизºне
йыраšтан ƒына к‰р´е.

none">
mso-bidi-font-family:B8TNR;mso-ansi-language:TT">Ихатала – ул. Саƒыу šы´ыл кофтаžын
кейгºн, ап-аš к‰лдºктºн, šосаƒында – сабый. Šапšа асылып-ябылƒан арала ғына
сырамытты. Šашында – ят ир. Žаœ, žµйµклµžµ ни арала шулай буйсанланып киткºн. орур
šиºфºтле, žомƒол žынлы боланšай. Žауа яœƒырата. Сабыйын сµйµп уйната. Бºлºкºс тº
кµлº, сабыйы ыœƒайына бºхетле ºсº лº йылмая. Бар донъя йºмлºнº.

none">
mso-bidi-font-family:B8TNR;mso-ansi-language:TT">Тºхиºттеœ к‰´´ºре šамашты,
тыны šы¾ылды. Ул шул кµндµ к‰пме кµттµ. Шундай яšын, šº´ерле, ят та.

none">
mso-bidi-font-family:B8TNR;mso-ansi-language:TT">Юš, Тºхиºт бер нимºгº лº дºƒ‰º
итмºй. Зµлхизºне таƒы бер алы¾тан ƒына к‰реп šалžа ла, к‰œеле буласаš. Улар был
яšты донъялар´а таƒы ла бер осрашыр´ар бит?

B8TNR;mso-ansi-language:TT">* * *

none">
mso-bidi-font-family:B8TNR;mso-ansi-language:TT">Žантый´ы µй эсендºгелºр ´º шºйлºне.
Зµлхизº сер сисмºне, исем µсµн генº булžа ла тышšа, šапšа алдына сыšманы.
Класташ ду¾ы менºн осрашšыžы, ике ауы´ ž‰´ алышšыžы бик тº-бик тº килгºйне. Тºхиºт
б‰рºнº µ¾тµнº с‰гºлºžº лә, тº´рºнºн к‰´ен алмай. Žантый кºпºсен žала, битен, сºсен
žыйпаштыра. Шулай ‰´ен ипкº килтерº. «Сºсе шул кµйµ» тип šуя йºш šатын эстºн.
Бары йµ´µ šояшта янып šарая тµшкºн, к‰´´ºре тµ¾žµ´лºнгºн. «ª тештºре – тип-тиге´,
ынйылай ялтырай». Žантый тиктомалдан ‰´ алдына кµлµп šуя. Šатын шаршау артына žырыƒа.
Йµ´µ šып-šы´ыл: ºллº Тºхиºт уны к‰реп šалдымы икºн?

B8TNR;mso-ansi-language:EN-US">V
font-family:"NewtonITT","serif";mso-bidi-font-family:B8TNR;mso-ansi-language:
TT">III

none">
mso-bidi-font-family:B8TNR;mso-ansi-language:TT">Донъя žил. Тºхиºт тº тынысланƒан.
Хатта ауыл да йºмлºнеп киткºн žымаš. Кµтµ‰´е о´атšас, шау ба¾ылды, ваšыт туšтаны.
Йºй´еœ ‰р башына еткºн мºле. Žауа йомшаš. Тымылйып муйыл суšтары йылтырай, к‰ккº
йоšа пºр´º тартылƒан. ‡лºн, žµт е¾е аœšый, šояш ирºйеп йылмая – хºс тº илгº´ºк
бала.

none">
mso-bidi-font-family:B8TNR;mso-ansi-language:TT">Тºхиºт тº сабый кµнµндº šалып,
ниге´ буйында šояшšа šы´ынып ултыра. Донъяžы т‰œºрºк: кµн о´оно буш, кµнµ буйы
уйнай. И¾ºр´еœ ваšыты сикžе´, ашау – бай´ан,
‰лем – хо´ай´ан. Донъяžы – кºкре-бµкрµ мµрйºžе. Таƒы ике донъя, бер мµрйº тип тº
ебºрºлºр улар ауылында. Кешелºр бесºн тип сабыулай, šайžылары яланда šуна ята,
Жº‰ирº šарсыš та салƒыžын й‰нºтºм тип Минžажетдин šартšа киткºйне.

none">
mso-bidi-font-family:B8TNR;mso-ansi-language:TT">Тºхиºттеœ йºне тыныс ке‰ек. Šаранай
кешелºре лº яƒымлы булып к‰ренº. Бында йомшаš к‰œелле кешелºр йºшºй,
бер-береžенº игелек кенº šылалар, татыу´ар. Тартыш та, илаш-žыšташ та бµткºн
был илдº. Тºхиºт тº žауыšты, таяƒын ташланы. Таƒы Бараšтауƒа ‰рмºлºне… Башын
эйеп алƒан. Бµткµžµ´ уй, ºллº ниндºй сер юллай.

none">
mso-bidi-font-family:B8TNR;mso-ansi-language:TT">Ат ‰лºн умыра, žыйыр ‰лºндеœ
тºмлерºген э´лºй, º был заттыœ башына ниндºй уй тµшкºн. ¤йµрсºк ауырыуы
йоšторƒандай, бер тирºлº µйµрµлº. Бараšтау´ы урап сыšты. Таƒы ºрºмºгº тµштµ,
хº´ер ªйгº табан žылтыšлай.
"NewtonITT","serif";mso-bidi-font-family:B8TNR">Нишлºп žылтыšлай? ¤¾тµнº
ябырылƒан себенде, к‰гº‰енде шºйлºмºй. Г‰йº, алаша ат – žыуƒа етº була юрƒалай.

none">
B8TNR">Тºхиºт ‰´ ыœƒайына, тормош ‰´ яйына аƒыла. Žºтº‰ ауылды ла, колхоз эшен
дº уйламай. Алы¾ šала
"NewtonITT","serif";mso-bidi-font-family:B8TNR;mso-ansi-language:BE">ла
B8TNR">р´аƒы тормош та, б‰тºн илдºр´ºге ыƒы-зыƒы ла уныœ µсµн бар ни, юš ни. Ул
уйламай, и¾лºмºй, хыял итмºй – бµтºžенºн я´´ы, б‰кте. Хº´ер алаша žымаš башын
сайšап йµрµй. Бары уƒа теймºžендºр, уны к‰рмºžендºр – ул žе´гº теймº¾! Ул ºллº
б‰тºн донъя кешеžе
"NewtonITT","serif";mso-bidi-font-family:B8TNR;mso-ansi-language:BE">ме
B8TNR">икºн, был Šаранайƒа яœылыштан ƒына килеп юлыššанмы? И¾º‰ºн нишлºп
º´ºмдºр араžында йºшºй?

none">
B8TNR">Тºхиºт žыуƒа таш атып уйнай, ‰´ алдына кµлµп тº ебºрº. Ялššас, яр´а
йоšлай. Уянƒас, сиœерткºлºр´е ба¾тыра. Тегелºр´е йº žыœар ботонан, йº šанатынан
элºктерº. Бихисап к‰бºлºктºр ´º тотто, шулар´ы а´аš žоƒоноп та šуй´ы.
К‰бºлºктºр – шаяндар, осšор´ар… Тºхиºт кискºсº шулар´ы ба¾тыр´ы, ахыр яр´ан
осто. Бисара, й‰нлºп йµ´º лº белмºй, бата я´´ы.

none">
B8TNR">¤¾тµн сисеп торманы, шул кµйµ ауылƒа µ¾тµрºлде. Žа´´а а´ашып та йµрµнµ.

none">
B8TNR">Ауылда халыš к‰бºйгºн, магазин да асылƒан. Тºхиºт тупžаƒа ба¾ты. º´ºтен
ташлай алмай. Тамаƒы ла туš бит, ни саšлы к‰бºлºк ашаны, аšса уƒа нимºгº? Юš,
šуймай: ‰ткºн берº‰гº ус žона, к‰´´ºрен йылтырата. Бисара. ªбей-žºбей уšына,
šарт-šоро доƒа šыла. Йºштºр žаран, žантый´ы к‰´гº лº элмºй.

none">
B8TNR">Тºхиºт – малай´ар кµтµ‰сеžе. Кµтµ‰се малды к‰рº алмаƒан žымаš, Тºхиºт тº
малай´ар´ы яратмай. ªбей´ºр яšшы, ºбей´ºр хºйер бирº. ªхирºттºгелºр´е шулай
мºле-мºле ризалап торорƒа кºрºк. Тºхиºт – кешелºр менºн ºхирºттºгелºр
араžындаƒы илсе. º´ºттº, изге китапта я´ƒанса бºйƒºмбºр´ºр ергº йº берº´ºк, йº
диуана šиºфºтендº килº, алама кейеп, ауылдан ауылƒа йµрµй. Уларƒа, ºлбиттº,
хºйер тейеш. Таяššа таянƒан булалар…

none">
B8TNR">Тºхиºт йº шундай´ар затынан бул
14.0pt;font-family:"NewtonITT","serif";mso-bidi-font-family:B8TNR;mso-ansi-language:
BE">һа кәрәк
mso-bidi-font-family:B8TNR">. Žин кешелºр´е šурсала, уларƒа таяныс бул! Тышšы
яšтан ƒына уƒа º´ºм žыны биргºн, º эске булмышы менºн ул – изге… Тºхиºткº юл
биргºн, хºйер µлºшкºн, ºлбиттº, ‰´е бºхет сигºсºк. Тºхиºт, эйе, Алла бºндºžе.

none">
B8TNR">Žеœ, тип икелºнº икенсеžе: Тºхиºт Алла бºндºžеме, ºллº иблис улымы? Кем
ул, šай´ан таптыƒы´ žе´, кешелºр, уны? Ул гонаžžы´ фºрештºме? Šай´ан килтереп
сыƒар´ыƒы´ уны! Кем, šай´ан ул? Кешелºр, ºллº žе´´еœ аšылыƒы´ Тºхиºтте,
‰´-‰´енº ƒибрºт итеп, ‰´-‰´енº ситтºн šарап тороу µсµн уйлап таптымы? Был –
сер.

none">
B8TNR">Тºхиºттеœ йºне тынƒы тапžа, бºлки, сер ´º сиселер. ª ºлегº Тºхиºт
Мºƒ´ºнгº – бала саƒы иленº й‰нºлº.

none">
font-family:"NewtonITT","serif";mso-bidi-font-family:B8TNR">

none">
B8TNR">– Тºхи-ºт! Тºхиºт кил-º!

none">
B8TNR">Ауыл šу´ƒалды. Йºшен ти´легендº таралды хºбºр, борсаš ише малай´ар
урамƒа žибелеште, šарсыš-šорсоš уšына.

none">
B8TNR">– Тº-хи-ºт! – Малай´ар йыбырлап сыšты урамƒа, тыšрыššа тулдылар. ª
žантый бер кемгº иƒтибар итмºй ауыл осона žылтыšлауын белº. Артынан таш
бºрºлºр.

none">
B8TNR">Тºхиºт šабырƒаžы менºн бара, šуйынындаƒы кºнфитен ныƒыраš šы¾а, µркºк
к‰´´ºре ян-яššа šарай, мºрхºмºт юрай. Хºс тº ысын йыртšыс урам араžына килеп
кергºн, шуны малай-шалай уратšан.

none">
B8TNR">– Тºхиºт – суйын баш, Тºхиºт – с‰лмºк баш!

