Күккә осто йәнем Повесть (9) Әминә ЯХИНА

 +               +              +

           Бөгөн көн йонсоу. Быҫҡаҡлап ямғыр яуа. Яумай торһа ине лә был ямғыры, күпме кешенең сабылған бесәне әрәм генә була бит. Шулай инде, был тормош гел һинеңсә генә түгел шул. Көн насар булғас, урамда ла кешеләр һирәк-һаяҡ ҡына. Аһ-аһ, Әлфинә  апайым беҙҙең йортҡа нимә тип инеп китте икән? Айрат менән уларҙың  электән борсаҡтары бешмәй , сөнки апайым уға һәр ваҡыт тураһын бәреп әйтә ине.

          Айрат дуҫы Рәмис менән тупһала ултыра. Нимә тураһындалыр ҡыҙып-ҡыҙып һөйләшәләр. Апайымды күргәс, Айрат урынынан һикереп торҙо.

• Борсолма, кейәү, ирешергә килмәнем. Ҡаҙанымды бир ҙә, ҡайтам.
• Ниндәй ҡаҙан?
• Һуң Әсимәгә аят уҡыған ваҡытта алған инең бит. Уны ерләгән көндө.
• Алырһың әле.
• Миңә хәҙер кәрәк!
• Ярай, хәҙер ҡарармын, - тип Айрат баҫҡыстан төшә башланы.
• Өйҙән тауыштар сыға, әллә балалар өйҙәме? Уларҙы күрергә ине , -тип апайым баҫҡысҡа баҫыуы булды, Айрат ярһып:
• Улар өйҙә юҡ! - тип, уның юлын бүлде.
• Кемдәр һуң унда?
• Һинең эшең юҡ, кит юлдан, - тип аҡырҙы Айрат.

Ул арала улар тауышына өйҙән Миңзада килеп сыҡты. Айпан-толпан баҫып, биленә ҡулдарын ҡуйып, тупһа ситендә туҡталды ла хужаларса:

• Кем йөрөй унда? - тип тауыш бирҙе. Аптырап китте апайым:
• Бәй, был бисә бында нимә эшләп йөрөй?
• Ауыҙыңды ипләберәк ас! Әсимәнең бысрағын таҙартып йөрөлә,- тине Миңзада эре генә.
• Оятһыҙ! Минең һеңлем бысраҡ йәшәмәне! Кейәү, был ниндәй бисә?
• Улар ни обой йәбештереп йөрөй, - тине Айрат күҙен йәшереп.
• Ыстағарифулла! Был хәтлем дә оятһыҙ икәнһең! Нисек бара күңелең обой йәбештерергә, һеңлем әле генә гүр эйәһе булды!
• Тормош дауам итә, шулай бит, Айратик, - тине ауыҙын йырып Миңзада.
• Ауыҙыңды әҙерәк тыйһаң ни була?, - тине быға хәтлем өндәшмәгән Рәмис Миңзадаға.
• Уны мин яҡлашмаһам, кем яҡлар?
• Ошо кеше үлтереүсене яҡлашырға булдыңмы?, - тине апайым ярһып.
• Кем кеше үлтергән? Докажи! - Айрат ярһып апайыма ташланды.
• Һин! Һин! Һин генә еттең башына һеңлекәшемдем!
• Айрат, ал ҡулыңды!, -тип уны Рәмис бөрөп тотоп алды, - Әлфинә апай, бар ҡайт!
• Сволочь!- тип ярһып апайым сығып китте ҡапҡанан. Мин уның артынан киттем. Ҡаршыбыҙға Мәхмүт ҡарт осраны. Апайымдың илай-илай атлағанын күреп:
• Тегеләргә индеңме? - тип һүҙ ҡатты.
• Оятһыҙ! Һеңлемдең ҡырҡы ла үтмәгән, бисә-сәсә йыйып ремонт үткәреп йөрөй.- тип апайым юлын дауам итте. Мәүмүт ҡарт уның артынан ҡарап торҙо ла, һөйләнә-һәйләнә өйөнә табан юнәлде:
• Ояты булманы уның, булмаҫ та…Теге көн мин бит барыһын да күрҙем . Өйҙә булманым тип һөйләп йөрөй икән. Машинаһы бит килеп туҡтаны ла, урамда тауыш ҡупты. Ап- асыҡ күрҙем тупһа эргәһендә Әсимәне лә, Айратты ла. Ҡапыл тауыштар тынды. Ярты сәғәт тә булманы, машинаһына ултырып ҡайҙалыр елдерҙе. Аҙаҡтан ишетәм…Әсимә үлгән… Бахырҡай… Бигерәк йәш ине… Дөрөҫөн әйтергә ине лә бит. Ҡурҡам. Йә мине лә үлтерерҙәр  тип…

