Өйҙәш ҡатын Повесть (4) Сәғиҙулла Хафизов

8

Зөләйха төшөнә ингән Йософ һымаҡ, түшәктәге Сәфәр ҡаршыһына Рәғиҙә алиһә йәнә килде. Һаман алһыу эске күлдәктән, һынсыл ҡараған тынғыһыҙ, зирәк күҙҙәрендәге кинәйә лә шул уҡ. Ир, алдындағы гүзәллектән хисләнеп, ҡулдарын һуҙҙы, ҡатын да серлерәк итеп йылмая төштө.

– Мәтрүшкә эсмәйһең инде хәҙер. Дәртең уяндымы? Тик минең менән йыуанма, Сәфәр. Мин – рух. Мине ҡосаҡларға ла, һөйөргә лә ярамай...

– Рух, тиһеңме? Улайһа, ҡанатлы фәрештә булып ос, күңел аҙҙырып йөрөмә. Үткәндә лә һорарға йыйынған инем, Рәғиҙә булып янға килеүеңде нисек аңларға?

– Аптырама, Сәфәр! Рәғиҙә һинең өйҙәшең. Һеҙ бит бер ҡыйыҡ аҫтында йәшәйһегеҙ. Күҙҙәр туҡтауһыҙ осрашҡас, йәндәр ҙә яҡынаялыр. Һин, ғалим кеше, беләһеңдер, күҙҙе, йән көҙгөһө, тиҙәр. Күҙҙәр йәнгә телдән күберәк һөйләйҙәр бит улар. Шулай булғас, йәндәрҙең, көндәгеһен көндә, төндәгеһен төндә барлап, аралашаһы, бүлешәһе нәмәләре күптер.

– Беҙ ысын Рәғиҙә менән серләшеп йөрөйбөҙмө инде? Һүҙһеҙ генә аңлашабыҙмы?

– Эйе. Унан тағын бер сер бар: рухтар әҙәмдең үҙ күргән, хөрмәт иткән кешеһенә әүерелеп, уның ҡаршыһына килергә яраталар. Белмәйҙер тиһең бына, күҙ текәгәнең Рәғиҙә бит. Уның маңлайы аҡ, сәстәре ҡара бөҙрә, күҙҙәре йәшерен генә һынап ҡарайҙар, имеш. Ҡайҙан килеп сыҡҡан был ауылға аҙашҡан әртистәй гүзәл зат, йәнәһе! Яңы йыл кисендә үҙеңдең урлап Рәғиҙәне ҡыҫып ҡосаҡлауҙарыңды оноттоңмо? Мин һинең янға кем булып киләйем тағын?

– Үҙең яратырға ҡушмайһың, үҙең киләһең.

– Беҙ йәндәрҙе ағартабыҙ, сафландырабыҙ.

– Минең йән ҡарайғанмы? Бысраҡмы?

– Йәмһеҙ кешеләрҙән, ҡара уйҙарҙан, низағтарҙан әллә ниндәй саф йәндәр ҙә керләнә. Йәнде гел таҙартып, сафландырып торорға кәрәк... Үҙең һораның, ә мин әйтәм: мәрхүмә Луиза рухына доға ҡылдыраһыңмы? Ҡәберендә сәскәләр үҫтерәһеңме? Ҡайғыларыңды һөйләп, уның баш осонда берәй тапҡыр йәш ҡойғаның бармы, Сәфәр? Илаһаң, йәнең йыуылып, күңелең сафланыр ине. Эшләнеңме шуларҙы, ирекәй?

– Юҡ бит.

– Ай-һай, Сәфәр! Һин бит ҡатыныңдың васыятын да тотманың. Ә, беләһеңме, ул һиңә хәҙер рәнйеп ята. Үлгәс күмеп ҡуйҙым да Луизанан мәңгегә айырылдым, тиһеңме? Юҡ, уның йәне бик йыш ғәзиздәре, йөрәк парәләре булып ерҙә ҡалған Айнур, Лианаһы менән хәбәрләшә. Улар аша һинән үс ала, белдеңме? Әрүах рухын ҡәҙерләп йәшәгән булһаң, балаларың да һине хөрмәт итер, үҙең дә саф йәнле ир, ата булып йәшәр инең. Әй, Сәфәр!