none">
B8TNR">– Žо-о! – Žантый иœкºйеп ташšа ‰релº. Малай-шалай šаса, ƒифрит µ¾кº
килº. Ауыл и¾žе´, ауыл žеœге´ºп тора: ололар тº´рºнºн к‰´ºтº. ифрит менºн
малай´ар алышы нисек осланыр? Малай´ар – ас эттºр žантый´ы абалап сыššан,
и¾ºр´е ауыл осонаса µтº¾лºп о´ата. Тºхиºт – тиреžе µ´гµлºнгºн айыу, урман
эсенºн килеп сыššан шатун, малай-шалай шашšан, ут ба¾тыралар, к‰мºклºп
šыуалай´ар. Тºхиºттеœ к‰´´ºре к‰сºренºн ысšынып киткºн, ауы´ы салшайƒан… Тыуƒан
ауылы – эт µйµрµ, артынан абалап сыššан. Тºхиºт – Алла бºндºžе, тыуƒан ауылын
к‰рергº тип кенº килгºйне. Берº‰гº лº теймºне, ºйберен урламаны. Эй бºндºлºр,
šыйыш šаранымы žе´гº байƒош, йºмле кµнµгµ´´µ йºмžе´лºнеме, ºллº ‰´енеœ
ƒºриплеге менºн тормошоƒо´´о бо´´омо? Žе´ – камил, žе´ аœлыраš булƒас… Ул
Мºƒ´ºнгº бала саƒын žаƒынып килгºйне, атай ниге´ен к‰рергº тип… Магазинƒа
žуƒылды, бер ус кºнфит žатып алды, º žе´…

none">
B8TNR">Тºхиºт, бºндºлºр´еœ бºƒерžе´легенº сы´ай алмай, šабат žауаƒа ашты. Аš
болоттарƒа уралды, яп-яланƒас тау´ар иленº ашšынды.

none">
B8TNR">Шул уš тау´ар, яланƒас таштар.. Ярыšтар´ан šайнар žыу´ар борхой, иœдºр´е
аš бо¾мо, быумы ба¾šан. Вºзир´ºр йºнº ике донъя араžындаƒы сºйºхºтсене тºхет
šашына ба¾тыра.

none">
B8TNR">– Ата, бºндºлºр таƒы…

none">
B8TNR">– Нимº? – Иблис кºйефžе´, алйот ваšытžы´ йµрµй.

none">
B8TNR">– Šайтарыƒы´! – Тºхиºт тºне елдºге япраšтай дерелдºй.

none">
B8TNR">– Žин, алйот, ер´º тыуƒанžыœ…

none">
B8TNR">– Бºндºлºр – яман, улар мине цирктаƒы айыу ише йµрµтº…

none">
B8TNR">– Žиœº нисº йºш?

none">
B8TNR">– Уты´ µс яšынлаша…

none">
B8TNR">– Христос йºше. – Иблис баш сайšаны, вºзире šолаƒына эйелде.

none">
B8TNR">Тºхиºт баш осондаƒы тау´арƒа, šайнар вулкандарƒа žоšланып баšты, µмµт
итте. Эйе, уны ла ер´ºн к‰ккº, к‰ктºн ергº µмµт кенº йµрµтº.

none">
B8TNR">– Žиœº µйлºнергº кºрºк, – тине Иблис, етди итеп.

none">
B8TNR">– «¤йлºнергº»… – Тºхиºт телдºн я´´ы.

none">
B8TNR">– К‰птºн кºрºк ине. – Иблис šºнºƒºт тµ¾тº.

none">
B8TNR">– Юš, – тине Тºхиºт. – Кешелºр минºн šурšа, мине тиœ žанамай´ар.

none">
B8TNR">– ª Зµлхизº… – Иблис ауы´ын šыйшайтып кµлдµ.

none">
B8TNR">«Иблистºр ер´ºге бµтº ºмºлде белº» тип уйланы Тºхиºт, šысšырып ºйтте.

none">
B8TNR">– Зµлхизº кейº‰´º… Уны кешелºр йондо´ žымаš к‰р´е.

none">
B8TNR">– Тол бисº ал! Берºйžенº йортšа кер! Яœƒы´´ар´ы žайла!

none">
B8TNR">– Башым етмºй, ата…

none">
B8TNR">– Бе´ бºндºлºр´еœ серен белеп бµтµргº тейешбе´, улым, мºле еткºс, ‰´ебе´
кире šайтарырбы´. ªле šайт, бисº йºрºш! – Иблис šай´алыр šабалана ине, ахырыžы.

none">
B8TNR">– Ата… – Тºхиºт тотлоšто. – Мин улар´ыœ серен белеп бµттµм, этлеген
к‰р´ем…

none">
B8TNR">– Бисºлºре ниндºйерºк икºн?

none">
B8TNR">– Улар ´а шул šалыптан… – Тºхиºт серºште, сабый´ай žалам осона тотондо.

none">
B8TNR">– Бисº – сер шул, мºœге асаžы донъя… Бигерºк тº ер´ºге бисºлºр…

none">
B8TNR">– Бисºне бµжºк тигºн бер рºссам…

none">
B8TNR">– Бисºне белмºйенсº тормошто белеп, бºндºлºр´е аœлап бµтµп булмай. Шунžы´
уларƒа šаршы кµрºшеп тº, улар´ы хо´ай тºь¾иренºн šотšарып та булмай. Бар!

none">
B8TNR">Тºхиºт таƒы бо¾šа сорналды. К‰´´ºре йомоš, тºне бер ни тоймай. ªллº к‰к
менºн ер араžында а¾ылынып тора.

B8TNR;mso-ansi-language:EN-US">IX
font-family:"NewtonITT","serif";mso-bidi-font-family:B8TNR">

none">
B8TNR">Тºхиºтте ‡рге ос урамда к‰р´елºр. Žантый юл ситендºге б‰рºнº µ¾тµнº
с‰ккºн дº тамаша šыла. Зµлхизºлºр´еœ šапšа алдында – халыš. Šатын бºпесен
к‰тºргºн, µ¾тµндº – šы´ыл кофтаžы, сºскºле йоšа к‰лдºге елгº елбер´ºй.

none">
B8TNR">– Зµлхизº, žуœлайбы´…

none">
B8TNR">Туšталšаƒа ашыƒалар. Хºбºр, кµлµшµ‰, šайžыžылыр балауы´ žыƒа.

none">
B8TNR">А¾ыл žµйºк, žµймºлекле žµйºк. Žантый´ыœ эсе µ´µлº. Ошо сибºр šасандыр
уныœ ише ине бит. Эйе. Зµлхизº ºсºžенºн айырыла алмай, иренº šайырыла:

none">
B8TNR">– Атлай тор!

none">
B8TNR">Бер мºлдº генº Тºхиºтте лº сырамытты. Тºхиºттеœ йµрºге елкенде. Бисº
аяƒын алмашлай. Уйнаšлап торƒан боланšай.

none">
B8TNR">– Хушыƒы´!

none">
B8TNR">– Йº.

none">
B8TNR">К‰´´ºр сµбºкºй´ºнº. Тºхиºт тын алмай, ул… Зµлхизº сабыйын к‰тºргºн,
ƒорур… Тºхиºт тамаƒына тыƒылƒан тµйµндµ йота алмай хитлана. Šалšына, исмаžам,
автобусšа ултырƒандарын к‰рер, šул болƒар…

B8TNR">Х

none">
B8TNR">Тºхиºт туœšайып ята. Йоšлаƒанмы, мºрткº киткºнме? Кµн йылыžында ирºйгºн,
тирºžен ендºр уратšан. Тºнен šапшай´ар. ªллº нимº э´лºй´ºр?

none">
B8TNR">Ш‰рºлелºр µ¾тµнº ябырыла. ªйлºндерºлºр-тулƒандыралар, šытыšларƒа
маташалар. ªллº šырмы¾šалармы? Тºненº тулалар. Žантый эстºн žµйµнº: йºй кµпµžµн
žалмауы уœай булды.

none">
B8TNR">Žай, был шул уš иблистºр иле т‰гелме? Šайнар гейзер´ар биткº бºрº, унда
ла, бында ла вулкандар урƒыла. Э¾е, тºн šы´а, тир аƒа – томра žауа…
B8TNR;mso-ansi-language:BE">Ә
"NewtonITT","serif";mso-bidi-font-family:B8TNR">йлºнº
B8TNR;mso-ansi-language:BE">-тирә
font-family:"NewtonITT","serif";mso-bidi-font-family:B8TNR">не быу ба¾šан.
Žантый хº´ер кµпµžµн žалмауына ‰кенде.

none">
B8TNR">Вулкандар ата, яланƒас šаялар. Таш ярыšтарынан šайнар быу, янар магма урƒыла.
Фонтандар!

none">
B8TNR">Тºхиºт осло таш битенº ятып аунай, ян-яššа тºгºрºй – т‰´º алмай э¾егº,
тыны быуыла, маœлайы šы¾а. Žауа етмºй. Таƒы ш‰рºлелºр žырый. Иœ оло ш‰рºле –
Са´рый, теше ыржая. Тºхиºт кµпµžµн žыпырып ташларƒа итº. Иблистºр´е šыуа,
сыйыша.

none">
B8TNR">– А-ай! – Žантый к‰´ен асžа, усын я´žа – сысšан! – Ай-й!

none">
B8TNR">Илº‰žерºп тороп ба¾а. Усында сысšан – šай´ан? Яр башында ойоп ята, имеш.
Сысšанды атып бºр´е, усын ке¾ºžенº тыšты… Žай, бер тине лº šалмаƒан! Žай! Ке¾º
тулы аšса ине лºžº! Šай´а?

none">
B8TNR">Зиžене яšтырып китте: аšсаžын алып, урынына был рºхмºт яуƒыр´ы žалып
киткºндºр!

none">
B8TNR">Яœылышмаƒан: йылƒа ‰ренº тартšайны, таллыšтан дошман ƒºскºре šалšты. Шул,
шул са´рый´ар!

none">
B8TNR">Žантый шашты, šанында йºнº иблис уянды: о´он белºктºрен
B8TNR;mso-ansi-language:TT">юƒары сµй´µ, алƒа китте.

none">
mso-bidi-font-family:B8TNR;mso-ansi-language:TT">– Тº-хи-ºт!

none">
mso-bidi-font-family:B8TNR;mso-ansi-language:TT">– Тºхиºт, малай´ар!

none">
mso-bidi-font-family:B8TNR;mso-ansi-language:TT">– Žо-о-о! – Тºхиºт шºп й‰герº
алмай, žылтыšлай, º малай´ар аšты-šараны айырмай šаса. Бер мºл эсендº Са´рый µйµрµ
зым-зыя, ауылƒа žыпырталар.

none">
mso-bidi-font-family:B8TNR;mso-ansi-language:TT">Тºхиºт тынмай, инде унда йыртšыс
йºнен šу´ƒаттылар, инде ул...

none">
mso-bidi-font-family:B8TNR;mso-ansi-language:TT">– Тºхиºт!

none">
mso-bidi-font-family:B8TNR;mso-ansi-language:TT">Малай´ар µй´ºренº žибелº, Са´рый
´а ишеген биклºп ала. Ауыл урамдарына оран тула:

none">
mso-bidi-font-family:B8TNR;mso-ansi-language:TT">– Тºхиºт šы´ƒан! К‰´´ºрен šан
ба¾šан!

none">
mso-bidi-font-family:B8TNR;mso-ansi-language:TT">– Тºхиºт – йыртšыс!

none">
mso-bidi-font-family:B8TNR;mso-ansi-language:TT">Ауыл šу´ƒала, тº´рºлºрен šаплай.
ªбей-žºбей, šарт-šоро ишегенº бик žала, тº´рº šорƒандары тартыла.

none">
mso-bidi-font-family:B8TNR;mso-ansi-language:TT">– Тº-хи-ºт!

none">
mso-bidi-font-family:B8TNR;mso-ansi-language:TT">Тºхиºт ба¾ылмай.

none">
mso-bidi-font-family:B8TNR;mso-ansi-language:TT">– Šасыƒы´: Тºхиºт килº!

none">
mso-bidi-font-family:B8TNR;mso-ansi-language:TT">Ауыл šалтырай, ауыл йµрºген
усына йомƒан. Эт, бесºй µœµнº бо¾а, урамда йºн эйºžе šалмай. Тºхиºттеœ ауы´
ситенºн аš к‰бек киткºн, малай´ар´ыœ šулына элºккºн берен ботонан žµйрºп йµрµтº,
µйµрµлµп-µйµрµп žауаƒа сµйº. Кешелºр, Тºхиºт аšылын юйƒан, кешелºр, иблис
затынан айбаныƒы´! Хо´айым, бер‰к аралай к‰р, иблислектеœ а´ыуына юл šуйма!

