Яҡшы туҡланыу — сәләмәт тормош

Һаулыҡ һаҡлау өлкәһендә лә төрлө уйҙырмалар етерлек. Шуларҙың бер нисәһенә күҙ һалайыҡ.

1. С витамины һалҡын тейеүҙән һаҡлай. Эйе, С витамины иммунитетты нығыта, әммә ул һеҙҙе киҙеүҙән һаҡламаясаҡ.

2. Кеше мейеһенең 10 проценты ғына файҙаланыла. Ысынлап та, кеше мейеһенең ҡайһы бер зоналары тураһында әлегәсә билдәле түгел. Әммә, нисек кенә булмаһын, уларҙың һәр береһе тормош өсөн бик мөһим функцияларҙы үтәй.

3. Һыуҙы ни тиклем күберәк эсһәгеҙ, шул тиклем яҡшыраҡ. Аҙыҡ-түлектең байтағында, айырыуса еләк-емеш һәм йәшелсәлә, һыу миҡдары күп. Эскегеҙ килмәһә, көсләп шыйыҡлыҡ эсергә ярамай — бөйөрҙәрегеҙгә зыян килтереүегеҙ ихтимал.

4. Стрестан сәстәр саллана. Нервы көсөргәнешлегенән сәстәрҙең ағарыуын ғалимдар иҫбатлай алмай. Бөтәһе лә кешенең гендарына бәйле.

5. Тир тәндән токсиндарҙы сығара. Тирләү арҡаһында организм һыуына. Уның составында тоҙ, һыу, электролиттар бар, ә токсиндарҙың бер ҡатнашлығы ла юҡ.

6. Насар яҡтыртылған бүлмәлә уҡыу күҙҙәрҙе боҙа. Ҡояш йәки лазер нурҙарының күреү һәләтенә зыян килтереүе ихтимал. Яҡтылыҡтың етешмәүенән күҙҙәр көсөргәнеш кисерә, арый, әммә күреү һәләте кәмемәй.

7. Алкоголь мейе күҙәнәктәрен зарарлай. Алкоголь тәьҫире һөҙөмтәһендә мейе эшмәкәрлеге бер аҙ һүлпәнәйә. Ҡаты эсемлектәр тоташтырғыс туҡыманың күҙәнәктәрен зарарлай, әммә кеше мейеһе яңынан тәүге хәленә ҡайтыу һәләтенә эйә.

8. Шоколад ашаһаң, биткә һытҡы сыға. Һытҡы сығыуҙың сәбәптәре ифрат күп, шулай уҡ косметика, ныҡ тирләү, артыҡ дымлылыҡ һөҙөмтәһендә кешенең был сирҙән яфаланыуы мөмкин.

9. Ҡәһүә айыҡтыра. Алкоголь организмдан тулыһынса сығарылған хәлдә генә кеше айный. Ә кофеин бары мейене “алдаштыра”.

10. Яман шештән һауығыу сараһы юҡ. Онкология — 150-нән ашыу шеш төрҙәрен үҙ эсенә ала. Һәр береһенең үҙ дауалау ысулдары бар. Шулай булғас, яман шешкә ҡаршы аныҡ ҡына тәғәйен дарыуҙың булыуы мөмкин түгел.

11. Шәкәр — кариестың төп сәбәбе.Бында сәбәп шәкәрҙән бигерәк уның теш эмаленә тәьҫиренең оҙайлылығында. Татлы аҙыҡ ашағандан һуң ауыҙығыҙҙы сайҡатырға онотмағыҙ.

12. Һалҡын тейгәндә туңдырма ашау сирҙе көсәйтә. Нисек кенә ғәжәп тойолмаһын, һөт аҙыҡтары лайла бүленеүен көсәйтмәй. Киреһенсә, тамаҡты тынысландыра, һалҡын тейеүгә ҡаршы көрәшеү өсөн энергия бирә. Быны ғалимдар күптән иҫбатланы.

13. Алкоголь йылыта. Юҡ, йылытмай, ә ҡан тамырҙарын киңәйтә. Кеше тәү ҡарамаҡҡа үҙен йылынғандай тоя, тик был бик тиҙ үтә.

14. Майлы аҙыҡ-түлек һимертә.Сәбәп майҙа түгел, ә ашаған калория миҡдарында. Тикшеренеүҙәрҙән күренеүенсә, файҙалы майҙар ҡулланылған диеталар сәләмәтлекте яҡшыртыуға йоғонто яһай.

15. Антибиотиктар һалҡын тейеүҙе дауалай. Был — йыш осраған яңылыш фекер. Антибиотиктар бактерияларҙы үлтерә, ә вирустарға тәьҫире юҡ. Ә һалҡын тейеү — тап вируслы сир.

16. Йомортҡала холестерин күп. Быны ҡиммәтле аҙыҡҡа “яла яғыу” тип атарға булыр ине. Йомортҡа — антиоксиданттар, витаминдар һәм зарарһыҙ холестерин хазинаһы.

Ҡосаҡлашыу — үҙе дауа

Төшөнкөлөккә бирелеүҙән, стрестан һәм хәүефләнеүҙән дарыу төймәһе йәки башҡа дауа ярҙамында ғына түгел, ә күңелде күтәрерлек, йылылыҡ өҫтәүсе башҡа ысулдар менән дә ҡотолорға мөмкин, тип иҫәпләй белгестәр.

Ғалимдар раҫлауынса, медитация һауыҡтырыу көсөнә эйә. Әммә күптән түгел тағы ла һөҙөмтәлерәк алым табылған, ул — ҡосаҡлашыу. Швеция тикшеренеүселәре, тәжрибә үткәреп, ошондай һығымтаға килгән. Ҙур ихласлыҡ, йылылыҡ менән ҡосаҡлашыуҙың бына тигән дауалау көсөнә эйә булыуы асыҡланған. Кеше бер-береһенә һыйынышҡанда, мейенең ҡәнәғәтлек тойғоһо алыу үҙәге әүҙемләшә икән. Шул саҡта мейеләге ауыртыныу йәки стресс хаҡындағы мәғлүмәт өсөн яуаплы башҡа системаларҙың эше һүлпәнәйә. Шуға күрә кеше тиҙерәк тыныслана һәм ауыртыныу-һыҙланыу үтә, тип аңлата белгестәр.

Был теория кешенең иңбашынан ҡосаҡлап һәм күкрәгенә ҡыҫып йәлләүен аңларға ла ярҙам итә, тиҙәр.

Иң зарарлы биш төр аҙыҡ

Бөтә донъя диетолог ғалимдары, оҙаҡ тикшеренеүҙән һуң, кеше организмы өсөн иң зарарлы биш төр аҙыҡты билдәләгән. Бына улар:

1. Шәрбәтле газлы эсемлектәр. Улар һыуһынды ҡандырмай, киреһенсә, тамаҡты киптерә. Унда шәкәр бик күп: бер стаканда — биш сәй ҡалағы самаһы.

2. Бәрәңге чипсыһы. Бигерәк тә иҙмәнән эшләнгәне. Ысынбарлыҡта ул — тәмләткестәр өҫтәлгән углевод менән май ҡатнашмаһы.

3. Татлы батон кәнфит. Шәкәр һәм химик өҫтәлмәләр күп булыу сәбәпле, уларҙы ашаған һайын ашағы килә.

4. Сосиска, сарделька, бешкән колбаса. Уларҙың составының яртыһы тиерлек ит һымаҡ буялған сало, эс майы, сусҡа тиреһенән тора.

5. Һимеҙ ит. Бигерәк тә ҡыҙҙырылғаны.

Илгиз ХАҠОВ.