Ғүмер оҙонлоғо көн Повесть (6) Гүзәл СИТДИҠОВА

***
Һуғыш башланыр алдынан ғына ауылдың Хужа Насретдине һанында йөрөгән йор телле, аяҡлы кәмит күршеһе тубал тотоп килеп инде. Үҙ исеме лә Насретдин ине уның, йәмәғәт Насрый йә Хужа тип кенә нарыҡлай ҙа ҡуя.
– Апый, Нурҙың анау йылы һеҙҙе һөрҙөртәбеҙ тигәндәрен ишетеп ҡалдым да, ҡар аҫтынан барыбер табырҙар тип, үҙемә йыйып ҡуйғайным. Шунан ҡулға алыуҙар ҙа китте. Бирмәй, йәшереп тоттом. Ҡайҙа йыйып тотҡанды үлтерһәң дә әйтмәйем түлкә, – үҙе шарҡылдап көлөп ебәрҙе. – Хәҙер донъя тынысланған кеүек тә, тапшырып ҡуяйым тинем.
– Нишләп ошоғаса әйтмәй йөрөнөң, нисәмә йыл көйөнөп сәсем ағарҙы ла. Шул булдымы бер эш!
– Әйтһәм, түҙҙермәҫһең, һорап алыр ҙа бәләгә ҡалырһың тип шикләндем.
Ҡәйнәһе бүрек тегергә лә оҫта ине, һөйөнөсөнән нишләргә белмәй Сибәғәткә тип ниәтләгән төлкө ҡолаҡсынды бүләк итте лә ҡуйҙы.
– Үпкәләмә инде, кейәү, мин һиңә ишшеү ҙә шәберәк итеп тегеп бирермен, – тип йыуатты.
Тегеүен-текте былай, мәхрүм итмәне.
– Ҡара һин уны, шарҙыуан Насрый тимә, эсендә эйәрле-йүгәнле ат ятҡан уҙаман икән дә, – тип һөйләнеп тә алғыланы.
Иртә менән тороп, урамдарҙы ҡыҙырып сыға торған ғәҙәте бар ине был күршеһенең. Осраған кеше менән тәләкәләп һөйләшеп китә, нимәһе ысын, нимәһен шапырта икәнен аңламаҫһың да. Аты ла өйрәнеп бөткән, санағамы, арбағамы егелгән булһа ла, берәй кеше менән тиңләшһә, шып туҡтай ҙа ҡуя. Хатта башҡа берәйһенә биреп торһа ла, шулай итә. Быны белеп бөткәндәр.
Инде тиҫтә йылға яҡын йәшәһәләр ҙә, бәпес алып ҡайта алманы ла торҙолар бит, шуғамылыр, бигерәк тә бала-сағаны танһыҡлап, мәрәкәләргә ярата. Улары ла йыш ҡына ағас атҡа атландырылһа ла, ышана бит әле ул, айт тигәнгә һайт итергә генә тора. Ҡышын бер тегеләргә:
– Бөгәсә Көлйөҙөмтө кейәүгә бирәләр, барығыҙ, ҡулъяулыҡ һорағыҙ, – тип үҙенең ҡатыны янына ҡапҡа тултырып малай-шалайҙы индереп ебәргән.
Хужа ла Хужа инде, ни әйтәһең. Уныһы ла силәгенә күрә ҡапҡасы, иренең шуҡлыҡтарына өйрәнеп бөткән:
– Мин һеҙгә бит еңгә түгел, апай, ана ул еҙнә була, барығыҙ, унан бәке һорағыҙ, – тип сығарып ебәргән.
Шул рәүешлерәк булаһын һиҙеп, Насрый ул арала кемгәлер бара һалып та ингән. Малайҙар тапмай ҡаламы ни, көтәүелләп йөрөп, бәке һорай башлағас, кире үҙҙәренә оҙата:
– Шаяртҡан ул еңкәгеҙ. Һеҙҙең атайҙарығыҙ вис миңә ҡусты. Барығыҙ кире, еңкә, ҡулъяулыҡһыҙ сыҡмайбыҙ, тиегеҙ.
Тегеләр килеп еткәс, Гөлйөҙөмө ҡалай һауытта әҙер генә тотҡан манпасыйын һәр береһенә таратып сыға:
– Ҡулъяулығымты бүләк итеп бөткәйнем, мәгеҙ, әлегә ошоно һура тороғоҙ.