none">
mso-bidi-font-family:B8TNR;mso-ansi-language:TT">Малай´ар šасып бµттµ, урамда
берº‰ šалманы, žантый шашты: šай´а барырƒа? Кем ƒºйепле? Аšса šай´а?

none">
mso-bidi-font-family:B8TNR;mso-ansi-language:TT">Žантый Са´рый µйµнº ыœƒайланы.
Ишек бикле, эстºн эленгºн. Тºхиºт шатун žымаš ишекте žелкетº. Бµтº µй
диуары-ние менºн žелкенеп тора, шатун тынмай: µй´µ к‰тºреп алып бара, šыйыƒын
емерº хº´ер.

none">
mso-bidi-font-family:B8TNR;mso-ansi-language:TT">Эстº – Са´рый, нишлºрен белмºй.
Šай´а šасырƒа, žантый хº´ер ишекте аšтара. Эскº ‰тº, ‰œºстºн ала. Žантый –
иблис šаны, иблис Хµснулла балаžы тип žµйлºй´ºр ине, ра¾ икºн.

none">
mso-bidi-font-family:B8TNR;mso-ansi-language:TT">Са´рый ба´ƒа šаса, шунда ишек
келºžе ысšынып китº, žантый µйгº бºреп инº... Б‰кºндºр´е ау´ара, šоштабаšтар´ы
быраҡтыра, µ¾тºлде лº т‰œкºр´е; šасšындыœ йµрºге – ус тµбµндº, аšсаžы – ашšа´анында.
Аž, и¾ºр мейесте бо´а, ба´ƒа с‰п šойола – донъяны аšтара нишана.

none">
mso-bidi-font-family:B8TNR;mso-ansi-language:TT">¤¾тº – йыртšыс, яралы януар, º
а¾та...

none">
mso-bidi-font-family:B8TNR;mso-ansi-language:TT">– А-а... Ы-ы... – Шыңшый
шатун, тас-тос йµрµй, емереп йµрµй. – Лап-лоп, тап-топ...

none">
mso-bidi-font-family:B8TNR;mso-ansi-language:TT">Šасšындыœ йµрºге туšтай. Бµттµ.
А´аš Са´рый´ы ба´´а ‰ле килеш табасаšтар.

none">
mso-bidi-font-family:B8TNR;mso-ansi-language:TT">Тºхиºт илай, т‰гелº генº. Са´рый´ар´ан
сыššас, µйµнº µ¾тµрµлº. Иœрºй и¾ºр. Г‰йº, бар урам олой, бар ауыл илай. Šайžылай
оло, сикžе´ хºсрºте... Ике аяšлы иблистºр бµгµн уны ыштанžы´ šалдыр´ы.

none">
mso-bidi-font-family:B8TNR;mso-ansi-language:TT">Тºхиºт шатун ыœƒайына бар ауыл
олой. Донъя башт‰бºн килде, урмандар сайšала, тау´ар емерелº – ер тетрºй, к‰к йºшнºй.
Иблис тº žµйµнºме ºллº, ºллº Хо´ай Тºƒºлº žыšтаймы. Ике батша ƒалºмдеœ ике
башында тороп бºхетžе´ башты к‰´ºтºме? Тыямы, šурсыймы, ºллº сºпºкºй итºме?

none">
mso-bidi-font-family:B8TNR;mso-ansi-language:TT">Йºн эйºžе, žин ‰´еœ ике
батшаныœ šоло, илаžšа табынаžыœ, º иблис ыœƒайына šыланаžыœ. Тºхиºт бисара ла
ике атаныœ улы шул, ике ата šоло... Шуƒа ла µ´гµлºнºлер йºне, žис тынƒылыš таба
алмай´ыр.

B8TNR;mso-ansi-language:TT">XI

none">
mso-bidi-font-family:B8TNR;mso-ansi-language:TT">Жº‰ирº, йоšоло, быжыр битле šарсыš,
аƒас карауатында. К‰œеленºн кµйлºгºн кµйµ ыœƒайына йµн илºй.

none">
mso-bidi-font-family:B8TNR;mso-ansi-language:TT">Йомро-йомро йомƒаƒым,

none">
mso-bidi-font-family:B8TNR;mso-ansi-language:TT">Шуš минеœ šолонсаƒым...

none">
mso-bidi-font-family:B8TNR;mso-ansi-language:TT">Орсоƒо итºгенºн осžа, туптай тºгºрºп
барып ята.

none">
mso-bidi-font-family:B8TNR;mso-ansi-language:TT">¤й эсе, т‰шºме тºпºшºк, тº´рºлºре
бºлºкºй булƒанƒамы, šараœƒыраš. Аƒас žандыƒы, аƒас карауаты ла эргºлº, келºмдºренеœ
к‰п йыуылыу´ан тµ¾µ уœƒан. Šарсыšтыœ йµ´µ лº шул келºмдºй таушалƒан.

none">
mso-bidi-font-family:B8TNR;mso-ansi-language:TT">Šарсыš кµндºрен шул орсоƒона
тексºйеп ултырып у´ƒара. Ашарын ашаƒан, эсерен эскºн, тик šалƒан йºне бар; к‰´е
к‰рº, ейºне бар.

none">
mso-bidi-font-family:B8TNR;mso-ansi-language:TT">Тºхиºт был мºлдº дауыл šуптара,
донъяны боларта. Са´рый µйµн емереп сыššас, йºшкº тµйµлдµ. Кем башына була йºш šоя?
Šарсыš уšынып ала. Бºлºне µйµнºн, ауылынан ситкº юрай.

none">
mso-bidi-font-family:B8TNR;mso-ansi-language:TT">Тºхиºт µйгº лº ‰кереп šайта, šарсыš
šымшанмай, žаман шул тºхетендº. Ул šу´ƒалžа, донъяныœ именлеге бо´олор.

none">
mso-bidi-font-family:B8TNR;mso-ansi-language:TT">Тºхиºт ба¾ылмай.

none">
mso-bidi-font-family:B8TNR;mso-ansi-language:TT">– Китºм! Туй´ым...

none">
mso-bidi-font-family:B8TNR;mso-ansi-language:TT">Šарсыš šымшанмай – šымшанžа,
донъя к‰сºре ысšыныр, тиге´лек бизмºне сайšалыр.

none">
mso-bidi-font-family:B8TNR;mso-ansi-language:TT">– Китºм. К‰рº алмайым Šаранай´ы!

none">
mso-bidi-font-family:B8TNR;mso-ansi-language:TT">Ни булды тип žорамай, ирене šымтыулы.

none">
mso-bidi-font-family:B8TNR;mso-ansi-language:TT">– Атайым пароходта šайтырмын, žине
диœге´гº алып китермен тигºйне...

none">
mso-bidi-font-family:B8TNR;mso-ansi-language:TT">Šарсыš етди. Сырайында бер žыры
šыбырлаžасы.

none">
mso-bidi-font-family:B8TNR;mso-ansi-language:TT">– Был кешелºр´ºн би´´ем, был
тормоштан... кºйектем.

none">
mso-bidi-font-family:B8TNR;mso-ansi-language:TT">– Йº...

none">
mso-bidi-font-family:B8TNR;mso-ansi-language:TT">– ¤лºсºй, атайым šайтам тигºйне...
Аš пароходта...

none">
mso-bidi-font-family:B8TNR;mso-ansi-language:TT">Таƒы башлай.

none">
mso-bidi-font-family:B8TNR;mso-ansi-language:TT">– Атайым šайтамы?

none">
mso-bidi-font-family:B8TNR;mso-ansi-language:TT">– ªллº? – Šарсыš šы´ы Рºйфºне
уйлай.

none">
mso-bidi-font-family:B8TNR;mso-ansi-language:TT">– Ул барыбер šайта! Мине алып
китº.

B8TNR;mso-ansi-language:TT">XII

none">
mso-bidi-font-family:B8TNR;mso-ansi-language:TT">ªй ике батша улын ƒºмžе´ šаршылай.
Яр башына ба¾šан уƒа шайтанмы, º´ºмме – барыбер. Унда Тºхиºт торамы, хыялын
юллап йµрµймµ, бºхетен э´лºйме, хаšлыš юллаймы – и¾е китмºй, кµн яƒына тулšындарын
šыуалауын белº. Кисºге лº, элгºре кµн дº ул шулай иткºн, эше оло, хºстºре
башынан ашšан. Шайтан кем уƒа, Тºхиºт кем? Килер´ºр, китер´ºр. Таƒы килер´ºр,
текºлеп торор´ар-торор´ар ´а йµ´µнº, йº тәһәрәт алыр´ар, йº бит йыуыр´ар, йº ƒºм
алыр´ар, йº кире д‰нер´ºр уй´арынан. Шунан таƒы китер´ºр.

none">
mso-bidi-font-family:B8TNR;mso-ansi-language:TT">ªй олпат, иœдºренº йºйелº. Ул
– дºрºжºле ханым, булмыштаƒы хаким, эшенº šы¾ылмаƒы´! Кирелº-žу´ыла, белºк-ялдарын
žу´а – на´лы бисº. Йºшен дº онота. Олпат ханым айšала-сайšала, йомро белºктºрендºге
алšа, белº´ектºрен ялтырата, т‰шендºге ынйы-мºрйендºрен емелдºтº – Ай žылыуынан
тµшкºн нур´арƒа šойона, таƒы šолас ташлай, ары ашšына.

none">
mso-bidi-font-family:B8TNR;mso-ansi-language:TT">Тºхиºт пароходты э´лºй. Žа´´ан
И¾ке йортšаса к‰тºрелде, ªй´е буйланы. ªй´еœ и¾ºр´º эше бармы? Батшабикºмен тигºн
бер žантыйƒа йµ´ асамы?

none">
mso-bidi-font-family:B8TNR;mso-ansi-language:TT">Тºхиºт башын эйгºн, итеген žµйрºтº.
Žилдº тауыштар ºллº šай´а китº. Йµрºк дµпµлдºй, ер žелкенº, µйµр µйµрµлº, дала
иœрºй. Žантый žыу битенºн к‰´ен айырмай. Šай´а ул аš пароход? Žыу йµ´µндº э´´ºре
генº уйылып šалдымы икºн? Бºлки, атаžы кµткºн-кµткºндер ´º... º Тºхиºт ºллº šай´а
йµрµнµ. Аš пароход яр ситендº торƒандыр... Žыу болƒанып, буръяšланып киткºн дº...
Пароход, ра¾, ошонда сµœгµлдµ соšоп бµткºн. Žыу´а май таптары к‰ренмºйме?

none">
mso-bidi-font-family:B8TNR;mso-ansi-language:TT">ªй µнžµ´, ªйбикº ‰´ хºстºренº
тарыƒан. Ярƒа žуƒып šуя, тулšындар šарт тирºк ботаƒы менºн уйнай.

none">
mso-bidi-font-family:B8TNR;mso-ansi-language:TT">...Таƒы хыялына тарый. Атаžы –
капитан, диœге´´º йµ´º, малай – палубала.

none">
mso-bidi-font-family:B8TNR;mso-ansi-language:TT">Диœге´, диœге´. Аš бµрсµктºр,
зºœгºр бµрсµктºр! Диœге´, диœге´. Ирекле ил, сикžе´ даръя! Диœге´, диœге´.
Шатлыš, азатлыš! Баш осонда аšсарлаšтар сырšыраша, малай žµйµнº. Айšалып, сайšалып
китº: то´ло žыу бµрсµктºре к‰´енº сºселº, µ¾тµн žыулай. Диœге´ юрый шаяра,
малай´ы бºпес к‰реп бº‰етº.