  Мәхмүт бабай ул көндө тәҙрәнән ҡарап тора ине бит! Ах! Әйтергә кәрәк ине! Улай ҡалдырырға ярамай! Бар донъяға ҡысҡырыр инем, тауышым юҡ…Ҡарт кешенән бер нәмә лә өмөт итеп булмай шул. Ҡурҡам ти бит…Апайым прокурорға яҙҙым тине бит. Бар ышаныс унда. Һәр кем язаһын алырға тейеш. Кире боролдом өйөмә.

• Айрат, һин ниңә ҡайынбикәңә ябырылдың? Ниңә тыйманың теге бәндәне!!
• Унда һинең эшең юҡ!
• Аңламаным…
• Аңларһың, көн дә һине милиция саҡырта башлаһа.
• Ғәйепле түгелмен тиһең бит. Ниңә ҡурҡаһың?
• Кем ҡурҡа?
• Һин инде. Ҡалтыранып киттең бит.
• Һиңә көн дә ғәйеп таға башлаһалар, ни эшләр инең?
• Бына нимә дуҫҡай, эсеүеңде туҡтат!
• Өйрәтмә миңә! Өйрәтмә! Өйрәтеүселәр муйындан! Ярҙам итеүселәр юҡ!
• Ниндәй ярҙам кәрәк һуң?
• Һинең ҡырҡҡан ағасың бар бит, шуны биреп тор.
• Бәй…
• Ҡурҡма, кире ҡайтарырмын. Миңә срочно ағас кәрәк!
• Бына һиңә мә! Аңламайым. Тота килеп өйөңә ремонт яһарға тотоноуың  да аптыратты.
• Әй, эске баштан ғына әйткән инем. Бынау Миңзада ҡуйманы бит, килеп тә еттеләр.
• Бигерәк хужаларса ҡылана түгелме?
• Әллә инде. Аңламай ҙа ҡалдым.
• Ярай, ситкә борма, уның ҡарауы мин аңланым. Һин ир кеше, яңғыҙ йәшәй алмайһың, но шулай ҙа…Бының һымаҡ бисә түгел инде. Ярай, мин киттем.
• Ағасты онотма!- тип ҡысҡырҙы Айрат уның артынса.

   Рәмил китте. Айрат бер килке өндәшмәй ултырҙы.  Был нимә булды ул? Юҡ, мин уны бөтөнләй көнләшмәйем. Уның менән бергә тормош ҡорорға теләүсе ҡатын ғына миңә йәл. Кешенең холҡо үҙгәрмәй бит инде. Тағы балаҡайҙарым йәл. Ярай, улым үҫте, етмәһә, тиҙҙән уҡыуына ҡалаға юлланасаҡ. Һанаулы ғына көндәр ҡалды. Ә бына Әлнисәм-күҙ нурым ни эшләр? Холҡһоҙ атаһы өҫтөнә ошондай яһил үгәй әсә эләкһә? Ул бит былай ҙа йомоҡ, йыуаш. Юҡ, юҡ… Йөрәгем ярыла инде уларҙы уйлап.

                                                  +               +             +

     Беҙ бәләкәй саҡта зыярат бик алыҫ һымаҡ ине ауылдан. Йылдан-йыл ауылыбыҙ ҙурая килеп, йәштәр өсөн леспромхоз йорттар төҙөгәс, зыярат бөтөнләй яҡынлашты ауылға, хатта инде хәҙер  уның аръяғында ла йорттар күтәрелә башланы. Бер ваҡыт зыярат ауыл уртаһында ла ултырып ҡалыр әле. Ҙур ҡалаларҙа шулай бит, зыяраттар ҡала уртаһында урынлашҡан. Ярай әле матурлап, кәртәләп ҡуйһалар, күп осраҡта, бороңғо зыяраттар һаҡланмай, ер менән тигеҙләнгән осраҡтар ҙа бар бит. Кешеләр үҙҙәре лә белмәй, ҡәберҙәр өҫтөнән йөрөй.  Ә бит унда кемдеңдер ғәзиз әсәһе, кемдеңдер һөйөклө атаһы мәңгелек йоҡоға талған. Ҡыҙғаныс хәл.