Ҡайтҡас, ата-әсәһенә һөйләйҙәр бит инде, ауылдаштары бот сабып көлә. Үҙенә күрә күңеленә бер йыуаныс тапҡандыр инде. Берәй яҡҡа юл төшөп, Насрый аҙна самаһы күренмәй торһа, ауылдың бер йәме киткән кеүек булып ала.

БАЛ БАЛЫ ӨМӘҺЕ

Һуғышҡа тиклем Кинйәкәй тигән егет менән Сибәғәт йыуан ағастарҙы парлап быса ине. Эшкә шәп үҙе. “Зимак Кинйәкәй” тигән ҡушаматы ла бар. Ҡала яғына сығып китеп алғайны. Шунда йөрөп, боҙолоп, эсергә-тартырға өйрәнеп ҡайтҡан. Ата-әсәһе ипле генә кешеләр, ете бала үҫтерҙеләр, ошо төпсөгөнән башҡалары йөҙҙәренә ҡыҙыллыҡ килтермәй, һәүетемсә башлы-күҙле булып донъя көтөп ята. Ямандан яҡшы тыуһа – тиңе булмаҫ, яҡшынан яман тыуһа – име булмаҫ, тигәндәр. Яман уҡ тип тә әйтеп булмай үҙен, мәгәр бауһыҙ уймаҡ кеүек, бер яҡҡа тәгәрәп сығып китергә генә тора. Өйләнмәгәндән аҡыл һорама, башлы-күҙле булһа аҡыл ултырыр әле, тип өмөтләнгәндәре лә бушҡа сығып бара, һис күндерә алмай хитланалар.
Мәсет тиклем мәсет манараһын ауҙарғас ни, элекке тыйыуҙарҙы йәштәр ҡолағына эләме һуң! Әйтеп ҡара, иҫкелек ҡалдығы тип кенә еффәрәләр. Борон харам һаналған әҙәпһеҙлектәр йыландай шыуыша-шыуыша шөрөбө бушағыраҡтарҙы юлдан яҙҙырырға ла тотондо. Ҡулдашына ла ағылайға тағылайҙар табылды.
Ауылдарында “балға өмә итеү” тигән ғәҙәт электән бар ине былай. Ҙур эштәргә тотонор алдынан бал балы ҡоялар ҙа, әҙер булғас, һыйына ҡул ялғарға саҡыралар. Иҫергәнсә эсеү юҡ уныһы, үҙҙәре әйтмешләй, “күңеллек” кенә.
Бал ҡойоуҙың йәнә бер сәбәбе партком секретары Самариндың ҡолағына ла барып яғылғайны. Урман өҫтәренә ауырға торһа ла өйлөк кенә түгел, утынға рөхсәт алыр өсөн дә йөҙ һыуын түгәһең. Түр кемдеке булһа, мендәр шуныҡы – ҡарауылсы Гниломёдов та дәрәжәһенең хаҡын сығара белә. Нисек итеп әллә нисә ҡышлыҡ утын яҙҙырыу серен Насрый ҙа Сибәғәт менән бүлешкәйне. Инәлеп йөрөй-йөрөй биҙрәп, Гөлйөҙөмөнән бал балы ҡойҙортҡан да саҡырған бит лесникты. Һыйланып алғас, был ҡурай тарта, тегеһе иҙән уртаһына төшөп “присядкалап” тороп бейей. Байрам итеүе тәүге тапҡыр ғына түгел дә, “Ҡарабай”ҙы ла ятлап бөткән, таҡмаҡ әйтә ти:
– Алиляу гынайым,
Балиляу гынайым,
Насрыюшка молодца да,
Хоть береза, хоть сосна.
Партком ҡолағына төшкәс, оҙаҡ һыйланып йөрөй алманы мәгәр, тиҙ үк икенсе берәүҙе ебәрҙеләр. Уныһы бал да эсмәй, билет та бирмәй башланы.
Кинйәкәй менән әшнәләре еҫкәнеп йөрөп, кемдә барын белеп ҡалһалар, шапылдаҡ ауыҙҙарынан һеләгәйе ҡойолоп, бара ла инәләр. Башта ҡойоп биреүселәр күренгеләһә лә, тора-бара быларға ҡапҡа ла асмаҫ булдылар. Шунан өс саҡрымдағы урыҫ ауылына юлды таҡырайтып алдылар. Унда төнөн дә көмөшкә табып була тиҙәр.