none">
mso-bidi-font-family:B8TNR;mso-ansi-language:TT">Диœге´, зиžенде билºйžеœ, аœды
томалайžыœ, Ер иœендºге аждаžа. Буй´ан-буй´арƒа žу´ылаžыœ, ирºйеп ятаžыœ. ифрит.
Žине к‰рмºгºндеœ к‰ргеžе, к‰ргºндеœ šасšыžы килº. Žин барыбер сихырсы – бµтµн
тереклекте ‰´еœº йолаžыœ. Ниндºй´ер асырƒаныу, оран бар йºнеœдº: бºндºлºр´е º‰рºтºžеœ.

none">
mso-bidi-font-family:B8TNR;mso-ansi-language:TT">Žаšаллы сабый, кинºнº: ул диœге´´е
к‰р´е, хыялы ысынƒа ºйлºнде. ªкиºт иле, зºп-зºœгºр донъя, буй´ан-буй´арƒаса žу´ыла.
К‰ктºр ´º уƒа яšын ƒына, йыш šына к‰ктºр менºн тоташа.

none">
mso-bidi-font-family:B8TNR;mso-ansi-language:TT">Зºœгºр даръя. Йырлай, уйнай, сºпºкºй
итº Батшабикº. Žин бойоƒа белмºйžеœ, žин – мºœгелек саƒылышы. Баш эймº¾ бисº: бµтºžе
лº žинеœ šарыныœда, žин буй бирмºйžеœ, йµ´ сирытмайһыœ. Ер йµ´µндºге хакимº. Йºн
эйºлºренеœ хыялы, баш эймº¾ рух, азатлыš иле.

none">
mso-bidi-font-family:B8TNR;mso-ansi-language:TT">Кµн ая´´а, к‰ктºр žилдº бейек
кµмбº´ а¾тында сабый балалай и´рºп ятаžыœ, дауыл šупžа, аждаžаƒа º‰ерелºžеœ, йºнеœ
šу´ƒала: кºмºлºр´е т‰œкºрºžеœ, караптар´ы ау´араžыœ... Диœге´бикº, ике ата балаžы,
дауыл менºн илаž šоло. Тºхиºт балаšай ´а žинеœ ишеœ бит, Хо´ай менºн Иблис атаžынан
яралƒан. Шуƒа, диœге´бикº, холоšтарыƒы´ ´а, булмыштарыƒы´ ´а бер иштºн.

none">
mso-bidi-font-family:B8TNR;mso-ansi-language:TT">– Сºлºм žиœº, диœге´бикº, ишеœдºн!
Šос уны!

none">
mso-bidi-font-family:B8TNR;mso-ansi-language:TT">Диœге´бикº я´ылып, таƒы тµпкµлгº,
кирегº китº, º ише – Тºхиºт – моœžоу – яр башында šала.

B8TNR;mso-ansi-language:TT">XIII

none">
mso-bidi-font-family:B8TNR;mso-ansi-language:TT">Žантый, иртºнге žалšындан µшºнепме,
к‰´´ºрен аса. Žаœ, таœ беленº, ºллº яр башында йоšлаƒанмы? Šаршыžында диœге´ пºй´º...

none">
mso-bidi-font-family:B8TNR;mso-ansi-language:TT">ªллº диœге´, ºллº ªй йµ´µ? Бºй,
žыу инºžе – алдында! Туšта, был ºллº Зµлхизºме? Шуƒа тартšан. Класташы Зµлхизº!
Улай тиžºœ, даръяны аша сыšты: žыу битенºн žин дº мин атлай, ºйтерžеœ, туƒай µ¾тµнºн
елº. Žыу эйºžелер?

none">
mso-bidi-font-family:B8TNR;mso-ansi-language:TT">– Тºхиºт, žаумы!

none">
mso-bidi-font-family:B8TNR;mso-ansi-language:TT">– Зµлхизº...

none">
mso-bidi-font-family:B8TNR;mso-ansi-language:TT">– Мин. – Žылыу šашына ба¾ып сºсенºн
žыпыра. Устары иркº, тºне ирей. Тºхиºт бындай´ы ƒ‰мерендº лº кисергºне юš. Бºй,
Зµлхизº битенºн суп иттер´е... Сибºркºй рºхимле.

none">
mso-bidi-font-family:B8TNR;mso-ansi-language:TT">Инде žыу инºžе тинтºкте šоса, žап-žары
толомдарына урай. Тºхиºт бµрµшº, žыу инºžе ºрžе´... Žыу инºžе ºллº быуырƒа итº:
‰бº-тонсоšтора.

none">
mso-bidi-font-family:B8TNR;mso-ansi-language:TT">– Тºхиºт, мин – Зµлхизº, ºй´º,
ир менºн бисº булайыš. Хº´ер! Сисен!..

none">
mso-bidi-font-family:B8TNR;mso-ansi-language:TT">Тºхиºт µшºнº. Башында
икеле-микеле уй: был ºллº, ысынлап та, Зµлхизºме икºн? Тауышы шуныšы... Таƒы сºсе
žап-žары, º Зµлхизºнеке šара ине, шай. Кµпµžµн žалƒас, тºне šалтырана. Сихырсы
ныƒыраš šоса.

none">
mso-bidi-font-family:B8TNR;mso-ansi-language:TT">Тºхиºт аœƒарып šала: был – žыу
инºžе бит! ªй´ºн сыƒып, яр башында япа-яœƒы´ йоšлаусы кешегº йºбешкºн!

none">
mso-bidi-font-family:B8TNR;mso-ansi-language:TT">Тºхиºт тулай. Тºне šорошšан!

none">
mso-bidi-font-family:B8TNR;mso-ansi-language:TT">Алы¾та офоš беленº, ªй
ялтырай, яр´ар, аƒастар ныƒыраš тµ¾мµрлºнº. Тºхиºттеœ тºне šорошšан. Žай, ºллº
теге сихырсы žаман šосаƒынан ысšындырмаймы?

none">
mso-bidi-font-family:B8TNR;mso-ansi-language:TT">Кµс-хºл менән тороп ба¾а. Žелкенº-žелтºнº,
йºнºžе, шулай ‰´ен žырып алƒан ен-пºрей´ºр´ºн šотола. ªллº тµндº тирºžенº йыйылƒан
ш‰рºлелºр´е šыуамы? ªллº теге žыу инºžе тигºне о´он муйынлы, о´он бармаšлы, о´он
тырнаšлы ш‰рºле Са´рый булдымы?

none">
mso-bidi-font-family:B8TNR;mso-ansi-language:TT">Žантый алан-йолан šарана,
абына-žµрлµгº.

none">
mso-bidi-font-family:B8TNR;mso-ansi-language:TT">Баш ш‰рºле ба¾тыра тµшкºн. Žыу
инºžе ер´º ш‰рºлегº º‰ерелгºн.

none">
mso-bidi-font-family:B8TNR;mso-ansi-language:TT">– Тап-топ... – Таœ тишегенºн
ауылда кем йµрµй? Ишекте дµмбµрлºтº, асыƒы´!

none">
mso-bidi-font-family:B8TNR;mso-ansi-language:TT">– Кем?

none">
mso-bidi-font-family:B8TNR;mso-ansi-language:TT">– А-а-а! – Ишектºн ‰тº алмай
тупžаƒа žµрлµгº. И´ºндº т‰мºр шикелле тºгºрºп йµрµй, олой. Жº‰ирº šарсыš баш
осонда šата. Žантый саташа: башын šаš и´ºнгº тµйº. К‰´е аšсайƒан, ауы´ ситенºн
таƒы аš к‰бек китº.

none">
mso-bidi-font-family:B8TNR;mso-ansi-language:TT">Šарсыš šурƒаш šалаššа ташлана.
Шуны нисек тº žантый´ыœ ауы´ына тыƒырƒа! Аƒас карауаттыœ аяƒын элºктерžº, емерº...

none">
mso-bidi-font-family:B8TNR;mso-ansi-language:TT">Žантый šалаššа йºбешº, шуны
ашай.

none">
mso-bidi-font-family:B8TNR;mso-ansi-language:TT">Žантый šурƒаш šалаšты тотош
кимереп бµткºс кенº ба¾ылƒандай итº.

B8TNR;mso-ansi-language:TT">XIV

none">
mso-bidi-font-family:B8TNR;mso-ansi-language:TT">Бындай хºл дº булды º‰ºл.

none">
mso-bidi-font-family:B8TNR;mso-ansi-language:TT">Тºхиºтте ирмºк к‰рžºтºбе´ тип
алдап алып бар´ылар. Юš, к‰мºклºп барманылар, келºт артында и¾ерек баш бисºне žаƒалап
šалдылар – ике малай ƒына žантый артынан эйºр´е. Кладовщик šасты, уйнаш лайыš,
инºнºн тыума килеш аунай келºттº.

none">
mso-bidi-font-family:B8TNR;mso-ansi-language:TT">Тºхиºттеœ žыны šатты: ƒажиз
булƒан к‰ргºненºн... Уйнаш арт žанын биреп ятšан ишеккº! Илселºр ´º юššа сыšты.
И¾ерек былай табан ай´анды, к‰´´ºрен асты. ¤¾тµнº ƒифрит килº, ƒифрит šосаšлай!
ªллº к‰´енº к‰ренºме?

none">
mso-bidi-font-family:B8TNR;mso-ansi-language:TT">– Фºй-р‰-‰...

none">
mso-bidi-font-family:B8TNR;mso-ansi-language:TT">Šатын ырƒып тор´о, šаршыла – ºллº
ен, ºллº теге žантый?

none">
mso-bidi-font-family:B8TNR;mso-ansi-language:TT">– О-ой! – Šатын ‰кереп ишеккº
ташланды, яп-яланƒас кµйµ, ер олотоп аšырып, ауылƒа šарай й‰гер´е. – ‡л-те-рº-лºр!

none">
mso-bidi-font-family:B8TNR;mso-ansi-language:TT">Бисº сарбайлап й‰гер´е, µ¾тµн
дº, кешелºр´е лº уйламаны.

none">
mso-bidi-font-family:B8TNR;mso-ansi-language:TT">– ‡л-те-рº-лºр!

none">
mso-bidi-font-family:B8TNR;mso-ansi-language:TT">Шºп-шºрº кµйµ ауылƒа барып
инде. Кешелºр бот саба, ситкº тайшана. ифрит тотоп ашай кешене, шатун айыу к‰´е
тµшкºн бисºне элºктерº хº´ер!

