Йырланмаған йырым һин Повесть (7) Венер ИСХАҠОВ

Бына нисәнсе көн инде  бөтә донъяны сафлыҡҡа күмергә теләгәндәй бер туҡтауһыҙ ҡар яуа. Студент саҡта улар ошондай мәлде харап ярата ине. Ҡыҙҙар-егеттәр шаяра-көлә  училищеға баралар, дәрестәрҙән һуң театрҙарға, концерттарға йөрөйҙәр. Юҡтан ғына ҡыҙыҡ табып көләләр. Булған да бит бәхетле минуттар! Ауылдан атай-әсәйҙәре аҙыҡ-түлек ебәрһә, бер ғаилә булып ашайҙар ине. Бик тә ашарға бөтөп китһә, китәләр бүлмәләр буйлап эҙләнеп. Берәйһенән – бәрәңге, икенсеһенән май табып, өсөнсөһөнән икмәк алып, көлөшә-көлөшә тамаҡ һыйлайҙар. Аҡса наҡыҫлығы ла, тормоштоң башҡа мәшәҡәттәре лә уларға ҡағылмаған кеүек. Барыһы ла шат, барыһы ла бәхетле.

Ул ваҡыттан һуң  бер-ике йыл ғына үтһә лә,  бөгөн шул  шатлыҡлы мәлдәр  татлы бер төш кеүек кенә тойолдо Хәсәнгә. Теге  хәлдән һуң уның йөрәге лә, күңеле лә мәңге бөтәшмәҫтәй яраланып, әле лә ҡан һыҡрап тора.   Бына  ул уйҙарға бирелеп, үҙенең участкаһындағы ҡарҙы көрәй. “Әле генә институтҡа инергә әҙерләнгән, бөтәһе ҙур өмөттәр бағлаған кеше урам таҙалап йөрөһөн әле! Ғәрлеге ни тора!” Таныштар күреп ҡалмаһын тип ҡаланың төпкөлөрәк урынын һайланы. Ҡасан туҡтар икән был ҡар? Исмаһам, бер аҙ хәл алып ҡалыр ине.  Көрәп киткән урынды артынса уҡ  ҡар  күмеп тә китә. Ошондай ауыр уйҙар уның мейеһен сүкене, йөрәгенә тынғылыҡ бирмәне.

...Автобустағы  мәхшәрҙән һуң Хәсән бер килке аңына килә алмай аңҡы-тиңке йөрөнө. Һәйбәт кенә башланып киткән эшен кәләше бер көн эсендә селпәрәмә килтерер тип башына ла инеп сыҡмағайны. Бынан һуң ул оялышынан иптәштәре күҙенә салынмаҫҡа тырышты. Эшһеҙ ҙә ятып булмай, шуға ла ЖКУ-ға барып, урам һепереүсе булып урынлашты.

Әлбиттә, тота килеп шундай талантты юғалтыуы филармония етәкселеге өсөн дә еңел түгел ине. Ундай һәләтле йырсылар  юлда тәгәрәп ятмай. Йырсылар күп әҙерләнә лә ул. Бәғзеләрендә тауыш та, моң да бар, әммә, ни сәбәптәндер, тамашасының йөрәгенә юл таба алмайҙар. Ә Хәсәндең исем-шәрифен иғлан итеү менән халыҡ ҡул саба башлай, йырлап бөткәс, сәхнәнән ебәрмәй тота.

Бер нисә көндән бергә эшләгән музыкант егет Хәсәнде эҙләп килде.

– Зөһрә Фәритовна  ебәрҙе, килеп китһен әле, – тине.