Эскән кеше тамағын “сылатырға” ҡырҡ хәйлә тапмай ҡаламы ни, бер көн Кинйәкәйҙең башына “аҡыллы” уй килгән. Ата-әсәһе лә, иң өлкән апаһы менән еҙнәһе лә, өйлән дә өйлән тип быуынын ҡырҡалар ғына. Ауыл осонда йәшәгән Мөхөтдин бабайҙар өй күтәртергә йөрөйҙәр, ти. Мейес баштарында берәй мискә бал ултырмай тормайҙыр. Уларҙың Шәрғиә тигән ҡыҙы ла ултырып ҡалып бара, инергә лә, һората килдем, тип әйтергә. Аҙаҡ баш тарта ла ҡуяһың. Нимә эшләтә ала улар. Ҡыҙығыҙҙан күңел ҡайтты, тиһең дә, бөттө-китте.
Ҡыҫҡаһы, аскүҙләнеп барып инеп, алдан һөйләшелгәнсә “ҡыҙ әйттереп”, төн буйы һыйланып, мискәне бүҫкәртеп ҡайтып китә былар. Кеше араһында, Кинйәкәй Мөхөтдин ҡыҙын һоратҡан икән, тигән шыш-быш тарала. Ә егет яусы ла ебәрмәй, ҡоҙа булаһы кешеләр тарафынан ел дә килеп һуғылмай. Ҡыҙҙарының ғәрләнеп илауына түҙмәй, үҙҙәре китә әбей менән бабай “һоратҡан” егет өйөнә. Баҡһаң, шыш-быштар уның ата-әсәһенә лә, апаһы менән еҙнәһенә лә барып етмәгән.
Ололар шулай ҙа быны һиҙҙермәне, ҡунаҡтарҙы йыуатырға ашыҡты:
– Борсолмағыҙ, йома көн үк яусы ебәрербеҙ, ҡапылыраҡ килеп сыҡты ла, әҙерләнә бирәйек тигәйнек.
Буласаҡ ҡоҙаларын юхалап-йыумалап оҙатып ҡуйғас, ҡапҡанан инеү менән:
– Ай, Аллам, ҡайһылай оятлы итте был үнәрһеҙ, – тип ҡыҙып китте атаһы.
Эштән ҡайтып ингән улының яғаһынан бөрөп алып, тегенең ай-вайына ҡуймай:
– Эт йөнө! Ниңә беҙҙе оятҡа ҡалдырып йөрөйһөң?! Һоратҡан икәнһең, алып ҡайтабыҙ, – тип елтерәтеп тә алды.
– Йәшәмәйем мин уның менән барыбер.
– Йәшәмәҫ булғас, ниңә алам тинең? Был һиңә уйын эш түгел! Кеше рәнйетеп ни! Йәшәрһең, йәшәмәй ҡара.
“Эт йөнө” тигән әре атаһының ауыҙынан бик һирәк, ныҡ нәфрәтләнгән сағында ғына сыға. Йомшаҡ һүҙле, кеше күңелен уйлап ҡына һөйләшә торған әҙәм ул үҙе. Асыуы был дәрәжәгә еткәнен аңлағас, киҫекһеҙ Кинйәкәй ҙә шыртланы, ризалашырға мәжбүр булды. Ҡыҫҡаһы, шартына килтереп һораттылар, никахын уҡынылар, киленде өйгә алып ҡайттылар. Тик Кинйәкәй йәштәр ҡушылырға тейешле аҡ келәткә инеп тә ҡараманы. Иртәгәһенә, Туҡан руднигына эшкә инәм, тип биштәрен йөкмәп сыҡты ла китте.
Сибәғәткә ҡулдаш итеп Насрыйҙы тәғәйенләнеләр.
Ирле көйө ирһеҙ ҡалған Шәрғиә ай самаһы ҡайны-ҡәйнәһе янында йәшәне әле. Бер көн кейәү егет ҡайтып төштө лә, кәләшенең һаман үҙҙәрендә йәшәп ятҡанын күреп, ул бешергән ашты ашамай, тауыҡтарға тип әҙерләнгән ваҡ бәрәңгене генә һоғаланып йыпырғас, дуҫтары янына шылды. Төнө буйы ҡайҙалыр йөрөп, таңға иҫереп ҡайтып йығылды. Атаһының асыуланып әйткәненә:
– Үҙең апҡайттың, ана, үҙең йәшә аның менән, – тип ҡысҡырҙы ла яңынан сығып китте. Шәрғиәгә кире ата-әсәһе янына ҡайтмай юлы ҡалманы.
