Байлыҡ, дәрәжә – һынау өсөн

Арабыҙҙа үҙен әллә кемгә ҡуйғандар осрап тора. Эйе, һис шикһеҙ, ул бар яҡтан да килгән. Төҫ тиһәң, төҫ, һын тиһәң, һын, эшләһә, емертеп эшләй, белмәгән нәмәһе юҡ, еңмәгән, урын алмаған, премия тәтемәгән сағы һирәк, йылы урындарҙа әшнәләре күп, теләһә ниндәй кабинетта һүҙе үтә. Абруйлы шәхес! Уның алдында бөтәһе лә “ағай” йә “апай” тип кенә йүгереп йөрөй, бар яҡлап оҡшарға тырыша, кәйефен боҙоп ҡуймайым, тип борсола. Хөрмәтле кешегә йылы мөнәсәбәт, кеселекле мөғәмәләнең бер хилафлығы ла юҡ, тик…

Бындай ханым һәм әфәнделәрҙең үҙҙәрен ер күсәрен әйләндергәндәй хис итеп үтә лә һауалы ҡыланыуы, кешеләрҙе “сорт”тарға айырып ҡарауы, кемдәрҙеңдер яҙмыштарын емереүе, бәғзеләргә юл бирмәүе аяныслы. Әҙәмгә дәрәжәһе, исеме, юғарыла ултырған туған-тыумасаһы өсөн генә яҡты йөҙ күрһәтеп, “бер кем дә тү­гел”-гә арты менән боролғандарҙың иманы самалы. Сөнки ул үҙенең ошондай дәрәжәләргә, байлыҡҡа ирешеүендә тап Аллаһы Тәғәләнең йомартлығын онота.
Байлыҡ, бәрәкәт, юғары вазифаларҙы Хоҙай һынау өсөн дә ебәрә. Кеше рәхмәтле булырмы, бүтәндәргә яҡты йөҙ күрһәтерме, мохтаждарҙы иҫенә төшөрөрмө?

