Шүлгәнташ ЮНЕСКО исемлегенә индерелде

Шүлгәнташ мәмерйәһенең ҡаяға төшөрөлгән һүрәттәрен ЮНЕСКО-ның бөтә донъя мираҫы исемлегенә индереү — ул республиканы Рәсәй эсендә генә түгел, халыҡ-ара масштабта уникаль төбәк булараҡ позициялау. Был бигерәк тә көнбайыш донъяһы Рәсәйгә ҡаршы булғанда тәрән геосәйәси ҡиммәткә эйә. Был хаҡта йома көндө «Башинформ» мәғлүмәт агентлығында үткән брифингта Башҡортостан республикаһы хөкүмәте премьер-министрының беренсе урынбаҫары, Башҡортостандың ЮНЕСКО эштәре буйынса комитеты эшмәкәрлеге кураторы Урал Килсенбаев белдерҙе. Шул уҡ ваҡытта спикер, был тарихи ваҡиға республикаға ҙур йөкләмәләр һала, тип билдәләне.

- Исемлеккә индереү-ҙур еңеү һәм шатлыҡ ҡына түгел, ә ҙур йөкләмә лә, сөнки бөтә донъя таныуынан һуң туристар ағымы һәм туристарҙың, ғалимдарҙың һәм ябай халыҡтың объектҡа ҡыҙыҡһыныуы бер нисә тапҡырға артасағын аңлайбыҙ. Беҙ быға әҙер булырға һәм инфраструктура әҙерләргә тейешбеҙ, - тип һыҙыҡ өҫтөнә алды Урал Килсенбаев.

Ул, 2012 йылдан мәмерйәне ЮНЕСКОның яҡынса исемлегенә индереү буйынса эш башланғандан алып, ҙур команда мәмерйәне граффитиҙан таҙартыу, инфраструктураны тәртипкә килтереү буйынса ҙур эш башҡарғанын билдәләне. Әгәр элек Бөрйән районының Иҫке Собханғол ауылынан мәмерйәгә тиклем 30 саҡрым юл булмаһа, бөгөн унда яҡшы асфальт трасса барлыҡҡа килде, газ үткәрелде. Ҡыҫҡа ғына ваҡыт эсендә уникаль музей комплексы төҙөлә. Юнеско-ның 47-се сессияһында инфраструктура булдырыу буйынса башҡарылған эш арҡаһында бөтә эксперттар мәмерйәне ЮНЕСКО Исемлегенә индереү өсөн бер тауыштан тауыш бирә. Әммә туристар ағымының артыуы менән бәйле яҡшы ҡунаҡхана комплексы, туризмды үҫтереү өсөн өҫтәмә элементтар төҙөү зарур.

Брифинг модераторы - «Башинформ» мәғлүмәт агентлығының баш мөхәррире Руслан Шәрәфетдинов Рәсәйҙең тағы ниндәй объекттары ЮНЕСКО исемлегенә инә тигән һорау биргәйне, Урал Килсенбаев, Рәсәйҙә бөтәһе 34 объект ЮНЕСКО исемлегенә инә, Әммә Башҡортостан өсөн был беренсе объект, тип яуап бирҙе. Билдәле шихан тауҙарын, Шулай уҡ Воскресенск баҡыр иретеү заводын һәм башҡа объекттарҙы исемлеккә индереү буйынса эш алып барыла.

Башҡортостан Республикаһының күсемһеҙ мәҙәни мираҫ объекттарын һаҡлау һәм файҙаланыу буйныса ғилми-етештереү үҙәге директоры Данир Ғәйнуллин, исемлеккә Һиндостандағы Тадж-Махал, Мәскәү Кремле, Санкт-Петербургтың тарихи үҙәге, париждағы Эйфель башняһы кеүек объекттар инә, тип өҫтәне. Хәҙер шүлгәнташ донъяның уникаль мәҙәни мираҫы объекттары менән бер рәттә тора. 200-гә яҡын һүрәт, шул иҫәптән донъялағы иң боронғо дөйә һүрәте булған башҡорт мәмерйәһе хәҙер ЮНЕСКОның бөтә белешмәләренә һәм каталогтарына инәсәк.

