Нәғим юлы Повесть Фәриха ВӘЛИУЛЛИНА (2)

  Нәғим юлы Повесть Фәриха ВӘЛИУЛЛИНА (2)

  Олатай ниңә сөскөргән

– Нәғим ағай, сыҡ әлеү тышҡа-а-а! – Күрше ҡыҙҙары Маһира менән Заһира тора тәҙрә алдында. Нәғимдән бер-ике йәшкә кеселәр. Ул үҙе лә мәктәпкә бармағайны әле.

– Тиҙерәк бул, ағый!

Нәғим теләр-теләмәҫ кенә ҡыҙҙар янына сыҡты.

– Нимәкәй? Нимәгә сыҙамай тыпырсынаһығыҙ?

– Абзал олатайҙарға бараңмы беҙҙең белән?

– Үҙегеҙ барығыҙ! Нимәгә?

– Беләңме, ул сөскөрөп ебәрһә, тәҙрә сыңғырҙай, хатта ер һелкенә, ти әсәйем. Ысынмы? Әйҙә, улар алдында барып көтөп ултырайыҡ.

– Нимә? Имеш тәһә! Алдашмағыҙ. Ғүмерҙә лә ишеткәнем булманы. Үҙегеҙ барығыҙ, миңә кәртүк утарға ҡушылған.

– Ысын ғына. Әйҙә инде, беҙ ҡурҡабыҙ. Ер һелкенеп китһә, нишләрбеҙ. – Ныҡыша ҡыҙҙар. Шулай ҙа малайҙың үҙенә лә ҡыҙыҡ булып китте.

– Һы, ысын микән? Ҡасан сөскөрә?

– Көтөп ултырабыҙ өй алдында.

– Ярай.

Өсәүләшеп барып олаталарының өй нигеҙе буйына ултырҙылар. Шылт иткән тауыш та юҡ. Байтаҡ ултырғас, Нәғим солан ишеген ҡарап килергә булды. Ишеккә терәү терәтелгән, тимәк, өйҙә юҡтар.

– Ултырабыҙ шунда юҡты көтөп, өйҙә юҡ улар. Һыпыртығыҙ бынан.

...Иртәгәһен төшкә ҡарай тағы киттеләр. Өйҙәләр икән. Кисәнге урындарына ултырҙылар. Тәҙрә ярығынан өйҙән тәмле еҫтәр сыға.

– Өләсәй йыуаса бешерә.

– Йома бөгөн, таба еҫе сығара, – ти Маһира.

– Ашағы килә лә ул.

Шул саҡ яңы ғына бешкән йыуаса тотоп, Шафиҡа өләсәй килеп сыҡты.

– Бында нимәштәп утырағыҙ, тәнәйҙәр? – ти эргәләренә килеп.

– Ял итәбеҙ!

– Мәгеҙ, ашап ултырып ял итегеҙ. Әле генә бешкән. Ҡалай һәйбәт булды.

Балалар ҡыуанышып йыуаса ашарға тотондо.

– Олатайым өйҙәме, Шафиҡа өләсәй? – тип һораны Нәғим.

– Урмандан килеп, серем итергә ятты.  Хәҙер сәйгә уятам.

–  Инәй, апам бөгөн ниңә сөскөрмәй? – тип һорай Маһира.

– Тиктомалға ниңә сөскөрһөн.

– Ул сөскөргәндә ер һелкенә, тиҙәр ҙәһә, – Заһира һүҙгә ҡушыла.

Әбей кеткелдәп көлөргә тотондо.

– Ай, балалар. Бабайҙы сөскөртә торған ағасты ҡырҡып ырғыттыҡ таһа. Хәҙер һирәк кенә сөскөрә.

– Эй-й, беҙ ишетмәй ҡалдыҡ.

Балалар көлөшә-көлөшә ҡайтып китте.

– Һеҙгә эйәргән мин иҫәүән. Өлкән башым менән.

– Зату беҙҙең арҡала йыуаса эләкте...

...Ниңә был олатайымдың әбейе Шафиҡа өләсәйем һымаҡ һәйбәт булмаған икән. Мине башта уҡ яратмағайны.

Шулай ҡайғырып, уйланып килә Нәғим.