Өйөнә лә йоҡмай ҡайҙалыр йөрөп, бер көн лаяҡыл килеп ингән улының итеген сисә алмай ҡыялғанын әрнеп ҡарап торған әсәһе:
– Эсеүеңде ташла инде, балам. Затта түгел, ауылда булмағанды, ни ҡыланаһың? – тип килеп ярҙам итә башланы.
Тегеһе асыулы итеп уны этәп ебәрҙе лә тимер тауышын саңғылдатты:
– Эсәм, эсеп үләм.
Әсәһенең туҡтамай үкһегәнен күреп, ниһайәт, башына әҙәмсә уй килдеме, йәлләп киттеме, ултырған еренән башын тотоп, көтмәгәндә:
– Туҡтай алмайым мин, әсәй. Ташлап ҡарайым да, түҙмәй, яңынан тотонам, – тип, үҙе лә илап ебәрҙе.
Бәләкәй генә, көсһөҙ генә бала сағындағы кеүек. Улын ҡосаҡлап алып, икәүләп йәш түгеп, үкһеп бөттөләр. Һуғыш башланғас, иртәгәһенә үк военкоматҡа ғариза тотоп барған, ти, Кинйәкәй.
– Йә эсеп ҡойма буйында ятып үлермен, былай һис юғы һәләк булһам да, бер файҙа килтереп китермен.
Ауылға батырҙарса һәләк булыуы тураһында иң беренсе “ҡара хат” та уның командирҙарынан килде. Граната тотоп, танк аҫтына ташланған.

ХӘТӘР АРТЫНАН ХӘТӘР

Теге хәлдән һуң Сибәғәтте шунда уҡ ҡына яу ҡырына ебәрмәнеләр әле. Ҡулдашы Насрый менән бер көндә һуғышҡа алдылар. Зәхмәтин шулай хәл иткән.
Китер көнө ҡаңғырығында өйҙәренә “енде мәрйә” лә инеп сыҡты. Күрше урыҫ ауылынан ул. Исемен дә хәтерләгән кеше юҡ, “енде мәрйә” лә “енде мәрйә”. Ике йыл эсендә иренә, ике улына “похоронка” тотторғандар. Һуңғыһында аҡылынан яҙған. Тағы өс улы һуғышта йөрөй, тиҙәр. Йыуаш ҡына булһа ла, ул урамда күренеү менән, ҡурҡынып, бала-саға сыр-сыу килеп өйҙәренә һыпырта. Нишләптер Һәжәренә эйәләп алғайны ул. Ҡара брезент сумкаһын тотоп, ҡара яулыҡ бөркәнеп, уңып бөткән оҙон ҡара күлдәге итәктәрен ялпылдатып килә лә инә. Яғымлы шул ҡатыны, йәлләп, тегенең буталана-буталана ниҙер ләпелдәгәнен тыңлап, мотлаҡ сәй эсереп сығара. Хоҙай бәндәһе лә.
Әллә ҡайҙан ишеткән, хатта аңлаған, хушлашырға килгән:
– Сибагатушка, найди убийц моих трех мальчиков, отомсти за них, – тип беләгенән тотоп алды.
Ирен дә шул иҫәпкә индерә икән.
Башҡаһын ҡайһылай дөрөҫ кенә итеп һөйләп тора, енде тиерлек тә түгел, тип уйлап ҡына өлгөрҙө, Сибәғәттең “ярай” тигән яуабын ишеткәс, сумкаһын баш осона күтәреп, “отомстит, отомстит”, тип таҡмаҡлап бейергә төшөп китте. Һәжәре лә сабыр, уны ипләп кенә әүрәтеп, урам яғына сығарып ебәрҙе.
Сарбайлап иламай ғына, илағанда ла һығылып ҡына, күҙ йәшен йәшерергә тырышып оҙата башҡорт ҡатындары яҡындарын яуға. Тыйнаҡ ҡына оҙаталар. Балалары алдында ҡосаҡлашыу ҙа юҡ. Улары ла мөлдөрәп ҡарап һыйынып ҡына торҙо ла ҡул болғап ҡалды.
Иҙелбашында комиссия үткәрҙеләр. Ҡаҡ һөйәктәр, ит ҡундырып алырға кәрәк тип тә, күпмелер ҡорал менән эш итергә өйрәтер өсөн дә уларҙы Алкиндағы дөйөм хәрби часҡа ебәрҙеләр.
Шаталаҡ Насрый шунда ла тел болғауын дауам итте:
– Мин оҙаҡ йөрөмәйем ул, аяҡты өҙҙөрәм дә ҡайтам, – тип көлдө.