Уңайһыҙлана-уңайһыҙлана барҙы Хәсән төркөм етәксеһенә. Бик ихлас ҡаршы алды өлкән йырсы.  Хәл-әхүәл һорашып, бер сама һөйләшеп ултырғас, Зөһрә Фәрит ҡыҙы:

– Әлбиттә, теге ваҡыттағы хәл барыбыҙҙың да күңелендә юшҡын ҡалдырҙы, – тине. – Беҙҙең тормош бөтә халыҡтың күҙ алдында. Радионан да тыңлайҙар, телевизорҙан да күрәләр. Билдәле кеше менән һәр ваҡыт ҡыҙыҡһыналар, улар хаҡында дөрөҫө лә, ғәйбәте лә күп йөрөй. Быға тиклем  төрлөһөн ишетергә тура килһә лә, был тиклемен үк күргән юҡ ине. Ярай, быныһын онотайыҡ. Тормош булғас, бөтәһе лә шыма ғына барһа, ҡыҙыҡ та булмаҫ ине. Һине яңынан үҙебеҙҙең бригадаға эшкә саҡырырға булдыҡ. Йәш булһаң да, халыҡ яратып өлгөрҙө. Теге ваҡыт тамашасылар үҙеңде таптырып бер булды.  Концертта һаман да һинең исем-шәриф иғлан ителмәгәс, “Ҡасан Хәсән Вәлиев йырлай”, тип записка ебәрә башланылар. “Килмәгәс, ниңә кеше алдап афишаға исемен яҙҙығыҙ” тип сәхнә артына уҡ килеп менделәр. Үҙ тамашасыңды табыу – артист  өсөн иң оло бәхет.

–       Рәхмәт, Зөһрә Фәритовна, йылы һүҙҙәрегеҙ өсөн. – Үҙе тураһында яҡшы фекер ишетеүгә Хәсәндең йөҙөндә йылмайыу сатҡылары күренде.

Ике арала тынлыҡ урынлашты. Хәсән ни әйтергә лә белмәне. Кире килгән хәлдә лә, ҡатынының әллә ниндәй яманлыҡтар уйлап сығарып, тағы оятҡа ҡалдырасағын күҙ алдына килтерҙе.

–       Зөһрә Фәритовна, ышанысығыҙ өсөн ҙур рәхмәт, башҡаса килә алмаҫмын ул, – тине.

–       Бик йәл. Һинең кеүек таланттарҙың урыны тап сәхнәлә бит. Ярай, улайһа,  бала түгелһең, үҙең беләһең. Шулай ҙа һине беҙ һәр саҡ ҡабаттан алырға риза.  – Өлкән йырсы Хәсәнгә һынамсыл ҡарап, һүҙен дауам итте. – Туғаным, хәлеңде аңлап торам, әммә киләсәктә һиңә  ныҡлыраҡ булырға кәңәш итер инем. Һин ир кеше, тормошоң яңы башлана. Ир булып, тормош дилбегәһен үҙеңдең  ҡулыңа алыуыңды теләйем. Һин һыу ыңғайына ағып барырға юнысҡы киҫәге түгел. Кәрәк урында үҙ һүҙеңде әйтеп өйрәнергә лә кәрәк булыр. Һәр кем үҙ бәхете өсөн көрәшергә тейеш, тап шул саҡта ғына үҙеңдең хыялдарыңды бойомға ашыра аласаҡһың. Ярай, һиңә уңыштар теләйем...

Йырсының һуңғы һүҙҙәре Хәсәнде уйға һалды.  “Ни эшләп мин шулай бешмәгән икән? Ни эшләп шулай мәүешмен. Атайым да улай түгел. Ә ағаһы һуң? Кәрәк урында сатнатып әйтә лә, бик асыуын ҡыҙҙырһалар, һалып осорорға ла күп һорап тормаҫ. Ә ул кешегә ауыр һүҙ ҙә әйтә алмай”.

Әле уларҙың училищеның дөйөм ятағында йәшәп ятҡан көндәре. Өйләнгәс,  уҡытыусыһы  директорға  инеп, үҙе юллап алып биреште. Филармониянан эштән киткәс, комендант иртәгеһенә үк килеп, бүлмәне бушатырға ҡушты.   Ҡыш өҫтөнән бала менән ҡайҙа барһындар!  Икенсенән, фатир тапҡан хәлдә лә түләргә аҡсаны ҡайҙан алаһың?!