 

Балалар йортон эҙләп

 

Байтаҡ ара үткәс, Нәғим ҙур булмаған йылға кисеүендә туҡтаны. Тамағы кибеп, күҙ алдары ҡараңғыланып киткәс, һыу эсеп алырға булды. Эйелгәйне генә, ярға ҡоланы. Аяғы, ҡулдары быуынһыҙ булып, хәрәкәтһеҙ ҡалды. Битенә йәбешкән себен-бөжәктәрҙе лә ҡыуырға хәле юҡ. “Үлеү шулай буламы икән? Йәшәге килә. Ҡустым минһеҙ ҡалайтыр?” Ул күҙҙәрен сырт-сырт йомғоланы. Баяғы апайҙар әйтмешләй, фәрештәләрем ярҙамға ашыҡһа ине. Бар улар, килгәнемдә яңғыҙ ҡалдырманылар». Бите буйлап аҡҡан күҙ йәштәренә себендәр оторо йәбеште. Уйҙарын машина тауышы бүлде. Нәғим шул яҡҡа ҡарай башын ҡалҡытты. Таҡта тейәгән өс йөк машинаһы килә. Алдағыһының шоферы “туҡтағыҙ” тигән сигнал бирҙе. Ике ир Нәғим эргәһенә йүгереп килеп етте.

–  Нишләп унда ятаһың? Тапалаһың бит! – тип ҡысҡыра береһе.

– Тор, ҡустым!

– Торорға хәлем юҡ, булһа, анау алдағы ауылдағы детдомға барып етеп йығылыр инем.

– Һы, теле шәп үҙенең. Һындымы аяғың?

– Һынманы ла, ауыртманы ла, тик йөрөмәне лә ҡуйҙы. Ҡулым да шулай. Себендән таланып ятам, – тине малай.

– Етерһең тиҙҙән, ана ғына ята.

Шоферҙар йылғаға төшөп йыуынып алғас, ашарға булып киттеләр. Тәмле еҫтәргә Нәғимдең башы әйләнеп киткәндәй булды хатта. Береһе килеп Нәғимгә бер бөтөн икмәк һондо.

– Мә, ашанып ал, шәбәйерһең.

– Их, ашар инем, ҡулдарым ҡыбырҙамай,  – тине.

– Ай-ай-ай, эштәрең хөрт тәһә. Ҡалайтып ҡарарға? Ҡана, иң тәүҙә битеңде таҙартайыҡ, алмаҫтар атыу үҙеңде.

Шоферҙар малайҙың битен йыуып һөртөп, күтәреп алып таҡта өҫтөнә һалып, ҡолап төшөп ҡалмаһын өсөн уға ҡуша бәйләп ҡуйҙылар.

Эй, зәңгәр һауа, рәхмәт һиңә, изгеләреңде ебәрҙең юлыма тағы ла. Былай булғас, бирешмәм тип, ҡыуанып килә күккә ҡарап. Бер аҙҙан машина туҡтаны. Шоферҙар малайҙы төшөрөп, ергә һалды.

– Ауылға теймәйбеҙ. Хәлең насар икән шул. Зыярат эргәһендә ҡалдырып китәбеҙ.

–  Берәй мәрхәмәтлеһе осрап, соҡор ҡаҙып күмеп китер, исмаһам, – тине шым ғына береһе икенсеһенә. Ишетте Нәғим, ҡолаҡҡа һаҡ ул.

– Үлмәйем! Ярҙамсыларым килеп сығасаҡ барыбер, – тине Нәғим.

– Ҡана һуң. Яҡшы булыр ине лә!

Эргәһенә икмәген дә һалып киттеләр.

Икмәк еҫен еҫкәй-еҫкәй шатланып ята. «Ошо икмәкте бер юлы бөткәнсе ашаһаң, нимә булыр ине икән? Күмәгебеҙ әҙләп кенә әллә нисәмә көн ашаныҡ, әле бер үҙемә ҡалдырҙылар. Юҡ, ярамай бер үҙемә, эсем күбеп шешенер. Еҫенә генә туяйым. Эт-ҡош ҡына килеп сыҡмаһын». Шулай ҡыуанып ята ине, эргәһенә ағас тейәлгән арба килеп туҡтаны.