– Кит, шул булдымы шаяртыу, кеше ишетеп ҡалмаһын, – тип Сибәғәт, өнәмәй, тыйып ҡуйҙы. – Ысынлап шулай булып ҡуйһа, ышанмаҫтар, аяғын окоптан сығарып, күтәреп ятҡан да өҙҙөргән тиерҙәр. Йә самострел тип трибуналға тапшырырҙар.
Алкинда ай буйы хәрби “уҡыуҙар”ҙа күпмелер ҡорал менән эш итергә, яралыларға тәүге ярҙам күрһәтергә өйрәттеләр. Бер аҙ ит ҡундырып алғас, ауылдаштарҙы Калинин фронтына ебәрҙеләр.
Эшелондары тәғәйен станцияға етеп кенә барғанда күктә “Юнкерс”
озлауы ишетелде. Шартлау тауыштары яңғыраны. Сибәғәт тамбурҙа бара ине, шуға күрә вагондар ҡыйралышып, төрлө яҡҡа тырым-тырағай ауа башлағанда, ырғып төшөп өлгөрҙө. Сарпылған ағас киҫәктәре тәненә бер нисә урындан ҡаҙалһа ла, еңел ҡотолдо. Ярай әле зениткалар таҡылдауы ишетелде, бомбаларын ташлау менән үк самолет осоп китергә ашыҡты, тере ҡалғандарҙы сүпләп атып йөрөмәне.
Төрлө яҡтан яралыларҙың ыңғырашҡаны, аҡырышҡаны яңғыраны, төтөн еҫе таралды. Сибәғәт кеүек еңел яралылар ауыр хәллеләргә ярҙам итергә ташланды. Түңкәрелгән вагон аҫтынан бер һалдатты һөйрәп сығарырға маташҡанда артында таныш тауыш гөрөлдәне:
– Сибәғәт ағай, минең өсөн һуғыш бөттө. Әйткәйнем бит, аяҡты өҙҙөрәм дә ҡайтам, тип. Төшөмдә күргәйнем ул. Күрешмәһәк, бәхил бул!
Бына һиңә, юрағаны юш. Төштө нимәгә юрайһың шул, муйыны нәҙек, ҡайһы яҡҡа борһаң, шунда ята, тиҙәр ҙә... Уны носилкаға һалып алғандар ине инде. Уң яҡ галифе балағын ҡырҡып, тубыҡтан түбән бинтлап ҡуйылған урындан ҡан һарҡа. Йөҙө танырлыҡ та түгел. Күгәреп сыҡҡан шеш аҫтынан бер күҙе күренмәй, танауы емерелгән. Нисек иҫен юғалтмағандыр. Үҙе һүҙ ҡушмаһа, ул икән тип уйламаҫ та ине. Тиҙ генә эргәһенә йүгереп барып, ауылдашы менән ҡул биреп хушлашып ҡалды. Шарҙыуан шарҙыуан инде, шул хәлендә лә әллә ни булмағандай һүҙ ҡушып ятыуын әйт.
Ҡәйнәһенең китап тулы тубалын йәшереп тотоуынан һуң бик ышаныслы, арҡа терәрлек кеше икәнен аңлағайны инде Сибәғәт. Мәрәкәселлеге лә битлек кенә. Кинйәкәй бал менән һыйланыр өсөн ҡыҙ һоратҡанын ҡыҙыҡ күреп диләнкәлә хахылдап көлә-көлә һөйләгәндә шул мәнһеҙҙең икмәк шүрлегенә лә менеп төшкәйне.
– Убырланып эсеп йөрөүең етмәгән, кеше рәнйеткәнең менән маҡтанып тораһыңмы, шомлоҡ! Бөгөн үк ысынлап яусы ебәр!
Уйынсыл ауылдашынан быны көтмәгән болғанлаҡ, башта ҡаушап ҡалһа ла, енләнеп һуғышырға барып йәбеште. Сибәғәт ҡулдаштарын саҡ айырып алды.
Кәрәген алған Кинйәкәй ҡып-ҡыҙыл булған ҡулъяулығын танауына баҫып, тыңҡыш тауышы менән әрепләшеп маташты:
– Хужа Насретдин, үҙеңде бел, балаларҙың балаларын алдап йөрөйһөң.
– Һин мәрәкәләү менән мыҫҡылды ла айыра белмәйһең икән әле. Үҙеңә генә түгел, атаң-әсәңә рәнйеш алып! Тфү! Ауһар!