– Хәҙер нимә эшләйбеҙ? – Фәриҙә илай башланы. – Был ниндәй бәхетһеҙ тормош? Бөтәһе лә беҙгә ҡаршы килеп тора.

– Ярай, тыныслан, барып һөйләшеп ҡарармын, –  тип  тағы ла ярҙам һорап Йәүҙәт Юнир улына юлланды.

 ххх

Дөйөм ятаҡ дөйөм ятаҡ инде. Бөтә халыҡ иртән тора ла тыптыр-тыптыр коридор буйлап йөрөй башлай. Берәүҙәре сират тороп йыуына, газ плитәһе янында ла ҡайһы ваҡыт халыҡ йыйылып китә.   Бөгөн улдарының  тыуған көнө – бер йәш тулды. Хәсән иртән тороп эшкә китте. Бәлки, туғандар килер, тип Фәриҙә плитәгә аш ҡуйырға булғайны ла, буш урын таба алманы. Берәй урын бушаманымы икән, тип бер нисә тапҡыр сығып ҡараны ла, ахырҙа:

– Наҙайыл, ә, бында һеҙҙе көтһәң, көнө буйы ас ултырырһың, – тип үҙ алдына һөйләнә-һөйләнә бер кәстрүлде алды ла үҙенекен ултыртты. Салаттар әҙерләгәнсе, ашым ҡайнай торғандыр инде тип сыҡҡайны, кәстрүле тәҙрә төбөндә ултырасы.  Фәриҙә күп уйлап тормай баяғы урынға тағы үҙенең кәстрүлен ултыртты. Шул мәл кухняға Мөбинә исемле ҡатын килеп инде.

– Ни эшләп минең урынға ултырттың? – тине ул, уға тишерҙәй итеп ҡарап. Бында һин генә кешеме әллә?

– Бөгөн улымдың тыуған көнө бит.

– Шунан ни булған? Хәҙер һинең улыңдың тыуған көнө тип мин ас ултырырға тейешменме? Табылған аҡыллы баш.  – Мөбинә плитәләге кәстрүлде алды ла шап иттереп өҫтәлгә ултыртты, унан үҙенекен килтереп ҡуйҙы.

– Ни эшләйһең ул?

– Алланың   ҡашҡа   тәкәһе   түгелһең  әле. Сиратың еткәнде көт. Ул тиклем ҡабалан булғас, ҡояш артыңа төшкәнсе йоҡо һимертмәҫкә ине.

– Мин йоҡо һимертәмме?  Минең кеүек бала ҡараһаң, улайтып әйтмәҫ инең. Үҙеңдең балаң булмағас, кеше хәлен белмәйһең инде.

Фәриҙәнең был һүҙе Мөбинәне сығырынан сығарҙы. Уның былай ҙа яралы йөрәгенә тоҙ һиптеләрме ни?! Ире менән йәшәүенә өсөнсө йылға китһә лә, әллә ни эшләп һаман балаға уҙа алмайсы. Табиптарға ла йөрөмәй түгел, йөрөй. “Борсолма, бөтә анализдарың һәйбәт, әлегә  балаңдың яралыр ваҡыты етмәгәндер”, тиҙәр ҙә ул, нисек инде уйланмайһың?!

– Кем, кем, әле һин шулай тип әйтәһеңме? – Мөбинә уҫал итеп Фәриҙәнең күҙенә текләне. – Нисек ауыҙың ҡыйшаймай? Табылған фәрештә! Хоҙайым беҙгә лә сабый һөйөр көн бирер. Аллаға шөкөр, намыҫым таҙа.  Һинең һымаҡ аҙғын юлда йөрөп түгел, ә яратып сыҡҡан иремдән табасаҡмын.

– Кем аҙғын? Ни эшләп миңә нахаҡ бәлә яғаһың?