– Тпрууу, нимәштәп ятаһың ул унда? Әйҙә, арбаға ултыр! Ҡайҙа бараһың? – тине оло ғына бабай.

– Хәлем юҡ бит, ятмаҫ та инем, анау ауылдағы детдомға китеп барам.

– Бахыр, шыуышыпмы? Вәт һин уны. Ҡалайтып ҡарарға һуң?

Бабай Нәғимде арбаһына күтәреп һалды ла, балалар һымаҡ һеңкелдәп илап, Гитлерҙы әрләне, ҡат-ҡат ҡарғыш яуҙырҙы. Әйтерһең, фашист килеп аяҡһыҙ итеп киткән. Нәғимдең көлкөһө килеп китте хатта.

– Ҡәһһәре тейгер нимес, ни хәлдәргә ҡалдырған. Нисек кенә әҙәм булып китер был бала?

Шулай илай-һөйләнә Нәғимде ике бүрәнә араһына һалып, арҡан менән бәйләп ҡуйҙы.

Ҡарт Нәғимде балалар йорто баҡсаһы эргәһендә үҫкән йыуан тирәк төбөндә ҡалдырҙы.

– Миңә рәнйемә, улым. Ҡалайтайым, хәлемдән килгәнен эшләнем, – тине.

– Изгелегегеҙҙе онотмам, рәхмәт!

...Май ҡояшы аҫтында: йә күләгәлә, йә ҡояшта кискә тиклем ятты Нәғим. Ағас башындағы ҡоштар төшөргән тиҙәккә күмелеп бөттө. Эргәләге ҙур йорттан балалар ҡысҡырышҡан, көлөшөп уйнаған тауыштар ишетелә. Ҡайһылары күреп ҡалып килеп, таяҡ менән төрткөләп ҡарай.

– Эй, малай, тор!

– Ҡарасҡы! – тип шарҡылдашып көләләр.

– Көлмәгеҙ, мин дә һеҙҙең кеүек етем. Зинһар, директорҙы саҡырығыҙ! – тип үтенә. Уҡымышлы, яҡшы күренер өсөн шиғыр һөйләй, йырлап та ебәрә.

Ҡыҙарып та сыҡҡан, ай, ҡояштың

Нурҡайҙары төшә диңгеҙгә.

Ирекле лә рәхәт тормош бирҙең,

Юлбашсыбыҙ Ленин, һин беҙгә!

Менәбеҙ ҙә тауҙың ай башына,

Эләбеҙ ҙә флаг ташына.

Беҙ төҙөйбөҙ илдә коммунизм,

Ойошоп коммунистар сафына.

Шулай ҙа эргәһенә директор килде. Нәғим уға күргән михнәттәрен һөйләне. Аяҡ-ҡулы йөрөмәһә лә, теле шәп, тағы белгән шиғырҙарын ятлап күрһәтте. Директор башын баҫып тыңлап торғас:

–  Нишләйем һуң, ҡустым, ярамай. Һин бит икенсе райондан. Белеп ҡалһалар, мине эштән ҡыуырҙар йә төрмәгә тығырҙар, – тине лә ауыр һулап китеп барҙы.

Кискә табан Нәғимдең тауышы сыҡмай башланы. Хәҙер йырлай ҙа, шиғыр ҙа һөйләй алмай. Күҙе һаман шул ылыҡтырған ҙур йортта. Әйтерһең, унда барып эләкһә, бөтә ыҙалары юҡҡа сығыр, иң бәхетле көндәре башланыр кеүек. Йылылыр. Тәмле аштары, өҫтәл тулы икмәктәрен күҙ алдына килтереп, тамшанып ята.

Эңер төшә башлағайны, дүрт малайҙы эйәртеп директор килде.

– Ятаһыңмы  һаман?

– Атлай алмағас, ятам шул, – ти Нәғим. Моғайын да, алып китергә килгәндәрҙер тигән шатлыҡлы уй үтте башынан.

– Үлеп ятһаң, ғүмер буйы үкенермен, үҙемә төрмә янаһа ла, алмай сарам юҡ, –  тине директор.

Дүрт малай Нәғимде күтәреп алып, ашхананың бер мөйөшөнә индереп һалдылар.