Ирекһеҙҙән Ҡарун иҫкә төшә. Башҡорт телендә был һүҙ ке­шенең һаранлыҡ, ҡом­һоҙлоҡ, бармағы үҙенә кәкре булыу кеүек сифаттарына ҡарата ҡулланыла. Әммә ошон­дай исемле кеше йә­шәгән. Уның тура­һында Ҡөрьәндә һөй­ләнелә.
Ҡарун үҙ заманы өсөн сикһеҙ байлыҡҡа, дан-дәрәжәгә эйә булған әҙәм. Ул бүтән­дәрҙең хоҡуҡтары һәм иркенә ҡул һуҙа, ҡыйырһыта, кәмһетә… Үҙен ер кендегеләй хис итә, барыһынан да өҫ­төнөрәк тоя. Бирелгән байлыҡ, ниғмәт үә бәрәкәттәр ни бары үҙенең тырышлығы, бе­леме, оҫталығы арҡа­һында бул­ғанлығына шикләнмәй.
Бер саҡ халыҡ араһынан Хоҙайға ышан­­ған, иманлылар уға былай ти: “Бөтә нә­мә ҡулымдан килә, барыһына ла баш була алам, тип рәхмәтһеҙ, тәкәббер ҡыланма, Ал­лаһ ундайҙарҙы ярат­май.
Аллаһ һиңә нимә насип иткән, шуның ярҙамында из­гелектәр ҡыл. (Мәҫәлән, оҙаҡҡа сыҙарлыҡ күперҙәр, юлдар һалыу, мәсет күтәреү, мохтаждарға, ҡарауһыҙ ҡалғ­андарға ярҙам итеү тип аңларға мөмкин. – Авт.) Аллаһ һиңә йомартлыҡ күрһәт­кән кеүек, үҙең дә башҡаларға ҡарата йомарт бул. Ерҙә яуызлыҡ сәсергә ын­тылма (интригалар ҡор­ма, араларҙы боҙма, яһил ҡыланма, матди хәлең менән маһайма, тип аңларға кәрәк – Авт.). Аллаһ бола ҡупта­рыусыларҙы, рәнйе­теүселәрҙе, кәмһетеү­селәрҙе яратмай. Улар­ға иртәме-һуңмы те­йешле язаһы ла ебә­реләсәк”.
Ҡарун былай тип яуап ҡайтара: “Минең был байлыҡ-дәрәжә­ләргә тик үҙемдең бе­лемем, аҡылым, тырыш­лығым, һәләтем арҡа­һында ирешеүемә ши­гем юҡ!”
Ғәжәп, Ҡарун элгә­рәк иманын юғалтҡан Аллаһыҙ халыҡтарҙың, айырым милләт­тәрҙең ер йөҙөнән юҡҡа сыҡҡанын белмәнеме икән?
Ҡарун үҙенең бар өҫтөнлөгөн күрһәтеп, халыҡ алдына сығып баҫа. Уны тән һаҡ­сылары, ғәскәре, сви­таһы уратып алған. Йәмғеһе дүрт меңгә етәлер. Уларҙың ба­рыһы ла зиннәтле кейем-һалымда (ебәк һәм алтындан ғына), хатта аттары һәм мулдарына ла затлы әйберҙәр япҡандар.
Ни бары ерҙә бә­хеткә өлгәшеү өсөн генә йәшәгәндәр был күре­нештән тел шарт­лата, көнләшеүҙән ға­зап­лана: “Эх, беҙҙә лә Ҡарундыҡы һымаҡ бай­лыҡ, дәрәжә булһын ине! Ул ниндәй бә­хетле!”
Ә был донъяның фа­нилығын, байлыҡ – бер айлыҡ икәнен аңл­ағандар, ҡылған эштәр­ҙең теге донъяла үлсә­нәсәген, баһаланыуын танығандар бы­лай ти: “Иҫегеҙгә килегеҙ, донъя малы – дуңғыҙ ҡаны, юҡҡа көнлә­шәһегеҙ. Донъя­ныҡы мәңге түгел!”
Һәм көтмәгәндә Ҡа­рундың һарайы һәм үҙе өҫтөнә ер ишелә. Уға бер әҙәм дә ярҙам ҡулы һуҙа алмай. Әгәр теләһә, Аллаһ ҡына хатта иң һуңғы мәлдә лә уның ғүмерен аяр ине.
Кеше донъялыҡта ни тиклем генә дәрәжәле, ни тиклем генә көслө, бай булмаһын, ҡасан да бер еңелә. Сөнки ни бары ябай кеше генә бит ул.
Иртәгәһенә кисә генә уның урынында булырға теләгәндәр, муллыҡта, дан-шөһрәт ҡаҙан­ып, башты юғары сөйөп, типтереп кенә йәшәргә хыял­лан­ғандар: “Ой-ой-ой! Баҡ­ти­һ­әң, те­ләгән ке­ше­һенә Аллаһ ризыҡты самаһыҙ өлә­шә, ә кемгәлер – үлсәп кенә. Ҡарун хәлендә ҡал­мауыбыҙ беҙгә Хо­ҙай­ҙың шәфҡәте икән­леген иҫкәртә. Эйе, иман­һыҙҙар иртәме-һуңмы үҙ язаһын ала барыбер. Кем саң бөртөгөләй генә изге­лек эшләй, шуға унлата артып кире ҡайтыр, тамсылай яуызлыҡ ҡылғанға язаһы ла шул сама булыр. Әгәр ысын күңелдән тәүбәгә килһә, төҙәлһә, яуапҡа ла дусар ител­мәҫ”.

Бына ошондай тарих һүрәтләнгән изге Ҡөрьәндә. Ҡулыбыҙҙан килгән эште, оҫта телебеҙҙе, талантыбыҙҙы, бәрәкәттәребеҙҙе, юғары дәрәжә­ләребеҙҙе кем насип иткәнен онотоп, мин-минләнеп маһайып китеү, рәхмәтле була белмәүҙең аҙағы хәйерле түгел барыбер.

Айлина КИЛДЕБАЕВА.

Фото: https://ru.freepik.com/free-photo/priest-holding-holy-book-and-bracelet_5524110.htm#query=релегия%20ислам&position=4&from_view=search&track=ais