B8TNR;mso-ansi-language:TT">* * *

none">
mso-bidi-font-family:B8TNR;mso-ansi-language:TT">Был хºлдºн žуœ «Тºхиºт саташšан»
тип žµйлºп сыƒар´ылар. Хº´ер ауылда берº‰гº лº аяу булмаясаš. Инде ни эшлºргº?
Был йыртšыстан нисек šотолорƒа?

none">
mso-bidi-font-family:B8TNR;mso-ansi-language:TT">Кешелºр шомланды, ауыл šурšыуƒа
тµштµ. Был – бºлº: šай´ан килеп кер´е žантый бºндºлºр араžына? Аяу юš, тынƒы бµттµ!
Ни šылырƒа, ниндºй ºмºл итергº? Бºндºлºр´е šайžылай хº‰еф-хºтºр´ºн араларƒа?

none">
mso-bidi-font-family:B8TNR;mso-ansi-language:TT">Ауыл тетрºнде: кµпº-кµндµ´ Тºхиºт
донъя ту´´ыра! Šоторонƒан, йºнендº йыртšыс šаны уянƒан! Бер кемде аямай, бер
нигº šарамай, кµпº-кµндµ´ берºйžен тотоп ашама¾ тимº?

none">
mso-bidi-font-family:B8TNR;mso-ansi-language:TT">Кешелºр уйнаш бисºне лº,
кладовщиктыœ эскеžен дº ƒºф‰ итте, Са´рый ´а, уныœ этлектºре лº онотолдо, хº´ер
улар´ы µрºк берлºштер´е, µ¾кº ябырылƒан хафа бºндºлºр´е бер епкº бºйлºне. Ауыл
хº´ер бµтº ƒºйепте Тºхиºт µ¾тµнº µй´µ: µ¾тºренº ябырылƒан бµтº бºлºлºр´º уны ƒына
ƒºйеплºнелºр. ªгºр Тºхиºт булмаžа, ямƒыр бесºнде серетмº¾ ине, ºгºр Тºхиºт а´маžа...

none">
mso-bidi-font-family:B8TNR;mso-ansi-language:TT">Žилдº дауыл šупты, тулšындар µй
бейеклеге к‰тºрелде: ни šылып šарарƒа? Šаранай оло šайƒыƒа батты.

none">
mso-bidi-font-family:B8TNR;mso-ansi-language:TT">И¾ºр´е нисек тыйырƒа, унан
нисек šотолорƒа?

none">
mso-bidi-font-family:B8TNR;mso-ansi-language:TT">Заманында Са´рый тµрлµ ºкºмºттºр
уйлап сыƒар´ы. Тºхиºт башта šол ине, а´аš баш к‰тºр´е... Яйлап-яйлап байƒошлоƒон
žытып сыƒар´ы. Са´рый артšа сикте, Тºхиºт шашты. Са´рыйƒа байƒошто байƒош итеп šалдырырƒа,
йыƒылƒанды т‰пºлºргº кºрºк ине. Байƒоштар´ы и´е‰е еœелерºк. Šолƒа – šол я´мышы!
Са´рый ‰´енекен šайыра: яžилдар донъя µ¾тµнºн хакимлыš šылырƒа тейеш, донъя –
улар šулында, бахыр´ар, йыуаштар šаты šуллылар иркендº кµн сигº. ª´ºплелºр, мº´ºниºтлелºр
– тотšон, юƒарынан мºрхºмºт žораžын, я´мышын шул иблистºр´ºн юратžын!

none">
mso-bidi-font-family:B8TNR;mso-ansi-language:TT">...Žантый žаташты. Йºнºžе, ул žаман
шул Са´рый менºн айšаша: уныœ менºн яƒалаша, бер килешº, бер ƒауƒалаша. Šаœƒырƒас,
Са´рый´ыœ йºненº эйºреп žа´ƒа китте. Šаранай žа´ында икº‰ аœšы-тиœке килеп йµрµнµлºр.

none">
mso-bidi-font-family:B8TNR;mso-ansi-language:TT">Ауылда ла был эште аœƒармай šалдылар,
берº‰ ´º белмºне. Са´рый´ыœ йºне шулай еœел генº нисек анау ƒифриттеœ башын ºйлºндер´е
икºн?

none">
mso-bidi-font-family:B8TNR;mso-ansi-language:TT">Šаранай žа´ы бо¾ борхоп ята.
Урыны-урыны менºн туœƒан, уя-уя ятыу´ар йºйрºй. Йылƒалаƒы йылыу žымаš. Саš бо´
тота башлаƒан. Я´а ба¾тыœмы, упšынƒа убылдым тип žана. Žа´ аямай, мºскºй ºбей žымаš
ауы´ын ´ур асып, кµтµп кенº ята... Тыны менºн žура, šарашы менºн сихырлай. Žа¾ыš
е¾, баш ºйлºнº. Тºхиºт – диуана, šайžылай килеп šапты был šапšанƒа? ªллº ауы´ына
аƒыу šой´олармы, башы сатнай, тºне тарšалып килº тµ¾лµ. Етºклºп алдылар ´а алып
киттелºр. Йºнºžе, Жº‰ирº µлºсºžенº тапшыралар. Алдаƒандар!

none">
mso-bidi-font-family:B8TNR;mso-ansi-language:TT">Аœšы-тиœке ба¾ты, šайтыр яšты
бутаны. Итеге табаны менºн šуша туœды, бишмºте лº и¾ке – ‰тºнºн-‰тº µрº. Теше
тешкº теймºй. Был ниндºй мºхшºр? И¾е дµрµ¾ ке‰ек ине, žин дº мин берº‰гº эйºр´е
лº китте. Žуœынан бµтºžен дº и¾енºн сыƒарƒан. ªллº был иблистºр илеме? Шул уš аš
бо¾, тºне яна, суƒырмаšлы урын... Таƒы šайнар гейзер´ар юš, был юлыныœ осо-šырыйы
к‰ренмºй.

none">
mso-bidi-font-family:B8TNR;mso-ansi-language:TT">И¾ºр šалтырана. Дуƒа ише бишкº
бµгµлº, аяš-šулы туœды. Šай´а йµрµй ул, ни šыла? Меœ žуšмаš, меœ яššа айырыла.
И¾ºр юлды таба алмай. Кµрºктºй усы šып-šы´ыл, танау осо ла, šолаš япраšтары ла
туœды. Кирза итек туœ ергº бºрелеп шаšылдай, хºс тº тимер сана: даœ-доœ... Žантый
– тимер табанлы сана, žа´ƒа батмай. Устары яна, табаны бер ни тоймай. Šаœƒыр´ы.
К‰к бите лº µнžµ´, тµпžµ´ бушлыš. Хо´ай Тºƒºлºме к‰´ºтº. Žаƒалай. ªллº был
Иблис ата ‰´еме? ¤нžµ´ тынƒан. Тºхиºт алƒа µ¾тµрµлº, к‰к šымшанмай. Яланƒас аƒастар
žерºйешеп юлƒа ба¾šан, µн šушмай´ар. Иблис ƒºскºреме, ºллº малай´армы? Šаранай´ар
хаšында уйлай žантый. Улар ниœº шул саšлы šанžы´ икºн?

none">
mso-bidi-font-family:B8TNR;mso-ansi-language:TT">Žа´ уртаžында ете тµн
заманында берº‰. Сыбыš-сабыš µйµмµмө? Юš, тере йºн! Кейек?.. Тартыша башланы,
саš šына йºне šалƒан икºн тºнендº. Аяšтары тарбанлай, д‰рт žаны д‰рт яššа
китте. Туœ батšаšты туšмай, устары šанап бµттµ. Тºн талап ыœƒыраша: ºллº бахыр´ыœ
йºне тºненºн сыƒып китº алмай яфаланамы? Šасан šотолор, йºне нисек ба¾ылыр?

B8TNR;mso-ansi-language:TT">Эпилог

B8TNR;mso-ansi-language:TT">I

none">
mso-bidi-font-family:B8TNR;mso-ansi-language:TT">Žºтº‰ ‰лмºй šалды, тик аяš
бармаšтары šыуарып µ´µлµп тµштµ. Танау осо кителде, šолаš япраƒы уйылды. Хº´ер
тамам таяššа таянды, бабай рº‰ешенº инде. Й‰нлºп атламай, º тупыс аяšтары менºн
көнгәрә ише žикерºнлºй. Арšала – тоšсай, хº´ер бар байлыƒы, ризыƒы – шунда, Жº‰ирº
µлºсºžе лº ‰лде бит. Žºтº‰, хо´ай ƒ‰мер биргºс, йºшºй. Хо´ай ‰´е биргºнде ‰´е
ала, мºгºр иблистºр килеп эшкº šатышмаžа... Тºндº сыšмаƒан йºне бар, к‰´е к‰рº,
šолаƒы ишетº. Тупыс булžа ла аяšтары булƒас, ер´º ба¾ып торор хºле бар´а... Хº´ер
µй´ºн µйгº, ауылдан ауылƒа йµрµп хºйер йыя.

none">
mso-bidi-font-family:B8TNR;mso-ansi-language:TT">‡´е лº Šаранай´ан би´´е, тыуƒан
ауылы Мºƒ´ºнгº лº žирºк žуƒыла. Уны šалала к‰ргºндºр икºн. Тºхиºт аšылдан я´ƒандар´ы
бергº йыйƒан урында йµрµгºн. Больница тиме, диспанцермы шунда? Žуœынан сыƒарƒандар.
Тºхиºт таƒы тыуƒан яƒына šайтšан, хº´ер ил ги´еп, хºйер žорап ƒ‰мер сигº, имеш.
Дµрµ¾ булžа, арестанттар араžына ла элºккºйне бахыр: этап менºн тейºп Себергº о´атšандар.
Был илдº бар байƒошто, яžилдар´ы шунда žµрºлºр бит, арыуы Уралдыœ был яƒында šала.

none">
mso-bidi-font-family:B8TNR;mso-ansi-language:TT">Тºхиºт йыш šына Šаранайƒа ла
килеп сыƒа, тыуƒан яƒын онота алмай´ыр инде. Жº‰ирº µлºсºžе зыяратына ла žуƒылалыр.

none">
mso-bidi-font-family:B8TNR;mso-ansi-language:TT">Кешелºр был я´´а уны таƒы ªй
ярында к‰ргºн. Тºхиºт сабый балалай šысšырып кµлº, ти. Ниœº шатлана, тиžºлºр,
теге šаƒы´´ан кºмº яžап аƒы´а – žаман шул шµƒµлµн ташламаƒан. К‰мºк šаƒы´ кºмº,
тотош бер эскадра, žантый кемдºргº яу асšан? ‡´е žыны šатып кµлº, эсен тота:

none">
mso-bidi-font-family:B8TNR;mso-ansi-language:TT">– О-žо-žо!

none">
mso-bidi-font-family:B8TNR;mso-ansi-language:TT">Тау´ар шаœšып китº, урмандар žи¾кºнº
Тºхиºт µнµнºн, теге и¾е лº китмºй. Žаšал-мыйыš ебºргºн... кµнө буйына шул яр
башында аунай икºн žантый, шунда бµжºктºр менºн туšлана. Сиœерткº – иœ яратšан
ашы. К‰бºлºктºр šыуып уйнай, эй žµйµнº: сºпºкºй итº. Эй шат, эй кинºнº! Šысšырып
кµлº... Žыу буйында кем тамаша šорƒан, кем кºмит к‰рžºтº? Таƒы тирºžенº
малай-шалай йыйылыша. Šоторалар малай´ар. Былары – яœылары, Са´рый иштºре ‰¾еп
бµттµ: к‰беžе эскегº бирелде, бисº туšмап тµрмºгº элºкте. Тºхиºт береžен дº
танымай.

none">
mso-bidi-font-family:B8TNR;mso-ansi-language:TT">Сиœерткº ба¾тыра, к‰бºлºктºр
менºн уйнай. К‰бºлºктºр ´º йºй´еœ йºме, был хозур ми´гелдеœ бер танžыš к‰ренеше
бит. Улар ƒ‰мере лº кеше я´мышы ке‰ек.

none">
mso-bidi-font-family:B8TNR;mso-ansi-language:TT">Ялššас, яр а¾тына тµшº, žыуƒа
таш тºмей башлай.

none">
mso-bidi-font-family:B8TNR;mso-ansi-language:TT">– Бер, ике, µс, д‰рт!.. Ха! – Žыу
буйын яœƒыратып кµлº бала. Žыу иœе šаршы яуаплай.

none">
mso-bidi-font-family:B8TNR;mso-ansi-language:TT">– Хо-хо!

none">
mso-bidi-font-family:B8TNR;mso-ansi-language:TT">– Ха-ха! Ун биш кºлºш! – Тºхиºт
žикерºнлºй.

none">
mso-bidi-font-family:B8TNR;mso-ansi-language:TT">Тºхиºт žыу буйында сºхрº šора,
шунда кµнµ буйы: к‰бºлºктºр менºн šыуыша, сºскºлºр йыя. Малай-шалай žаšаллы
сабый´ы ситтºн к‰´ºтº. Улар ´а šыуана, сºпºкºй итº. Тºхиºт хº´ер малай´ар менºн
бик šатышмай, ‰сектерžºлºр ´º, šул ƒына žелтºй. Олпатланды, ауырай´ы ул был
йылдар эсендº.

none">
mso-bidi-font-family:B8TNR;mso-ansi-language:TT">Магазин šашына ба¾а. Доƒа šылырƒа
µйрºнде, хºйер тµшžº, žаšалын žыпыра. Башšортмо ул, уры¾мы? Šаранай ´а таный´ар
уны, уры¾ ауылында ла ‰´ šаныбы´ тип žанай´ар.