– Был малайға ҡапыл ғына ашатмағыҙ, ҡалаҡлап ҡына ауыҙына һурпа ҡойоғоҙ!

Ашнаҡсыларға шундай бойороҡ биреп сығып китте директор.

Ике аҙна буйы Нәғим ашхананың кәрәк-яраҡтары һаҡланған бүлмәһендә урынынан тора алмай ятты. Уны ҡарарға тип Ғәйшә тигән ҡатынды беркеттеләр.

     

Һынауҙар, һынауҙар...

 

Әҙерәк арыуланғас, ятаҡҡа күсерҙеләр. Шатлығының сиге булманы. Ҡараусыһы Ғәйшә апайына ҡат-ҡат рәхмәттәр әйтте. Тәүҙәрәк балалар араһында ла ыҙа сигеп алды. Йоҡлар алдынан Нәғимдең карауатынан юрғанын, матрасын тартып алып, тәрбиәсе иртәнсаҡ килгәнгә тиклем ҡаҡта йоҡлаттылар. Ошаҡлашырға, ҡаршылашырға көсө юҡ.

– Малайҙар, өшөйөм дәһә. Мин дә шул һеҙҙең кеүек бит, –  тигән була ялынып.

Хахылдашып көлөшәләр.

– Ошаҡлашһаң, бөттөң. Ҡарышлауыҡ һымаҡ шыуышып килеп ингәнеңде онотма.

–  Бысраҡһың, бетлеһеңдер ҙә.

– Селәүсен, селәүсен! – тип күҙенә инеп кенә килә буйға бәләкәй генә булһа ла Яхъя тигәне. Уны ололары ҡоторта.

Һынауҙар, кәмһетеүҙәр оҙаҡҡа һуҙылманы. Директорға еткергәндәр, күрәһең. Нәғимдең бер үҙен санчасҡа һалдылар. Медсестра ла килеп тикшереп тора. Нығынды малай. Август айының, малға аҙыҡ әҙерләүҙең ҡыҙыу мәлендә, инде арыуланып киткән Нәғим үҙен ҡарап аяҡҡа баҫтырған Ғәйшә апайына бесән эшләшергә йөрөй башланы.

– Бесән рәтен беләһең. Малығыҙ булғандыр,  – тип һораны Ғәйшә.

– Һыйырыбыҙ, һарыҡ-кәзәләребеҙ бар ине. Беҙҙә һеҙҙәге һымаҡ ялан ерҙәр күп түгел. Ауыл тирә-яғында урман, тауҙар. Арбаға тейәлеп, алыҫҡа йөрөй инек бесәнгә. Күңелле ине. Ағайым шунда үҫкән ҡурай үләненән ҡурай эшләп ала ла уйнап ебәрә. Ҙурая биргәс, миңә лә өйрәтәм тигәйне лә. Ағайым бейеүсе лә булды.

– Эй, бахырҙар, бик иртә мәрхүм булып ҡалғандар икән. Һин дә өйрәнерһең, беҙҙә кружок тигән төрлө нәмәләр бар. Йөрөрһөң.

–  Их, сабынлыҡта эскән сәйҙәр бигерәк тә тәмле шул. Арыуҙар ҙа онотола. Һинең яҡшылығыңды һис онотмам, апай, - тигән була Нәғим хисләнеп. Ғәйшә апай ихлас көлөп ҡуйҙы:

– Мин дә һиңә эҫендем. Һиңә йәшәргә лә йәшәргә әле. Миңә ярҙамсы булдың. Яңғыҙыма барыбер ҙә ауыр булыр ине. Ике генә бөртөк кәзәмә артығы менән эшләп ҡуйҙыҡ. Шуға һөйөнөп ултырам. Үҙең дә нәсилә ҡалдың, үлеп кенә ҡуймаһын тип ҡурҡтыҡ таһа. Директор эргәңдән китмәне, рәхмәт яуғыры. Ата-әсәң шулай иртә китеп барҙылармы ни һеҙҙе ҡалдырып? Һорашырға ҡыйманым.