    Бына бөгөн ағас башына ҡунған инем, кешеләрҙең балаларын эйәртеп, ауыл уртаһына ыңғайлағандарын күҙәтә башланым. Ҡайҙа баралар икән тип, улар артынан киттем. Бәй, бөгөн баҙар бит! Бындай оло баҙар беҙҙә һәр шәмбе көн үтә. Тирә яҡтағы ауыл кешеләре лә баҙарға йыйыла. Ни тиһәң дә, тормош булғас, кемдер был көндә ниҙер һата, кемдер һатып ала. Ер шары күсәре әйләнеп торған кеүек, кешеләрҙең дә йәшәйеше дауам итә. Йәшәйеш дауам иткәс, кешеләргә көн дә ризыҡ кәрәк, кейемдәр ҙә кәрәк. Йорт ҡураны ла нығытыр кәрәк, малдарҙы ла үрсетер кәрәк.

    Баҙар ҡайнай бөгөн! Кем генә юҡ бында, олоһо ла, кесеһе лә. Бына бит Гөлсара килендәшем дә балаларын эйәртеп килгән, ҡыҙына мәктәп формаһы ҡарай икән, улына кроссовка кейҙереп ҡараны. Оҡшатманылар балалары, ары киттеләр. Инде икенсе һатыусы янына барып торған ине, ҡаршыһына Әлфинә апайым ҡыҙы менән килеп туҡтаны.

• Һаумы, ҡоҙаса, -тине апайым.
• Арыу әле, уҡыу етеп килә, балаларҙың өҫ-башын ҡарарға тип сыҡтым әле, - тине килендәшем.
• Унда үҙгәрештәр бар икән.
• Белмәйем.
• Юҡ, бик яҡшы беләһең, хатта әхирәтеңде ҡушып ҡуйғанһың Айратҡа, оятһыҙ!
• Минең бында ни ҡыҫылышым? Үҙҙәренә әйт!
• Һеңлемдең ҡара ергә ингәненә бер ай ҙа булманы. Оятһыҙҙар!
• Кем, кем унда оятһыҙ?- үрге ос Хәсәнә был.
• Әсимәне һөйләй түгелме? Бахырҡай бигерәк йәл…- түбәнге урамдан Ғәйниямал икән.
• Нимә булды? – тип, ҡылый күҙ Шәкирҙең бисәһе лә уртаға ынтылды.
• Ҡара әле, бисәһен ерләп өлгөрмәгән, теге Миңзада ҡуйына инеп алған икән.
• Бына оятһыҙҙар! Әҙәп тигән нәмәне бөтөнләй онотҡандар.
• Ирҙәргә нимә, ул бисә нимәһен уйлай икән?
• Ҡатынының башына етте, минең дә башыма етер тип уйламай микән?
• Уға әллә кәлтерләп торған Айрат кәрәк тип уйлайһығыҙмы? Әсимәнең донъяһы кәрәк!
• Туҡта, Миңзада Әсимә ише түгел, бер таҡтанан йөрөтөр әле Айратты.

    Күптән инде килендәшем менән апайымдың юлдары айырылып киттеләр. Ә баҙар гөрләй, бер һүҙҙән генә башланған хәбәр, өйөртөлөп, өйөртөлөп, ҡабарғандан- ҡабара барып, үҫә барып, хәҙер шаҡтай ҙур ғына йомғаҡҡа әүерелеп, баҙар буйлап бисәләрҙең ауыҙҙары аша, тәгәрләй-тәгәрләй, бер өйҙән икенсеһенә ҡаҡлығып. ауыл буйлап таралды.  Шулай инде ул ауылда, бер осонда сөскөрһәләр, икенсе осонда ишетелә. Ишеткән хәбәрҙәр ҡолағымды ярып барһалар ҙа, тыныс ҡына тыңланым. Мин бит хәҙер юҡмын. Миңә барыбер! Миңә барыбер!

    Миңә барыбер ҙә ул, ә бына  балаларыма нисек? Уларға әле йәшәргә кәрәк. Күңелем шомланып китте, баҙарҙың шау-щыуы ла ялҡытты. Тыныслыҡ эҙләп, зыяратҡа килдем дә, ҡайын ағасы ботағына ҡундым. Яй ғына иҫкән елгә, ағас япраҡтары һелкенеп- һелкенеп ҡуя, әллә улар шаулашып йыр йырлайҙар түгелме?

                         Кешегә ғүмерҙәр бирелә,

                         Мең түгел, бары бер генә.

                         Ҡулымдан төшөрмәм мин һине,

                          Йәнкәйем, төшөрмәм, мәңгегә.

                                    Мин һине ташламам, мәңгегә- мәңгегә,

                                    Шул әсе яҙмыштар ҡулына.

