Заволокинды ла, Якубовичты ла таң ҡалдырған!..

Бала саҡта, үткән быуаттың 80-се йылдарында, илебеҙ телеканалында барған “Уйна, яратҡан гармун!” телетапшырыуын яратып ҡарай һәм унда ҡатнашыу хаҡында янып йәшәй Азат. Ул осорҙа гармун тартҡан кеше артыҡ күп тә түгел ине, халыҡ уларҙың сығышын йотлоғоп, ихлас тыңлай торғайны, шуға күрә малайҙың алты йәшенән гармунда уйнай башлауы бер ҙә юҡҡа түгелдер. Өҫтәүенә әрме сафтарында хеҙмәт иткәндә уға Рәсәйҙең беренсе гармунсыһын, ул саҡта “Уйна, яратҡан гармун!” тапшырыуын алып барыусы Геннадий Заволокинды үҙ күҙҙәре менән күрергә насип булған. 90-сы йылдарҙа ул үҙенең телевизион төркөмө менән Амур өлкәһенең Тында ҡалаһына килгән икән. Ә Азат шунда хәрби оркестрҙа хеҙмәт иткән. Ошо тапшырыуҙа ҡатнашыу бәхете тәтей егеткә. Хәҙер Әбйәлил районының Асҡар музыка мәктәбе уҡытыусыһы Азат Ханнан улы АТАНҒОЛОВ Рәсәй гармунсыларының “Алтын унау” исемлегенә индерелгән. Яҡташыбыҙ менән бөгөнгө әңгәмәбеҙ – ошо бала саҡ хыялдарының тормошҡа ашыуы, гармун, сәнғәт һәм башҡа мәсьәләләр хаҡында.

– Азат, “Рәсәйҙең беренсе гармунсыһы” исемен йөрөт­кән, композитор, йырсы, ша­ғир, бала саҡта беҙ яратып ҡараған “Уйна, яратҡан гар­мун!” тапшырыуын алып бар­ған Геннадий Заволокин исе­мендәге “Уйна, гармун!” фес­тивалендә ҡатнашыу бәхете тейҙе бит әле һиңә?!

– 2012 йылда ошо тап­шы­рыу Әбйәлилгә күрше Магни­тогорск ҡалаһында төшөрөлгән ваҡытта Геннадий Заволо­киндың эшен дауам иткән ҡыҙы Анастасия менән улы Захар, сығышымды оҡшатып, Новосибирскиҙа үтәсәк фести­валгә саҡырғайны. Әсәйем, билдәле сәсәниә Хәнифә Әбү­бәкирова бала сағымда алып биргән, ваҡыт үтеү менән иҫкергән гармун менән артыҡ уңышҡа өлгәшә алмаҫымды һиҙемләһәм дә, сарала ҡатна­шырға йөрьәт иттем. Шулай ҙа конкурстың лауреаты дипломына лайыҡ булдым.

Анастасия Заволокина, гар­мунымды яңыртырға ҡушып, тағы ике йылдан конкурста ҡатнашып ҡарарға тәҡдим итте. Бик ихлас әҙерләнә баш­ланым фестивалгә. Иң тәүҙә, бик ҡиммәт булһа ла, Тула оҫталарына интернет аша гармунға заказ бирҙем. Шулай итеп, өс айҙан һуң инстру­ментлы ла булдым. Минең өсөн уның хаҡы ул саҡта бик ҡиммәт ине, әлбиттә. “Был аҡсаға машина алыр инең бит!” – тип шаяртҡайны хатта дуҫтар. Әсәйемә ҙур рәхмәт! Ул минең өсөн ошо музыка ҡоралынан да ҡәҙерлерәк хазина юҡлығын бик яҡшы аңлай ине, шуға күрә мине гармунлы итте.

Әйткәндәй, “Уйна, гармун!” фестивалендә ни бары биш төп приз бирелә. Мин эстән генә “Тамашасы һөйөүе”нә иҫәп тотҡайным. Ә бының өсөн бик үҙенсәлекле, ҡабатланмаҫ сығыш яһарға кәрәклеген аңлай инем. Милли ҡоралыбыҙ ҡурайҙың бер кемде лә битараф ҡалдырғаны юҡ. Тик унда ҡурай булмаясаҡ, тип аңла­ным. Шуға уң ҡулыма милли уйын ҡоралыбыҙҙы тотоп, һулы менән “Тула” гармунында сығыш яһарға булдым. Әле лә ошолай уйнауымды дауам итәм.

– Ул саҡта “Сыңрау торна” көйөн башҡарғайның түгелме?

– Эйе, сығышымды “Сыңрау торна” һәм “Кәкүк көйҙәре” менән астым да, яйлап ҡына гармун менән ҡушылып, “Һыбайлылар” һәм “Юлдаш” көйҙәрен халыҡ иғтибарына тәҡдим иттем. Шул саҡта ҡурайҙы белеп етмәгән тама­шасылар, моңдо нисек сығара ул, тип эргәмә килеп, ҡурайҙы тотҡолап ҡарап, өрөп, көй сығарырға маташҡайны.