– Атайымды ағас баҫҡан. Оҙаҡ ятманы. Ағайым һуғышта үлде. Ике ҡустым, әсәйем шешенешеп ятып үлеп ҡуйҙылар. Күрше инәй серек картуфтан, тине. Ҡустым Сафиулла менән икебеҙ тороп ҡалдыҡ. Әсәйем ошо райондыҡы булған, туғандары ла юҡ тигәндәй. Атайымдың атаһы ҡартайып үлеп киткәйне. Ауылда баш терәр кешебеҙ ҙә ҡалмағайны... – Яҡындарын хәтерләп, Нәғимдең күҙҙәре йәшләнде.

– Ҡуй инде, бөтә ауырлыҡ бала-сағаға, ҡарттарға төшә. Иртә егелдегеҙ эшкә. Бигерәк оло бәйелһең. Күп нәмәгә өйрәнеп үҫкәнһең.

Ғәйшә урынынан тороп, сәйен эҫетергә булды.

– Хәбәр һатып ултырып, сәйнүкте бүҫкәрткәнсе эскәнбеҙ. Ҡыр сәйе тәмле шул.

 

***

Инде үҙен яҡларҙай үҫмер ҡорона еткәс, балалар йортонда тәртип урынлаштырырға уйланы. Башта уҡ Нәғимгә балалар араһындағы үҙ-ара мөнәсәбәт оҡшамағайны. Бөтәһе лә уның кеүек бала, ауырлыҡтар күреп килеп эләккән, ниңә генә дуҫ, туғандар кеүек йәшәмәҫкә. Сосораҡтар яңы килгән балаларҙы ҡусты, һеңле итеп алалар ҙа уларҙың ризығының өлөшөн үҙҙәренә ҡайыралар. Яңылар нишләһен, күнә улар тәртибенә. Етемде етем талай булып сыға. Быға сик ҡуйырға кәрәк. Нәғим тәүге көрәшен шунан башланы.

Уға яуап итеп, уҡымай, эшләп йөрөгән малайҙар ҡаршы сығырға булған. Бер кескәй ҡыҙ килеп:

– Нәғим ағай, һиңә “темный” ойошторалар, туҡмарға йөрөйҙәр, – тип әйтте.

– Үҙебеҙҙекеләрме? Кемдәр?

– Үҙебеҙҙекеләр, атыу кем булһын. Һин дә бармаҡтарыңа ҡурғаш йөҙөк кейеп ал, – ти ҡыҙыҡай.

– Уныһы нимә була? – ти аптырап. Малайҙар ауылда ла тас та тос һуғышып китә. Йөҙөк тигәнен ишеткәне юҡ.

– Ағайымдыҡы ла бар ул. Миндә һаҡлап тота. Һиңә бирәйемме?

– Юҡ, кәрәкмәй. Иҫкәртеүең өсөн рәхмәт, ҡыҙыҡай.

Һуғыша белмәгән малай бармы ни! Нәғимдең ағайҙары һуғышыу алымдарын өйрәтә инеләр. Быға тиклем берәүҙән дә еңелеп ҡалғаны булмағайны. Ярай, килегеҙ, ҡарарбыҙ, тип тегеләрҙе көтөңкөрәп, һағайып йөрөнө.

Бер көн, һағалап тороп, өс малай уны мөйөшкә ҡыҫырыҡланы.

– Малайҙар, минән һеҙгә нимә кәрәк? Һеҙҙең һымаҡмын, артыҡ бер нәмәм дә юҡ. Әйҙәгеҙ дуҫ, татыу булайыҡ! – тине артҡа сигенә биреп.

– Ҡурҡаһыңмы, маңҡа малай. Нисек килеп эләккәнеңде онотма. Атыу хәҙер иҫеңә төшөрәбеҙ, – ти былар ыржайышып.

– Ҡыҫылып йөрөмә, бында беҙ хужа, белдеңме? Ант ит! Беҙҙең аяҡ араһында буталып йөрөмә.

– Иң элек үҙегеҙ ант итегеҙ: берәүҙе лә йәберләмәҫкә, урлашмаҫҡа, тәртип боҙмаҫҡа!

Тауышҡа малайҙар, ҡыҙҙар йыйылышып китте.

– Мин бер үҙем, ә һеҙ –  өсәү. Оят түгелме? Әйҙә, туҡмағыҙ! – Нәғим батырайып китте.