Шул көндө теге мәскәйгә атаһынан да эләкте...
Шомло 37 иҫенә төшкәс, дәһшәтле мәлдәрҙә үҫмер генә булып, әрме хеҙмәтендә йөрөп, болғаныштарҙан ситтә тороп ҡала алған Сибәғәттең ҡәйнәһе, кәләше өсөн борсолоуҙары күҙ алдынан үтте. Ни хәтлек ауылдашын ҡулға алып, себен кеүек ҡырҙылар. Күбеһенә ауылдары тирәһендә ҡасып йөрөгән түбән яҡ Уҫманғәле ауылынан Хәмзә мулланы йәшереп тотошҡан, ашарға биргән, боҫҡон менән ярҙам иткән тигән ғәйеп таҡтылар. Зәки Вәлидиҙең полк муллаһы булған икән. Күҙ быуа белгән, тип тә һөйләйҙәр ине. Имештер, тотолғас, юлда ашарға туҡтаған ерҙәрендә һалдаттарҙың мылтыҡтары урынына таяҡтар тоттороп ҡуйған. Тегеләр быны абайламаған. Байтаҡ юл үткәс кенә күҙҙәрен сискән.
– Ҡайҙа ҡалдыртҡаныңды әйтһәң, ебәрәбеҙ, –тип инәлеп, яуапты ишеткәс, быны ҡалдырып, артҡа йүгергәндәр, ти.
Йәй көнө ни был яҡтың ҡарурмандарында бер ҡасҡын түгел, йөҙө йәшенә алһа ла ғәжәп түгел. Ташөйҙәр ҙә етерлек. Мәмерйәләрҙе шулай атайҙар был яҡта. Яйы килеп сыҡҡансы тип, яҡын-тирә ауылдар тирәһендәге сабынлыҡтарҙа күренгеләп ҡалған, тиҙәр. Һуңынан Ҡытай яғына ҡасып киткән тип тә һөйләнеләр.
Аяҙ көндә йәшендәй, тәүгеләрҙән булып Нурҙы алып киттеләр. Хәмзәгә туғанлығы булған, имеш. Уның әсәһенең кейемдәрен кейеп, бисә һынында бесәнселәр янына килеп йөрөгән икән дә. Сибәғәттең ҡәйнәһенә янап китеүе лә, әсәһенең иләктәген силәккә, силәктәген иләккә бушатып йәмәғәт эштәрендә ялпылдап ҡыҫылып йөрөүҙәре лә үҙҙәре өсөн ҡурҡып, күҙ буяп, алдан алырға маташыуҙан булған, баҡһаң. Йәнәһе, дингә бик ҡаты ҡаршы булып йөрөгәс, муллалар менән ниндәй бәйләнеше булыуы мөмкин! Туҡмауҙарға түҙмәй, ҡасандыр кем менәндер саҡ ҡына низағҡа ингән булһа, шуның исемен власҡа ҡаршы тип әйтеп тик торған, ти. Мәгәр нишләптер Сибәғәттең ҡәйнәһен атамаған, был асылмаҫ сер булып ҡалды.
Шунан Хәблетдинде, айырған булһа ла, ике бисә менән йәшәүҙә, йүнләп эшләй ҙә алмаған колхозға ҡаршы булыуҙа ғәйепләп, “единоличник”, һунар менән көн күрә, сәүиткә хеҙмәт итмәй тип ҡулға алдылар.
Ауыл халҡы ул мәлдә алйы-болйоланып, был хәлдәрҙән шаңҡып, аяҡ-ҡулы ла, теле лә бәйле булып ҡалғайны. Шом, ҡараңғылыҡ баҫҡайны тотош төбәкте. Ә Насрый шулайыраҡ килеп сығырын тоҫмаллаған, уларҙың ғаиләһен ҡурсырға тырышҡан.
Һуғышҡа инеп тә өлгөрмәй госпиталгә оҙатылған ауылдашы тураһында яңыраҡ һәйбәт хәбәр ҙә килеп етеште. Мөғжизә тиһәң дә мөғжизә – Гөлйөҙөмө ире ятҡан госпиталгә барып санитарка булып урынлашҡан да яңыраҡ ҡайтып малай тапҡан.
...Зәхмәтингә килгәндә, Сибәғәттәрҙән ике айға ғына ҡалып һуғышҡа киткән. Уның броне ниңә алынғандыр, билдәһеҙ.

***
Дауамы бар.