none">
mso-bidi-font-family:B8TNR;mso-ansi-language:TT">Байыƒас, кºнфиткº сиратšа
тора. Бисº-сºсº аптыранžа ла, йµ´ сирмай, йомошон йомошлай ´а юлында була.

none">
mso-bidi-font-family:B8TNR;mso-ansi-language:TT">Донъя яšшы яššа ‰´гºр´еме, Тºхиºттеœ
тормошо арыуландымы? Кешелºр ´º, Тºхиºт тº был хаšта уйламай, ‰´ ыœƒайына йµрµп
тик ята. ‰мер у´а, žыу´ар аƒа, º йºшº‰´еœ, был у´ƒан кµндºр´еœ мºƒºнºžе нимºлº?
Кем шуƒа яуап šайтара ала? Иблис йº Хо´ай быныžын белºме, асыš ҡына ºйтеп бирº
аламы? Тºхиºт ниœº килде был ергº, кешелºр араžында булды, иблис илен ги´´е, –
ни тапты, ни аœланы, нимº и¾кºртте был бисара?

none">
mso-bidi-font-family:B8TNR;mso-ansi-language:TT">Зµлхизºлºр урамына ла барып сыƒа.
Класташыныœ µйµ ергº žеœº биргºн. И¾лºйžеœме, онотманыœмы тигºн тµ¾лµ. Тºхиºт µнžµ´.
Ул, к‰рºžеœ, эстºн кисерº, дµрµ¾µрºге, žаман кµтº. Бына кофталы šатын килеп сыƒыр
´а донъяžы яšтырыр, таƒы бºхетле кµндºре – сабый саšтары тыуыр... Хºтерлºйžеге´ме?
Аšыллылар ƒына хºтерžе´, донъя šыуƒандар, байлыššа сумƒандар бµгµнгµ менºн йºшºй,
сепрºккº табына. Ул – мосафир, бµгµн – бында, иртºгº – šай´а... Мµлкºте
сабыуынан тотмай, донъяžы – бер тоšсайы. ‰мер žµр´µ, сабата ту´´ыр´ы – ни фºт‰º?
Бºлки, ул ашарƒа, эсергº генº тыуƒандыр? Йºн эйºžе ашай´ыр, эсºлер, кµлºлер, žµйµнºлер,
º буштан-бушšа баш ватмай´ыр.

none">
mso-bidi-font-family:B8TNR;mso-ansi-language:TT">Тºхиºт йыуан тирºк µ¾тµндº
ултыра-ултыра ла, китº. Рºхмºт, тирºк, Тºхиºткº ял бир´еœ, талсыššан тºнен я´ылдыр´ыœ;
был сыуаš кµн, ал šояш, žе´гº рºхмºт, был тµн, žиœº меœ сауап – тµштº ‰ткºнде
байšатаžыœ.

none">
mso-bidi-font-family:B8TNR;mso-ansi-language:TT">Мосафир žулышын тиге´лºй, žынын
турайта. Šабат бµгµнгµžµнºн
font-family:"NewtonITT","serif";mso-ansi-language:BE">–
B8TNR;mso-ansi-language:TT">‰ткºнгº, фанилыšтан баšыйлыššа у´ырƒа º´ер. Хºйерле
юл žиœº, мосафир, юлдарыœда а´ашма!

B8TNR;mso-ansi-language:TT">II

none">
mso-bidi-font-family:B8TNR;mso-ansi-language:TT">Мосафирлыšта йµрµгºндº Иблис
ата саšырып алды. Тºхиºт хº´ер ер ƒºмдºренºн дº, иблислек шауšымынан да би´º
башлаƒайны, башын диуаналыššа žалды. ª унан битарафлыššа, тµœµлµ‰гº бер а´ым...
ª Иблис был бµтµнлºй Хо´айƒа žыйынып бара тип šурšты. Имеш, Тºхиºт – Алла šоло,
илдºн илгº, ауылдан ауылƒа žуƒылып йыртšыслыšтан, иблислектºн ваз кисергº µндºй...
Кешелºр, имеш, Тºхиºт сºфºренºн žуœ хаš юлƒа ба¾а, яуызлыšты онота. Ер´º ары туƒанлыš,
ду¾лыš, мµхºббºт кенº тантана итºсºк, º ºргº, дауƒа, бºхºскº – бар иблислеккº
урын šалма¾.

none">
mso-bidi-font-family:B8TNR;mso-ansi-language:TT">Хо´ай Тºхиºтте егеп алды, šулƒа
тµшµр´µ, имеш, Иблистеœ дошманы итте.

none">
mso-bidi-font-family:B8TNR;mso-ansi-language:TT">Иблис ата тºхетенº юлда ºкºмºт
хºлгº юлыšты Тºхиºт. Аš тºнле иблистºр ниндºй´ер šуœыр тºнле егетте тотšан.
Бите – šан, šулдары – быƒаулы. Теге иблис аš тºнлелºр ба´арында йº´рº шартлатšан
икºн.

none">
mso-bidi-font-family:B8TNR;mso-ansi-language:TT">Тºхиºт тетрºнде: иблис илендº
лº тºн тµ¾µн, инаныстар´ы айырыу бар икºн! Тирºлº – яланƒас тау´ар, текº šаялар,
таш ярыšтарынан šайнар žыу бºрº... Žауа аš быу менºн тулƒан, алда, артта
вулкандар урƒыла, žа´аƒай ялт-йолт итº. Шунда ‰´ºндºр´º – žµт шишмºлºре, шºрбºт
к‰лдºре... Тµрлµ ялтыр осšостар, šупшы µй´ºр быяланан йº шыма таштан ƒына тора
– ожмах яланы, º иблистºр – šанžы´, бер-береžенº яман. Ожмахта ла тºртип бо´оламы?
Кеше байыššан, илдºр´еœ тормошо арыуланƒан žайын йºн эйºžе šыраƒайлана ƒына
барамы? Уны ºллº машина, компьютер бо´амы, иблистºр´е лº тимер йºнле, таш йµрºкле
итºме? Компьютер´ар, нурландырып, кешене лº автоматлаштыра, иблисте роботšа º‰ерелдерºме?
Иблистºр к‰птºн тºбиƒºттºн айырылды, ер´º лº ‰лºндºр šыуара, žыу кимºле арта.
Кешелºр šырмы¾šа шикелле ер´еœ šыртышын кимереп бµтµп бара.

none">
mso-bidi-font-family:B8TNR;mso-ansi-language:TT">Тºхиºт, бºлки, был етеш,
автоматлаштырылƒан илдº šалырмынмы, тип самалаƒайны, Иблис ата ла, бºхеткº, шул
хаšта туšыны:

none">
mso-bidi-font-family:B8TNR;mso-ansi-language:TT">– Улым, ер´ºге юлыœдыœ осона
сыšтыœ – ‰´ебе´´º тµплºн!

none">
mso-bidi-font-family:B8TNR;mso-ansi-language:TT">Тºхиºттеœ к‰´´ºре йºшке´ºне.

none">
mso-bidi-font-family:B8TNR;mso-ansi-language:TT">– Шартым бар. – Иблис усын усšа
шапылдатты. Вºзиренº šушты. – Žантый онотма¾ борон бµтº мºƒл‰мºтен – компьютерƒа!

none">
mso-bidi-font-family:B8TNR;mso-ansi-language:TT">Тºхиºт тертлºне: ер´º лº уны «žантый»
тип šыйырžыттылар, бында ла шул уš тормош башланамы? Вºзир уны о´аš ныšыны, тик
Тºхиºт бºндºлºргº šаршы бер яман ž‰´ ´º ºйтмºне. Бºндº хаслыšтарын к‰птºн
кисергºйне, шуƒа уларƒа нахаš яƒа алманы. Хºйер, хº´ер был илселек, шымсылыš
вазифаžынан туй´ы.

none">
mso-bidi-font-family:B8TNR;mso-ansi-language:TT">– Мºƒл‰мºттºреге´ тулы т‰гел,
– тип томрай´ы вºзир. – ªллº йºшерºžеге´ме, ºллº и¾еге´ юƒалƒан...

none">
mso-bidi-font-family:B8TNR;mso-ansi-language:TT">– Башым да эшлºмºй, хºтерем
тарšау...

none">
mso-bidi-font-family:B8TNR;mso-ansi-language:TT">– Бе´ žине бушšа а¾раманыš...
– Вºзир ‰´енекен šайыр´ы.

none">
mso-bidi-font-family:B8TNR;mso-ansi-language:TT">– Мин ер´º ярым ас йºшºнем...
– Тºхиºт тº šºтƒи, хº´ер пенсияƒа сыƒыр йºштº т‰рºлºр менºн и¾ºплºшеп торорƒа.

none">
mso-bidi-font-family:B8TNR;mso-ansi-language:TT">–...мында хµрриºткº элºгºсºкžеœ.
Бºндºлºр´еœ бµтº этлеген те´еп сыš, яуызлыšтарын šабарт! – Вºзир ныšышты. – Хо´ай
бºндºлºр´е ниндºй кµнгº тµшµргºн, кешелºр, Иблис юлынан я´ып, ниндºй бºлºлºргº
тарыƒан? Хо´ай šанундары, Šµрьºн Кºрим китабы, Библия, Тº‰рºт ниндºй зыянлы тºƒлимºт
– бµтºžен дº тºфсиллº!

none">
mso-bidi-font-family:B8TNR;mso-ansi-language:TT">– Улайžа... – Тºхиºт урынынан šалšынды.

none">
mso-bidi-font-family:B8TNR;letter-spacing:-.3pt;mso-ansi-language:TT">– Нимº? –
Вºзир ауы´ынан к‰бек китте. – Был баш к‰тºре‰ме?

none">
mso-bidi-font-family:B8TNR;mso-ansi-language:TT">– Мин, ахырыžы, бºндºлºр иле
затымындыр. О´аš йылдар ер´º йºшºп...

none">
mso-bidi-font-family:B8TNR;mso-ansi-language:TT">– Был – баш к‰тºре‰! Был –
конституцион тºртипте бо´оу, иблис илен тарšатыу! Žин – бандит! – Вºзир сºсºне.
Ул да šуœыр тºнле иблисте туšмаƒан žалдаттар žымаš аš тºнле, аš битле бит. Зºœгºр
к‰´´ºре сºсрºп китте. К‰рºžеœ, ул šы¾ыš к‰´лелºр´е к‰рº алмай´ыр. Тºхиºт тº šы¾ыš,
žорƒолт к‰´ле.

none">
mso-bidi-font-family:B8TNR;mso-ansi-language:TT">Тºхиºттеœ šото осто. Ниžайºт,
к‰´е асылды, šай´а килеп юлыššанын аœланы.

none">
mso-bidi-font-family:B8TNR;mso-ansi-language:TT">Иблис менºн Хо´ай´ыœ уртаš
балаžын, ике батша šолон Иблис атаƒа кире илттелºр. Был юлы аяƒына таш быуаттаƒыса
šалып, šулдарына быƒау žалынƒан.

none">
mso-bidi-font-family:B8TNR;mso-ansi-language:TT">– Нимº? – тип екер´е батша.

none">
mso-bidi-font-family:B8TNR;mso-ansi-language:TT">Иблистеœ šолаƒына вºзир хºбºрен
о´аš шыбыр´аны.