Ошо конкурста, йәшерен-батырыны юҡ, милли уйын ҡоралыбыҙ уңышҡа өлгәшергә бик ныҡ ярҙам итте. Әлбиттә, гармуным да бик шәп ине. Шулай итеп, Новосибирскиҙа үткән III “Уйна, гармун!” фес­тивалендә өсөнсө урынды яуланым. Фестиваль кубогын ниндәй ҡиәфәттә сығып алға­нымды күҙ алдына килтерһәгеҙ ине! Бәләкәй саҡтағы хыялым тормошҡа ашҡайны шул саҡта. Әле һаман хәтерҙә ошо минуттар.

– Америка, Германия, Из­раиль һәм башҡа сит илдәрҙән, элекке союздаш республи­каларҙан, Рәсәйҙең 60-тан ашыу төбәгенән ҡатнашҡан мең ярым музыкант араһында ошондай ҡаҙанышҡа өлгә­шеүең беҙгә, ҡасандыр Әбйә­лил районының Амангилде урта мәктәбендә уҡыған класташтарыңа, яҡташтарыңа ҙур мәртәбәгә, ҡыуанысҡа әйләнгәйне. Тағы ниндәй конкурстарҙа ҡатнаштың әле, Азат?

– Новосибирск өлкәһенең Ордын районында гармун фестивалдәрен үткәреү өсөн махсус төҙөлгән “Заволокин ауылы”ндағы барлыҡ бәйге­ләрҙә үҙемде һынап ҡараным. Аҙаҡ Анастасия менән Захар Заволокиндарҙың саҡырыуы буйынса гармунсылар араһын­да ойошторолған төрлө сара­ларға йөрөнөм. “Уйна, яратҡан гармун!” телетапшырыуының 30 йыллығына арнап, Мәскәүҙә Кремлдә ойошторолған кон­цертта сығыш яһау бәхете тейҙе. Ә “Сикһеҙ гармун” фестивалендә Дондағы Ростов­тағы казачество II дәрәжә миҙал менән бүләкләне.

– Рәсми рәүештә Рәсәй гармунсыларының “Алтын унау” исемлегенә индерелеүең дә ошо һәләтең, уңғанлығың, тырышлығың, маҡсатҡа ынтылышлығың һөҙөмтәһе бит инде. Әйткәндәй, рәсми сертификат менән миҙал бирелгәйне түгелме?

– Эйе. Ошо гармуным менән Тула, Орел, Дондағы Ростов, Ҡырым, Сочи, Санкт-Петер­бург һәм башҡа ҡала-төбәк­тәрҙә үткәрелгән сараларҙа ҡатнаштым. Шулай итеп, шө­көр, бала саҡтағы хыялдарым тормошҡа аша бара.

– Әсәйең Хәнифә Әбүбәки­рова ла – билдәле сәсәниә, сәнғәткә ғашиҡ кеше. Уның менән бергә сит илдәрҙә лә сығыш яһағайнығыҙ бит әле?

– Ошо үҙенсәлекле сәнғәт тормошона аяҡ баҫҡанмын һәм ниндәйҙер ҡаҙаныштарға өл­гәш­кәнмен икән, быларҙың барыһы өсөн дә әсәйемә рәх­мәтлемен. Бала саҡтан уға эйәреп, Әбйәлилдә һәм башҡа ҡала-райондарҙа, төбәктәрҙә үткәрелгән бар мәҙәни сара­ларҙа тиерлек ҡатнашып үҫтем. Бынан тыш, әсәйем менән Венгрияның бейеүҙәрҙе, йырҙарҙы йыйыу һәм тергеҙеү менән шөғөлләнеү буйынса “Йолалар йорто” һәм “Фоно Зенекар” музыкаль төркө­мөнөң саҡырыуы буйынса өс тапҡыр Будапешт, Кечкемет, Детрецене, Гюль Бабаб Тюрбе ҡалаларында булдыҡ. Әсәйем мадъярҙарға башҡорт бейеү­ҙәре хәрәкәттәрен, айырыуса халыҡсан тыпырлау дәрес­тәрен үткәрҙе, ә мин ҡурай менән гармунда милли көйҙә­ребеҙ менән таныштырҙым.

– Бер йылдан ашыу элек “Беренсе канал”да “Мөғжи­зәләр яланы”нда ла ҡатна­шып, тапшырыуҙы алып барыусы Леонид Якубович менән тамашасыларҙы ла таң ҡалдырҙың түгелме?

– Ошо тапшырыуҙа милли кейемебеҙҙә “Лағыр көйө”н бер юлы гармунда ла, ҡурайҙа ла уйнағайным шул. Леонид Якубович йәшенеп торған икенсе кешене эҙләткәйне ул саҡ (көлә – авт.). Үҙе бер тамаша булды был хәл.