                                    Ташламам бер ҡасан, бер ҡайҙа, бер кемгә,

                                    Эй, хоҙай, иҫәнлек бир һин беҙгә.

  Был минең яратҡан йырым. Күңелемә үтеп инде уның һүҙҙәре лә, көйө лә. Туғандарым күп булғас, һуңғы ваҡыттта йыш ҡына туй мәжлестәрендә булырға тура килде. Ошо йырҙы һәр ваҡыт йәштәргә йырлай инем. Бәлки уның һүҙҙәре уларҙың күңелдәренә үтеп инеп, бер-береһенең ҡәҙерҙәрен белерҙәр тигән теләктән башҡара инем мин уны. Туйҙарҙа  мин бейенем дә, йырланым да. Ирем холҡһоҙ тип тик ултырып булмай ҙа. Ул да унда йылмайып ултырған була ла бит. Ә бына туйҙар үткәс, башлана ла инде. Йә мине кемдәндер ҡыҙғана башлай, йә эсеүе етмәгән, ниндәй генә әшәке һүҙҙәр ишетмәйһең, өндәшмәй ҡараһам, йоҙроҡтары худҡа керешә…

    Күңел тыныслығы таба алманым мин бөгөн. Шуға ла, кискә ҡаршы булһа ла, ҡыҙым янына ашыҡтым. Ҡыҙым олатаһы менән телевизор ҡарай, ҡәйнәм һауыт- һаба йыуа ине. Күп тә тормай, кемдер ишекте дөмбөрләтә башланы.

• Атаһы, кемдер килгән шикелле. Ҡара әле, - тигәс, ҡайным ризаһыҙ ғына:
• Кем йөрөй төн еткәс, - тип ишеккә юнәлде.

Бер аҙҙан Айрат менән килеп инделәр. Ә уныһы инер- инмәҫ:

• Атай, әсәй! Мин өйләнәм!- тимәһенме.
• Бәй, ул ниндәй хәбәр?-тине аптырап ҡәйнәм.
• Килендең ҡырҡы ла үтмәгән. Тағы нимә уйлап сығарҙың?- тине асыуланып ҡайным.
• Мин инде ҡырҡты үткән. Нимә теләйем, шуны эшләйем.
• Эй, улым,улым, уйлашыр кәрәк, ҡайҙа ҡабаланаһың, - тигән булды ҡәйнәм.
• Башыңа тай типтеме әллә? Ишетмәнек түгел, ишетеп торабыҙ, килендең ҡәбере һыуынып та өлгөрмәгән, йылғыр бисә ҡуйыныңа ла инеп ятҡан. Йүнле бисә түгел икәне күренеп тора.
• Эй, алла…
• Һеҙ миңә указ түгел!
• Улайһа, ниңә килдең? Шаштың, ни ҡыланғаныңды үҙең белмәйһең. Балаларыңды уйлар инең,- тип ҡайным ҡыҙып китте.
• Әлнисә, кейен! Ҡайтабыҙ!- тип балаһына екерҙе Айрат. Ҡыҙым күҙҙәрен мөлдөрәтеп бер олатаһына, бер әбәһенә ҡараны.
• Үҙең теләһә нимә эшлә, балаларға теймә! Уларҙы ҡарарға хәлебеҙ етер.
• Улар минең балаларым! Әйҙә, Әлнисә!-тип Айрат ҡыҙының ҡулынан эләктереп алды ла, уны елтерәтеп ишеккә юнәлде. Ҡыҙсығымдың күҙҙәренән сөпөлдәп йәштәре ҡойолдо. Ни эйтергә лә белмәй торған ҡәйнәм, ҡапыл йөрәген тотоп.  иҙәнгә ауыша башланы.
• Сволочь! - тип йән асыуы менән ҡысҡырҙы ла ҡайным, телефонға йүгерҙе.
• Тиҙ ярҙаммы? Тиҙерәк килеп етегеҙ!

  Уның шулай ҡыланыуҙары, ата-әсәһен бөтөнләй һанға һуҡмауы бер бөгөн түгел. Баламды йәлләп, ҡайным менән ҡәйнәмде йәлләп, йөрәгем икегә ярылды. Шулай ҙа күҙҙәрен мөлдөрәтеп кенә өнһөҙ һыҡтаған балам артынан эйәрҙем. Эргәһенә килеп, баштарынан һыйпап, күҙ йәштәрен һөрттөм. Йә, хоҙай, ташлама мәрхәмәтеңдән балаларымды.

Дауамы бар.

Фото: Бәйләнештә. 

                                              +                    +                 +