none">
mso-bidi-font-family:B8TNR;mso-ansi-language:TT">– Фетнº! – тип аšыр´ы Иблис
батша. – Бе´ ‰´ билºмºлºре бе´´º тºртип урынлаштыра алмай šыялабы´. ªле бер, ºле
икенсе тµбºк Иблис дº‰лºтенºн айырылып Хо´ай иленº šушылырƒа маташа, ут, šылыс
менºн ба¾тырабы´ тµбºктºр´е, улар´аƒы халыšтар сыƒышын. Оло ƒºскºр тотабы´, бµтº
байлыš шуны ашатыуƒа, šорал етештере‰гº китº, º тµп халšыбы´ ас, яланƒас... ƒ‰мер
баšый рºхºт бите к‰рмºй йºшºй. Миœº лº йºл халšым (иблис иле тµп минеœ аš тºнле
халšымдан тора бит), мин дº уны žµйºм, ºммº šотšарыу сараžын тапмайым. Ана, аšыллы
баш зыялылар иблис иле халšын тº‰´º ашатырƒа, кейендерергº кºрºк, šорал эшлº‰ бµттµ,
žуƒыштар кºрºкмºй, ят тел-лµƒºтле, инаныслы тµбºктºргº тµкµр – д‰рт яšтары šибла,
ти´ºр тие‰ен; нисек ошо мºмлºкºтемде кинºт кенº тарšатып ебºрºйем, Хо´ай билºмºлºрен
арттырайым? Иблис иле тарšала, иблис рухы šорой, тºƒлимºте юššа сыƒа!

none">
mso-bidi-font-family:B8TNR;mso-ansi-language:TT">Хº´ер žин... Шулмы игелегеœ?
Атайыœдыœ затын, нº¾ел-нºсºбен оноттоœмо?

none">
mso-bidi-font-family:B8TNR;mso-ansi-language:TT">– ªсºйем – ер кешеžе...

none">
mso-bidi-font-family:B8TNR;mso-ansi-language:TT">– Ул да – иблис, žине сабый кµйµ,
я´мыш šосаƒына...

none">
mso-bidi-font-family:B8TNR;mso-ansi-language:TT">– ¤лºсºйемдºр – Йºнифº, Жº‰ирº
– бала йºнле инелºр, мин тип ‰лделºр, º´ºп, изгелек сºстелºр к‰œелемº...

none">
mso-bidi-font-family:B8TNR;mso-ansi-language:TT">– Šотšо! Žин дº шул юлда!

none">
mso-bidi-font-family:B8TNR;mso-ansi-language:TT">– Хо´ай иблистºр´еœ элекке
гонаžтарын ярлыšаны, мин дº ‰ткºнде оноторƒа тырышам... Яман ‰ткºндºн яšшы тµш
яšшы, ти´ºр.

none">
mso-bidi-font-family:B8TNR;mso-ansi-language:TT">– Žин кем? ªллº º´ºмгº ºйлºнеп
бµттµœме, «бе´» тиžеœ, ул žинеœ ‰´ ил-дº‰лºтеœ бармы žуœ, ‰´ иманыœ?.. Кµй´ºреœ
бар, белºм, аттарыƒы´ бар, º ракеталарыƒы´?

none">
mso-bidi-font-family:B8TNR;mso-ansi-language:TT">– Белмºйем, ата, уныžына баш
етмºй. Тºнемдº ‰лмºй šалƒан йºнем бар, эйе, кµйµм-рухым бар. Ер-žыуым, эйе, šабат
‰´енº тарта башланы. Мин šайтам, рµхсºт итеге´.

none">
mso-bidi-font-family:B8TNR;mso-ansi-language:TT">– Юš. Šайтžаœ, тамам Хо´ай šолона
º‰ереле‰еœ, бе´´еœ бµтº сер´е, хºйлº-мºйлºне белгºс, тµбºгеœдº мµстºҡиллек тигºн
сыуалыш šуптарыуыœ ихтимал. Бе´ žине иблис рухына хыянатыœ µсµн Žа´ май´анында
а¾ып šуябы´. Атайыœ Хµснулла ла хыянаты µсµн ошондай уš хаš т‰лºне. Ата менºн уƒлан
– икеžе лº бер иштºн, икеге´гº лº булžын – бер ыштан!

none">
mso-bidi-font-family:B8TNR;mso-ansi-language:TT">– А-а! – Усын žондо. – ‡´
иблистºренº, ‰´ халšына дошман ата! – тип šысšырып µлгµр´µ Тºхиºт. Таƒы уны шаšар´ылар,
танау осон, šолаš япраšтарын šырšып ташланылар, маœлайына иблис телендº «бур»,
«яуыз», «бандит» тигºн ž‰´´ºр´е šы´´ырып ба¾тылар. Шул кµйµ Žа´ май´анына
илттелºр.

none">
mso-bidi-font-family:B8TNR;mso-ansi-language:TT">Инде Тºхиºт тº, б‰тºн сара юšлыƒын аœлап, теш šы¾ты: г‰йº,
а¾ау айƒыр ауы´лыƒын сºйнºп µ´µр´ºй булып дошмандарына утлы šарашын атты. А´аš šарашын
žаšсы хºшºрºттºр´ºн алып, зºœгºрžыу к‰ккº тµбºне.

none">
mso-bidi-font-family:B8TNR;mso-ansi-language:TT">...Бºндºлºр донъяžында иžº Тºхиºт
теге Šаранай žа´ына барып батты. Тамам йонсоƒас, µмµттºренºн я´ƒас, бºндºлºр´ºн
би´гºс, улар´ыœ иблис рухынан – хаслыƒынан туйƒас, šарар šылды. Кµс-кºре бµткºс,
тамам хºлžерºгºс, те‰ºккºллºне. Был да ‰´енº к‰рº šылыš... Хо´ай ярлыšар, Иблис
ата, ºй´º, телºžº нишлºžен: ике батша šоло булып йºшº‰´ºн б‰кте. Я´мышы осона
сыšты, šаршыžындаƒы я´мыш кºсºžен тµбµнºсº žемереп бµттµ. Хо´ай аяр, ул бºндºлºр´еœ
аšтыš сиккº еткºнен к‰рº, хатта баш к‰тºре‰ен кисерº. Тºхиºт хºленº лº инер, Тºхиºт
уныœ хозурында šала. Ул был кµнгº бик-бик о´аš килде.

none">
mso-bidi-font-family:B8TNR;mso-ansi-language:TT">Эйе, тыуƒан яšтарына юлыšты, о´он
сºфºрендº башлаƒан ергº ºйлºнеп šайтты, илай. Барактау битлº‰´ºрен šы´ыр´ы, Мºƒ´ºн
ауылын да ситлºтеп кенº булžа ла у´´ы, магазинƒа теймºне. Таяƒына таянып алƒан,
арšаžына тоšсайын артмаšлаƒан. ªй ярында ятып аунаны, к‰бºлºктºр менºн уйнаны –
о´аš ултырып сы´аманы. Кешелºргº, кейектºргº иƒтибар итмºй. ª башта – бµткµžµ´
уй, ºллº ни´ºр самалай. Таƒы элекке µйµ тºœгºленº туšталырƒа итте, Зµлхизºлºр šашынан
ž‰´žе´ ‰тте, зыяратšа šайыр´ы, Жº‰ирº µлºсºžе šºберенº баш эйергº йыйынƒайны,
унда ла žуƒылманы.

none">
mso-bidi-font-family:B8TNR;mso-ansi-language:TT">ªллº нимº э´лºне. Ниндºй´ер
тылсымды сисмºк булды.

none">
mso-bidi-font-family:B8TNR;mso-ansi-language:TT">Кире ªйгº ыœƒайланы.

none">
mso-bidi-font-family:B8TNR;mso-ansi-language:TT">Изге ƒºйет кµнµ ине, буƒай.
Христиандар´ыœ Христосы иленº šайтšан, мосолмандар´ыœ Мµхºммºт пºйƒºмбºре Мºккº
тауына барып изге я´ыу´ар алƒан кµн! И¾кºрмº¾тºн мосафир´ыœ зиžене яšтырып,
рухы асылып китте. Ул šабат атаžыныœ аš пароходын и¾лºне.

none">
mso-bidi-font-family:B8TNR;mso-ansi-language:TT">– Улым, мин šайтšансы ´ур ‰¾еп
тор, мин диœге´гº китºм... ‡¾кºс, žине лº яныма алырмын!

none">
mso-bidi-font-family:B8TNR;mso-ansi-language:TT">Сабый баш šаƒа. Žаšаллы сабый
башын šаƒа-šаƒа ªйгº µ¾тµрºлº. Ап-аš пароход инде ярƒа туšтаƒандыр, малай´ы кµтºлер.
Атаžы вºƒº´º иткºйне бит! Зºœгºр диœге´, алма-хµрмº ‰¾кºн утрау´ар, аš сабаšтар
žикерешº... Нурƒа šойонƒан диœге´ бите. Ынйы-мºрйендºр žибелгºн. Диœге´ –
сихырсы, ымžындыра. Икžе´-сикžе´, аждаžалай, šорбан кµ¾ºп ята. Žынын болƒандыра-тулƒандыра.
К‰ктºр ´º зºœгºр, диœге´ бите лº... Бº‰елº, ‰´енº саšыра. Диœге´ – хыял бит ул,
мºœгелек! Йºн эйºžе лº шунда яралƒан, шунда талпына... Диœге´ мºœге ‰´енº саšыра.

none">
mso-bidi-font-family:B8TNR;mso-ansi-language:TT">Тºхиºт аš пароходšа ултырып диœге´гº
китºсºк.

none">
mso-bidi-font-family:B8TNR;mso-ansi-language:TT">Тºхиºт ашыšты. Атлай алмай,
тупыс аяšтары менºн көнгөрәләй žикерº. К‰птºн кµтºлºр´ер, аš пароход – ªй
ярында, ап-аš елкºндºре кирелгºн.

none">
mso-bidi-font-family:B8TNR;mso-ansi-language:TT">– Тºхиºт, ºй´º! Тºхи-ºт, диœге´гº!

none">
mso-bidi-font-family:B8TNR;mso-ansi-language:TT">Аš пароход, палубала – атаžы...
К‰´´ºре šамашыр, и¾ºр ´º ба´ар.

none">
mso-bidi-font-family:B8TNR;mso-ansi-language:TT">– Хуш, Šаранай, хушыƒы´, кешелºр!

none">
mso-bidi-font-family:B8TNR;mso-ansi-language:TT">Тºхиºт хыялына ашыšты, аš
пароходšа етºм тип, žа´ žыуын кисте. Žаман тµпкºрºк-тµпкºрºк кер´е, ªй эсенº
инде лº инде, šаршыла – аš пароход.

none">
mso-bidi-font-family:B8TNR;mso-ansi-language:TT">Žа´ žыуы инде биленºн булды, žантый
тынманы. Бер заман šолаƒы ла юƒалды, башы упšынƒа упты – žа´ тотошлай йотто
бисараны! Аждаžа ауы´ы ябылды, žа´ битендº бары žыу бµрсµктºре генº бызыр´аны –
žа´ яœынан битараф šиºфºтенº šайтты.