– Халыҡ һөйөүен яулауға, гармунда, ҡурайҙа уйнап, күптәрҙе ижадың менән та­ныштырыу бәхетенә өлгәш­кәнһең, Азат. Ә уйлап ҡараһаң, профессиональ гармунсы ла түгелһең бит... Тимәк, яратҡан шөғөлөңдө бар күңелеңде һалып башҡарғанда, әллә күпме дан-уңыш ҡаҙанырға мөмкин...

– Барыһы ла бала саҡтан башланды: гармунда уйнау теләге менән яна торғайным. Ә әсәйем ошо уй-теләгемде тормошҡа ашырыу өсөн бар көсөн һалды. Мин һорағас, музыка мәктәбенә лә уҡырға бирҙе. Бала саҡтан гармун уйнау менән мауыҡҡас, мәк­тәптән һуң оҙаҡ уйлап тормай, Өфөләге сәнғәт училищеһына барҙым. Тик унда гармунсылар әҙерләмәгәндәрен әйттеләр һәм ҡурай класын тәҡдим иттеләр. Белемемде ошо юҫыҡта ар­табан Өфө сәнғәт акаде­мияһында дауам иттем.

Тыуған яғым Асҡарға ҡайтҡанға тиклем Салауат музыка училищеһында, Магнитогорск ҡалаһындағы Башҡорт сәнғәт йортонда, Әбйәлилдең Йәнгел ауылы музыка мәктәбендә эшләнем.

Әле Әбйәлил район үҙәге Асҡарҙағы балалар сәнғәт мәктәбендә ҡурай класын һәм гармун түңәрәген алып барам.

– Уҡыусыларың да үҙен төрлө бәйге-конкурстарҙа һы­нап ҡараймы?

– Эйе, мәҫәлән, Айназ Дәү­ләтов исемле һәләтле гармунсы-уҡыусым бар. Ул, минең менән бер рәттән, үҙен Рәсәй кимә­лендәге ярыштарҙа һынап ҡарай. Мәҫәлән, былтыр йыл аҙағында Бөтә Рәсәй “Тула гармоникаһы” фестивалендә икенсе урынды яуланы.

– Азат Атанғолов исемен­дәге гармунсылар бәйгеһе лә даими үткәрелә...

– Эйе. Ике йылға бер ошо сараны ойошторорға тыры­шам. Был балалар өсөн үҙҙәрен һынап ҡарау, оҫталығыңды арттырыу һәм башҡаларҙың һәләт-мөмкинлектәре менән танышыу өсөн бик кәрәк.

– Ғөмүмән, ғаиләң менән бергә ошо ижади мөхиттә ҡай­нап йәшәйһегеҙ...

– Ҡатыным Фирүзә, баш­ланғыс кластар уҡытыусыһы булһа ла, шулай уҡ сәнғәткә ғашиҡ кеше. Әле ул Әбйәлил районының Ишҡол ауылында тәрбиәсе һәм шул уҡ ваҡытта музыка етәксеһе булып эшләй.

Шуныһы һөйөнөслө: балала­рым да ижадҡа ғашиҡ. Ишҡол урта мәктәбенең VI класында белем алған ҡыҙым Азалия өләсәһе кеүек сәсәниә бул­маҡсы. Бәләкәй генә сағынан шиғырҙар ижад итә. Уның ижади емештәре урындағы гәзиттәрҙә даими баҫыла. Аза­лия йырға ла маһир. Өҫтәүенә спортсы ла, көрәш менән дә мауыға.

Икенсе ҡыҙым Наҙгөл – II класс уҡыусыһы. Ул да тырыш, бик матур йырлай, шулай уҡ уның да сәнғәткә ынтылышы ҙур.

– Киләсәккә ниндәй уй-пландар менән йәшәйһең, Азат?

– Гармунһыҙ бер нисек тә йәшәй алмайым, шуға күрә үҙем кеүек ижадҡа ғашиҡ кешеләр менән аралашып йәшәү – үҙе бер бәхет. Ошо сәбәпле, тормошомдоң күп өлөшө юлдарҙа үтә, тиһәм, һис хата булмаҫ. Һөҙөмтәлә башҡорт милли ҡоралдары аша милләтемде танытыуым менән сикһеҙ бәхет тойғоларын кисерәм. Гармун менән ҡурайҙы битараф, тыныс тыңлаған кешене бер ҡайҙа ла осратҡаным юҡ әле.

Шулай итеп, һәр кем мөмкин тиклем үҙенең халҡының, Тыуған иленең данын күтәрергә тейештер, тип уйлайым. Мин – музыкант. Ижадым менән ғәзиз илемә хеҙмәт итәм. Был – минең йәшәү маҡсатым.

– Уңыштар юлдаш булһын!

Архив, 2020 йыл. "Башҡортостан" гәзитенән

Фото: "Осҡон"