- ЮНЕСКО исемлегенә индереү өсөн үҫешкән инфраструктура кәрәк. 2015 Йылда Европаға тәүге тапҡыр килгәс, унда нимә эшләнгәнен ҡараныҡ. Быға тиклем ғалимдарыбыҙ, Шүлгәнташты донъяның иң әһәмиәтле Мәмерйәләре - Алтамира, Ласко, Шове һәм Руффиньяк менән сағыштырып, бер ҡасан да унда барманы. Беҙгә бөтә документтарҙы тапшырҙылар һәм Андорраның билдәле реставраторы Эудаль Гийаметҡа мөрәжәғәт итергә кәңәш иттеләр, — тип һөйләне Данир Ғәйнуллин. - Радий Фәрит улы Хәбировтың проектты хуплауы иң ҙур алға китеш булды. Был фән өсөн генә түгел, Бөрйән районы өсөн дә мөһим — туристар, инфраструктура, урындағы халыҡты йәлеп итеү.

Һуңынан өс йыл буйына мәмерйәне граффитиҙан һаҡсыл таҙартыу буйынса «тәмуғ» эше алып барыла. Ғәйнуллин әйтеүенсә, реставраторҙарға ҡатын-ҡыҙ помадаһы һәм химик ҡәләм менән яҙылған яҙыуҙарҙы сығарыу ауыр була. Шулай уҡ, уның һүҙҙәренсә, белгестәр мәмерйәне урындағы халыҡ биргән «Шүлгәнташ» (тикшеренеүселәрҙең документтарында Шүлгәнташ мәмерйәһе булараҡ күрһәтелгән) тигән боронғо исеме аҫтында исемлеккә индерергә тәҡдим итә. «Шүлгәнташ Мәмерйәһе» Тарихи-мәҙәни музей-ҡурсаулығы директоры Фәүзил Маликов һөйләүенсә, халыҡ-ара симпозиумдар 2015 йылдан алып йыл һайын үткәрелә, Рәсәй һәм сит ил белгестәре саҡырыла.

— Музей комплексы асылғандан һуң Рәсәй фәндәр академяһының археология институтынан беҙҙең базала бөтә Рәсәй ҡаяға төшөрөлгән сәнғәтте өйрәнеү үҙәген булдырырға тәҡдим ителде, — тип билдәләне спикер. - Рәсәйҙә бындай музейҙар һәм белгестәр аҙ, тик Кемеровола, Мәскәүҙә, Петербургта һәм Ҡаҙағстанда ғына. Эудаль Гийамет тәҡдиме буйынса беҙгә Европа кимәлендәге күп белгестәр килә башлай һәм беҙҙе халыҡ-ара конференцияларға күргәҙмәләр менән саҡыра башлайҙар. Беҙ «Тура-хан» этнохудожество симпозиумын үткәрҙек һәм эҫе эмаль биҙәктәре буйынса рәссамдарҙы йыйҙыҡ. Беҙҙең үҙ амфитеатрыбыҙ, ҡорамалдарыбыҙ, сәхнә комплексы бар. Хәҙерге ваҡытта, фәнни-белем биреү туризмы киң үҫешкәндә, саралар үткәрергә теләүселәр бик күп.

Брифинг спикерҙары билдәләүенсә, ЮНЕСКО исемлегенә индереү инфраструктураны һәм сервисты артабан үҫтереү өсөн ҡеүәтле этәргес, трамплин булып тора. Төрлө ведомстволарҙың һөҙөмтәле хеҙмәттәшлеге бик мөһим, шулай уҡ был процеста мотлаҡ урындағы халыҡ ҡатнашырға тейеш, бөтә тармаҡтарҙа ла: төҙөлөштән алып төбәктә тарихи барлыҡҡа килгән топонимиканы туроператорҙарға һәм туристарға еткереүгә тиклем.