B8TNR;mso-ansi-language:TT">III

none">
mso-bidi-font-family:B8TNR;mso-ansi-language:TT">Кешелºр žантый ‰лгºн тип žандыраны,
иблистºр žатлыšты а¾ып šуй´ыš тип šыуанды. Бºндºлºр žа´ƒа Тºхиºттеœ исемен šушты.
Улар´а шундай сºйер йола бар: теге-йºки был šалаƒа исем šушалар ´а, шуны таƒы ‰´гºртºлºр.
Šиблалары йыш алмашынып тора, žºр быуыны, эйе, ‰´ šануны – аšылы менºн йºшºй.
Шуƒа парламенттарында йыш талашалар, бµгµн šабул иткºнде иртºгº кире šаƒалар. Хºс
тº уйнашсы бисº ке‰ек, башлыšтары ла ž‰´ендº тора белмºй. Халыšты šайƒыртам,
илде бай итºм тип власšа килº лº рельсšа ятам тип вºƒº´ºлºр яу´ыра.

none">
mso-bidi-font-family:B8TNR;mso-ansi-language:TT">Кешелºр яœылышты: Тºхиºт ‰лмºне.
Ул ни бары икенсе донъяларƒа к‰сте, хº´ер икенсе ‰лсºмдºр´º йºшºй. Хºйер, кеше
лº, иблис тº т‰гел – замандар´ан, ил-šоролоштар´ан µ¾тµн зат. ‡лмºй ´º, тыумай ´а,
бµтмºй ´º. Бµгµн уны ер´º к‰рžºлºр, иртºгº к‰ктº була, а´аš ºхирºт тип аталƒан
илгº барып сыƒа. Тºхиºт замандар´ы замандарƒа, šитƒалар´ы šитƒаларƒа бºйлºй, ‰лсº‰´ºн
‰лсº‰´ºргº к‰сеп йµрµй. Йыžанда ги´º, ер´º сºйºхºт итº, таƒы žауаƒа аша.

none">
mso-bidi-font-family:B8TNR;mso-ansi-language:TT">Йыш šына º´ºм иленº лº килº. ªсºй´ºр
сабый´арын «Анау Тºхиºт ише» тип ºрлºй, к‰рше апай «Тºхиºт, атыœды бºйлº тинем,
башžы´» тип žуšрана. Йыш šына тµшкº лº керº Тºхиºт, бигерºк тº кладовщик Фºйр‰ште
яфалай: žаšаллы сабый баш осонда илап ултыра... Тºхиºт илай-илай ´а юƒала, ике-µс
кµндºн таƒы... И¾ºр мине йºллºйме, ºллº ‰´ен йºллºтеп илаймы тип йµ´ºй Фºйр‰ш.
Хº´ер шул тµштµ к‰рмº¾ µсµн бµтº байлыƒын бирер ине. Хо´ай йºшлектº šылƒандар´ы
ярлыšамай, гонаž шомлоƒо итеп шул Тºхиºтте ебºрº.

none">
mso-bidi-font-family:B8TNR;mso-ansi-language:TT">Тºхиºткº ºле кºмº юнып бирºм, ºле
žыу а¾ты кºмºžе б‰лºк итºм тип йµрµгºн к‰рше малайы ла šаœƒыр´ы: тº‰´º аяšтан я´´ы,
а´аš телдºн... Туƒандарына: «Тºхиºт žа´ына барам да батам, былай йµрµгºнсе», –
ти икºн. Бºлки, хº´ер ул да аšылдан я´ып баралыр?

none">
mso-bidi-font-family:B8TNR;mso-ansi-language:TT">Йыш šына кешелºр´еœ к‰´енº к‰ренº
Тºхиºт. Имеш, берº‰ уны žа´´а йµрµп ятšанда тап иткºн, бер ºбей баланƒа барƒанда
йµ´мº-йµ´ булƒан... Икенсе тапšыр Тºхиºт яр башында аунап ятšан, таƒы žыуƒа таш
тºмеп ултырƒан: «Бер, ике, µс... ун биш кºлºш!» – ‡´е шарšылдап кµлº, ти. Зµлхизºлºр
šашындаƒы йыуан тирºктº о´аš ултырƒан, Барактау битен šы´ырƒан... Мºƒ´ºндºр ´º
к‰ргºн: Тºхиºт магазинƒа инеп сыššан.

none">
mso-bidi-font-family:B8TNR;mso-ansi-language:TT">Тºхиºтте бигерºк тº емеш-елºккº
йµрµ‰селºр йыш осрата. Теге балансы ºбей таƒы тап булƒан, ти. Хºсбиямал šарсыš
балан бешмº¾ борон урманƒа ябырыла, кешенºн алда µлгµрº: асы баланды тултыра. С‰плºп,
тиреп маташмай, ботаƒы-ние менºн žындыра. Ул муйылƒа ла аяу юš. Муйылды балта
менºн тунап йыя Хºсбиямал к‰нºклºп. «Šаршымда ƒына тора шº‰лºžе,– тип žµйлºй šарсыš.
– Кем žин тип žорайым. – Тºхиºт. – Нишлºп йµрµйžµœ, йоšламай?.. – Žин уяттыœ». Šарсыš
сигенº бара, сигº бара, Тºхиºт šымшанмай. Инде к‰´´ºн юƒалды тиžº, «Са´рый улыœ
хºбºр итºме?» – тип žорап šуя, Хºсбиямал ž‰´ тапмай тора, терелеп, ауылƒа саба,
šайтып хºлžе´ йыƒыла. Таƒы муйыл ботарларƒа йµрµр микºн? Бынан кире ªй буйында žомƒол
муйылдар к‰крºп ‰¾ер инде, баландар йºмлºнеп сºскº атыр Бараҡтау битлº‰ендº –
улар´ы Тºхиºт рухы шулай žаšлай, ти´ºр. Муйылдар´а ла, балан тºлгºштºрендº лº –
Тºхиºттеœ тµ¾µ.

none">
mso-bidi-font-family:B8TNR;mso-ansi-language:TT">Тºхиºт урлап аƒас йыƒыусыларƒа
ла аяуžы´ икºн. Йома кµндµ урманƒа барƒан теге Фºйр‰штеœ балтаžын алып šалƒан...
Кµмрµ урмансыны ла уšытšан: араšыларын талаƒан, ‰´ен ныš туšмаƒан. Фºйр‰ш тº, кµмрµ
урмансы ла хº´ер к‰гºреп йµрµй, ышанмаžаƒы´, барып šараƒы´.

none">
mso-bidi-font-family:B8TNR;mso-ansi-language:TT">Тºхиºт тµндº аšырып
йырлаусылар´ыœ б‰ркен žалдырып ала, тас яланƒас сисендереп тº šуя. ‡ткºн šыш Са´рый´ыœ
тиœдºшен уšытты: Ниƒмºттулла колхоз башлыƒына мейес сыƒарышšан, лаяҡыл эскºн,
аяƒында саš ба¾ып тора икºн. Шул килеш šайтырƒа сыƒа. Šараœƒы, žыуыš битте
семетº, шулай ´а šар йомшаš, йып-йылы. Ниƒмºтулла, к‰´енº Тºхиºт ‰´е к‰ренеп,
ныš µрккºн, аяƒы тыœлама¾ булƒан. Теге ваšытта шул хºсис Тºхиºтте епкº тоттороп
Т‰œºрºк к‰лгº алдаштырып алып барƒан икºн. ª еп осо тºлмºрйен ботона бºйлºнгºн
булƒан.

none">
mso-bidi-font-family:B8TNR;mso-ansi-language:TT">Мейессе, аяƒы тыœламаƒас,
йомшаš šарƒа ятып šына торайым тигºн... Тºхиºт Šаранай урамы буйлап йµрµй икºн,
тµндº тышšа сыƒыусылар´ы аœдый, ºбей´ºргº теймºй, º и¾еректºр´е аямай.

none">
mso-bidi-font-family:B8TNR;mso-ansi-language:TT">ªбей´ºргº рºхмºтле, ти, Тºхиºт.
Žантый улар´ы яратып, šурсып тора, эйе, šарт-šоро менºн žºтº‰ татыу йºшºй. Йыш šына
‰´ен магазин šашында хºйер žорап торƒанда к‰рºлºр. Имеш, хº´ер ул ап-аš žаšаллы
бабай šиºфºтендº, µ¾тµндº затлы сапан, аяšта – к‰н итек... ªбей-žºбей илтифатлы
бит, хºйер бирº, Тºхиºт доƒа šыла. Магазин тºœгºлендº к‰ренмºйерºк торžа, ºбей´ºр
хºйер´е, Тºхиºт šºберенº тип, žа´ƒа ташлай. Эйе, хºйер биргºс ни, Тºхиºт рухы
тыныслана, йºне ба¾ыла. Тºхиºт о´аš ваšыттар кеше к‰´енº к‰ренмºй. Кешелºр уны
онота, Тºхиºт хаšындаƒы хºтирºлºр, тµрлµ хµрºфºттºр хºтер´ºн юйыла. Тик к‰пкº т‰гел...
Бºндºлºр º´ºпте онотоу, бер сикте аша сыƒыу менºн žантый šабат пºй´º! Кеше лº,
иблис тº т‰гел ул, берº´ºккº лº, мосафирƒа ла, šурсыусы фºрештºгº лº тартмаƒан...
‡´енº бер башšа зат, тылсым эйºžе! ªллº µрºк булып, ºллº хафа, шик булып йºшºй
бºндº к‰œелендº, изгегº юрау, игелек šылырƒа µндº‰, ºллº оран, ки¾ºте‰? ªллº
гонаž шомлоƒо – бºндºлºр´еœ гонаžы, язаžы, тº‰бºžе, и¾кºрте‰е... ªллº изге,
иманžы´лыš, ºллº байƒошлоš, šорбан билдºžе... Кешелºр аœлай алмай, žºр бºндº ‰´енсº
генº юрай. Тºхиºт улар´ыœ йºнендº йºшºй.

none">
mso-bidi-font-family:B8TNR;mso-ansi-language:TT">ªйтºлºр: яœыраš Ниƒмºтулланыœ
оло мейесе эсенºн йºшергºн аšсаžын алып сыƒып киткºн, урынына и¾ке кµпµžµн šалдырƒан.
Теге ваšытта ке¾ºžенº сысšан žалынƒан кµпµžµн! Теге к‰рше малайы – хº´ер šарт
балыšсыныœ кºмºžен žа´ƒа батырƒан – žа´ Тºхиºткº хаслыš šылыусылар´ы ‰´енº
йотоп бµтµп бара: эйе, Зµлхизºнеœ кесе šы´ын да šашына алƒан, имеш. ‡´енº бисºлеккºме
икºн? Теге кµндº ºсºйеœ ризалашмаƒайны, алмашына – žин, тинеме икºн?

none">
mso-bidi-font-family:B8TNR;mso-ansi-language:TT">Тºхиºт и¾ºн саšта ымžынƒанын
алып бµттµ, ‰сен šандыр´ы, šонон šайтар´ы šаранай´ар´ан – инде рухы тынысланыр.
Кешелºр тере саƒында уƒа ниндºй этлек šылƒан – барыžын да šайтар´ы žºтº‰. Хº´ер
šºнºƒºттер, бºхетле кµн сигºлер. Йыш šына ‰´ен и¾кº тµшµртµп тора ул. Эйе,
оноторƒа ирек бирмºй: ž‰нмºй-ž‰релмºй йºшºй ºле бºндº к‰œелендº º‰лиº Тºхиºт.

B8TNR;mso-ansi-language:TT">* * *

none">
mso-bidi-font-family:B8TNR;mso-ansi-language:TT">Ауылƒа šайтšайным. Хºтеремº тµштµ
теге мºлдº урам олотоп Тºхиºтте ‰секлºп šыуалауыбы´. Сабыйлыš менºн б‰тºндºргº
эйºреп мин дº йµрµнµм. Кºзº šойроš к‰тºрº тип, žарыš šойроš к‰тºрº. Малай саšта
µйµргº µймºкләшергә, šотороššа бирелергº генº тораžыœ бит ул.

none">
mso-bidi-font-family:B8TNR;mso-ansi-language:TT">ª теге «Тºхиºт», аты šасып,
‰´е тирмºндºн йºйº‰ тºпºйлºгºн егеттеœ хºсрºте ти´ онотолдо, ºсºžенº:

none">
mso-bidi-font-family:B8TNR;mso-ansi-language:TT">– ‡´еœ Тºхиºт! – тине. Ишетмºžºœ,
ишет!

none">
mso-bidi-font-family:B8TNR;mso-ansi-language:TT">Мин таƒы šаштаššа к‰тºрелºм,
бала саš э´´ºрен юллайым. Алы¾та šалƒан йылдар хºтирºžе šабат терелгºндºй итº,
Тºхиºт тураžындаƒы хикºйºлºр´е йºнº к‰œелемдºн барлап сыƒам. Бынан Бараšтау
битлº‰е лº, Тºхиºт žа´ы ла ап-асыš булып к‰ренеп тора икºн.

none">
mso-bidi-font-family:B8TNR;mso-ansi-language:TT">


mso-symbol-font-family:Symbol">*
font-family:"NewtonITT","serif";mso-bidi-font-family:B8TNR;mso-ansi-language:
TT"> Эйºр – йырын (диал.)

Читайте нас в