Өсәүләшеп килеп йәбештеләр. Ҡайҙан көс, ғәйрәт килгәндер, Нәғим үҙе лә аңғармай ҡалды. Бирешмәне барыбер. Ҙурыраҡ малайҙар килеп тегеләрҙе саҡ айырып алдылар.

Нәғим еңеүсе ҡиәфәттә:

– Башҡаса килеп бәйләнеп йөрөйһө булмағыҙ! – тип ҡысҡырып ҡалды арттарынан. Башҡалар ҙа тиҙ генә таралышты.

Ҡустыһы Сафиулла иҫенә төшөп, күңелһеҙләнеп торҙо. “Ағый, ҡал, ҡурҡам”, – тип, ҡулын ысҡындырмай илағайны. Ошондағы бәләкәй малайҙар кеүек кенә. Унда нисек икән? Бында мине һымаҡ уны ла ҡыйырһыттылармы? Икмәген тартып алманылармы? Йүгереп сығып китерҙәй була. Эргәһендә булһа, етәкләп кенә йөрөтөр ине лә...

Ошо төрткөләшеү балалар араһында туғандарса яңы тормоштоң башланыуына сәбәп булды. Әлбиттә,  директорға ла ошаҡлағандар.

Тиҙ арала йыйылыш булып, унда Нәғимде детсовет етәксеһе итеп һайлап ҡуйҙылар. Нәғимдең абруйы үҫеп, үҙен ҙур етәкселәй хис итеп, ғорурлыҡ тойғоһо кисерҙе. Яуаплы бурысы үҙенә лә оҡшап ҡалды. Ярҙамсылары ла үҙе һымаҡ уҡыу алдынғыһы, тырыш, тәртиплеләр. Балалар араһында килеп тыуған сетерекле хәлдәрҙе тик шул советта ғына тикшерҙеләр.

Тәрбиәләнеүселәргә төрлө яҡлап үҫер өсөн мөмкинлектәр бар: ҡурай, баян, мандолина, флейта, фортепианола өйрәнергә мөмкин. Нәғим һүрәт төшөрөү түңәрәген яратты. Балаларҙың буш ваҡыты ла ҡалманы. Ярҙамсы хужалыҡ, тегеү машинкаһы, ағастан әйберҙәр эшләү станоктары бар. Ҡыҙҙар ойоҡ-бейәләй, башлыҡ, шарф бәйләй. Төркөмдәр араһында ярыштар ойошторолдо. Ултырғыс, балта, көрәк һаплау ярыштары үткәрҙеләр.

Ял көндәре концерт, спектаклдәр менән күрше ауылдарҙа сығыш яһайҙар. Уҡытыусы, тәрбиәселәр генә түгел, кер, иҙән йыуыусы, ашнаҡсы апайҙар ҙа ихлас ҡатнашты. Һуғыш, аслыҡ еле ҡағылған етемдәрҙе киләсәктә илебеҙгә кәрәкле кешеләр булып сығырға тейешһегеҙ тип тәрбиәләгәндәренә, шулай уҡ директорға һоҡланып ҡарай Нәғим.

Балалар йорто директоры Рәйсә Йомағол ҡыҙын тәрбиәләнеүселәренә яғымлы, бер тигеҙ ҡарауы, йомшаҡ һүҙле булыуы өсөн ихтирам иттеләр. Балаларҙы ҡысҡырып әрләгәне ишетелмәне. Тәрбиәселәре лә уға оҡшарға тырышты. Тәртип боҙоусыларҙы директор үҙенсә тәрбиәләне. Ә балаларҙың әле бер, әле икенсе ҡырын эштәре килеп сығып ҡына торҙо.

Ошонда эшләгән уҡытыусы балалар йорто баҡсаһының бер мөйөшөнә картуф сәскән. Көҙөн ҡаҙып алырға килһә, һабағы бар, төбөндә картуфы юҡ. Аптырашып ҡарап торалар икән. Директор килеп йолҡоп ҡараған да:

– Йәһәт кенә Нәғимде ошонда алып килегеҙ! – тип бойорған.

Нәғим, нимә булды икән тип, бара һалып етте.