– Бер ҙә нахаҡ түгел. Йә, балаңды Хәсәндеке тип алдамаҡсы булаһыңмы?  Йәш егетте алдатып сыҡҡаныңды  бөтә общяга халҡы һөйләй.

Был һүҙҙәрҙән Фәриҙә асҡан ауыҙын да яба алмай телһеҙ ҡалды. Башына күҫәк менән тондорҙолармы ни?!  Етмәһә, кухня тулы кеше. Шулай ҙа бирешергә теләмәне.

– Ярай, был һүҙең өсөн кәрәкле урында яуап бирергә тура киләсәк әле, – тине лә бүлмәһенә ҡарай атланы...

ххх

Фәриҙәлә  байрам ҡайғыһы ҡалманы. Иртәнге кәйефе һыпырып ташлағандай юҡҡа сыҡты.  Ул үҙ-үҙенә урын тапманы. Ни эшләп бөтә нәмә уға ҡаршы килеп тора әле? Остоҡ бәхеткә лә хаҡы юҡмы ни? Был һүҙҙе бөтә донъяға Кәримә тултырған! Йылан! Әхирәт булып йөрөгән була бит әле! Яңыраҡ ҡына ниндәй бәхетле ине ул. Гөрләтеп туй үткәрҙеләр. Сабыйы тыуҙы. Ә бөгөн?! Ҡара нимә ти әле: “Йә, балаңды Хәсәндеке тип алдамаҡсы булаһыңмы?  Йәш егетте алдатып сыҡҡаныңды  бөтә общяга халҡы һөйләй...”

Өфө миллионлы ҡала булһа ла, ҙур ауыл кеүек, тиеүҙәре дөрөҫ бит ул.  Ғәйбәт йәшен тиҙлегендә йөрөй. Ярай, уны кеше белмәһә лә, Хәсәнде бөтәһе лә таный, белә тигәндәй.  Барыбер бер көндө уға ла был хаҡта еткерәсәктәре көн кеүек асыҡ. Артабан был ҡалала ҡалыу мөмкин түгел. Ниндәй сәбәп табырға һуң?” Фәриҙәнең  мейеһендә береһенән-береһе буталсыҡ һорауҙар ҡайнашты, йөрәге әрнене. Ҡатын, күңеле тулышып, иланы ла ебәрҙе.      

Хәсән улының тыуған көнөнә ҙур йомшаҡ айыу, һуттар, тәмлекәстәр тотоп ҡайтып ингәндә Фәриҙә илап, буҫығып бөткәйне.  

– Нимә булды? – Аптырап ҡалған Хәсәндең тәүге һорауы шул булды.

 – Ба-а-а-лнисҡа ба-а-а-арғайным. – Фәриҙә һыңҡылдай-һыңҡылдай көскә яуапланы.   

– Нимә балниста? Аңлатыбыраҡ һөйлә әле.

– Врачтар ауылға ҡайтырға ҡушты.

– Ауылға? Нимәгә?

– Улыбыҙҙың хәле шәптән түгел. – Фәриҙә бер аҙ тынысланғандай булды. – Үҙең беләһең, Өфөнөң һыуы насар. Балаға шул ныҡ влийәт итә, аллергия.  Балағыҙҙы юғалтҡығыҙ килмәһә, тиҙ арала Өфөнән китегеҙ, тинеләр...

Фәриҙә шулай тиҙ генә хәйлә уйлап таба алыуына үҙе аптыраны.

Таныш егетте яллап, ваҡ-төйәк әйберҙәрен машинаға тейәп, иртәгеһенә үк Хәсәндең ауылына ҡайтып та  киттеләр. Тәүҙә ата-әсәһе менән бергә йәшәнеләр. Һуңынан буш торған өйҙө йыйыштырып алып, шунда күсеп сыҡтылар.

ххх

Дауамы бар. Альбина ТАҠАЛОВА һүрәте.