– Улым, бына һиңә көрәк, тоҡ, картуф ҡаҙ, –  ти Рәйсә Йомағол ҡыҙы.

Нәғим бер нисә ояны ҡаҙҙы, ысынлап та эре картуф сыҡманы.

–  Ошо йәшкә етеп һабағы булып та картуфы булмағанын күргәнем юҡ. Беҙҙең балалар соҡоп ашап бөткән булып сыға. Вәт һин уларҙы! Нәғим, хәҙер үк үҙең йәштәге малайҙарҙы йыйып алып кил. Бына тоҡтар. Үҙебеҙҙекен ҡаҙып алып килеп, ошо ергә ултыртығыҙ, шундай уҡ майҙан булһын! - тип бойорҙо.

Күмәкләшеп сүпләп, тиҙ арала тоҡтарға тултырып, күрһәткән урынға ултыртып ҡуйҙылар.

Бының өсөн директорҙан шелтә буласағын, йә ҡыуылырбыҙ тип ҡурҡып йөрөнөләр. Юҡ, әрләмәне, яза ла бирмәне.

– Үҙебеҙҙең абруйлы уҡытыусы алдында оятҡа ҡалдыҡ, балалар. Бына шул һеҙгә ҙур шелтә, –   тине.

Нәғим активистарын йыйып, күмәкләшеп асыҡланылар, тикшерҙеләр. Ғәйеплеләр бындай хәлдең башҡаса ҡабатланмаясағына ышандырҙылар.

Бер көн Нәғимде тағы директор саҡыртты. Был юлы нимә ҡылдылар икән тип, ҡурҡа-ҡурҡа барып инде.

– Һаумыһығыҙ!

– Әлегә һау! – тине йылмайып.

Нәғим еңел һулап ҡуйҙы.

– Улым, ҡыйын булмаһа, икәүләшеп бер ергә барып киләйек әле хәҙер үк.

– Әйҙәгеҙ, ҡайҙа?

– Ярҙамсы хужалыҡҡа!

Икәүләшеп шунда киттеләр. Иң оста бер нисә түтәл. Осонда ғына һары сәскәһе булған үҫемлек эргәһенә алып килде директор.

– Йә, улым, бында нимә үҫкән? Кем сәсте? – ти түтәлдәргә күрһәтеп.

Нәғим тирә-яғына ҡаранды. Башҡа ошоға оҡшаған үләндәр күренмәй.

– Һы. Әллә, белмәйем, күргәнем дә юҡ. Беҙ сәсмәнек ул, – тине ыҡ-мыҡ итеп.

– Ошо йәшемә етеп, япраҡһыҙ сәскәле үҫемлекте минең дә күргәнем булмағайны. Бына күрҙек тә! – ти ул. – Үәт, мин директор, мәгеҙ, тартығыҙ тип һеҙгә тәмәке сәсеп биргәнмен булып сыға. Ә һеҙ ошонан файҙаланғанһығыҙ. Кемдең эше? Тап тиҙ арала. Тикшер!

Ҡаты-ҡаты ғына әйтте лә, шәп-шәп атлап китеп тә барҙы. Нәғим берсә түтәлдәргә, берсә япраҡһыҙ һары сәскәле үләнгә ҡарап тороп ҡалды. Сәскәһен өҙөп, еҫкәп ҡараны. “Бының нимәһен тартырға була һуң? Нисек?” Үҙе лә аңламаны.

Детсовет тағы эҙләнергә тотондо. Баҡһаң, үҙҙәренекеләр, ауыл малайҙары менән бергәләп, япраҡтарын өҙөп алып, ҡомға һалып киптереп, тәмәке итеп тартып йөрөгәндәр. Ошонан һуң детсовет, дружина советы ағзалары тәмәкегә ҡаршы көрәш йәйелдереп ебәрҙе. Тәмәкенең кешегә зарары тураһында стена газеталары сығарып элделәр. Карикатураларын Нәғим үҙе эшләне. Шәфҡәт туташтары менән берлектә, тәмәке тартыусылар менән айырым әңгәмәләр үткәрҙеләр.

Бер аҙҙан балалар йортонда, эшләп йөрөгән малайҙарҙан башҡа, тәмәке менән шаярыусылар күренмәне.

Дауамы бар.