– Беләм, хаталы кеше мин. Тик миңә әйт, яңылышты нисек төҙәтергә, йәнде нисек ағартырға?

– Яратырға кәрәк, Сәфәр! Балаларыңды, ҡатыныңды, кешеләрҙе.

– Тик мин аңламайым: яратыуҙан, мөхәббәттән йән ни рәүешле сафлана һуң? Һөйөүҙе төрлөсә аңлаусылар бар ҙаһа.

– Мөхәббәт – саф хистәр, шәфҡәт, мәрхәмәт ул. Йән име – мөхәббәттә! Бәхетең дә әллә ҡайҙа түгел, ҡатының Разияға булған һөйөүҙән, йөрәк ҡайнарлығынан тора, Сәфәр. Ояңды һаҡла!

Был төшөнән шик-шөбһәләргә батманы. Уны тик яҡшыға, яҡтыға юраны ир.

9

Ниһайәт, ҡыйыҡтарҙан тәүге тамсылар тама башланы. Йыраҡтағы урманға зәңгәр монар төштө. Һауала йәш бөрө ҡайыры еҫе аңҡыны, сәпсектәр күңеллерәк сырҡылдашты, ҡупшы турғайҙар, йән эйәләрен ҡышҡы йоҡонан уятырға теләгәндәй, нығыраҡ һыҙғырҙы: «Йәмле яҙ килә, яҙ, туғандар!»

Сәфәр бүреген ҡулына тотоп, башынан еңелсә пар бөркөтөп баҙарҙан ҡайтты ла сумкаһындағы тауарҙарын бушата-бушата һөйләнде:

– Бәрәңге 15 һумға менгән, һуған 25, кишер 30 һум. Һарымһаҡты инде берәр башлап һаталар, 10 тәңкә тора. Беҙҙең пенсиялар баҙарға дүрт-биш тапҡыр әйләнергә генә, туташтар. Хәҙергә билғауҙарҙы нығыраҡ быуырбыҙ, ә яҙҙан үҙ фазендабыҙ булырға тейеш!

– Фазендаңда бил бөгөргә Изаураларың бармы һуң? – тип Бразилия сериалын иҫкә төшөрөп көлдө Разия. Мин, мәҫәлән, ер ҡорто булырға теләмәйем. Ҡол түгел, ә бисә! Минең һиңә бисә булыуымды онотмағанһыңдыр бит, фермер? – Разия йәнә шарҡылданы.

Сәфәр белә инде: ҡатыны ер кешеһе түгел. Ғүмер буйы официант, ресторан администраторы булған Разия баҡсаға ла ҡыҙыныр һәм саф урман, ҡыр һауаһы һулар өсөн генә сыға ине.

Ә Рәғиҙә, берҙән, нәҙберек зат – уҡытыусы, икенсенән, бөгөн бында, ә иртәгә тегендә, тигәндәй, уға ышаныс юҡ. Баҡса эшкәртеү хәстәре Сәфәр ҡулына ҡала инде. Тимәк, бөгөндән әҙерләнергә, һабанда һынатмаҫҡа кәрәк.

– И-и, – тип һуҙҙы Рәғиҙә, уның уйҙарын уҡыған һымаҡ. – Был ҡул яҫыһы ерҙә ҡаҙынып ҡына ризыҡ мәсьәләһен хәл итеп булыр микән, Сәфәр ҡорҙаш? Уның бит әле ите лә, майы ла кәрәк. Бына беҙ үҙебеҙгә берәр бизнес тапһаҡ, йүнәтһәк икән? – Рәғиҙәнең көрән күҙҙәрендә хыял ғәләмәте сағылды. – Беҙ өсөбөҙ ҙә зыялы, яуаплылыҡ бар. Тәртип бишле...

– Эсмәйбеҙ, тартмайбыҙ, уңға-һулға ҡайырмайбыҙ, – тип Рәғиҙәгә теҙеп китте Разия. – Тик ниндәй бизнесмен сыҡһын пенсионер хәйерселәрҙән? Магазин асырға бол юҡ. Ғаилә цехы яһап, ыштан, бейәләй тегер инек, теген машинабыҙ юҡ. Пирожки бешереп һатырға сығыр инек, ҡайҙа беҙҙең мейесебеҙ, һата торған еребеҙ?

– Һин шағирә икән, Разия! – тип ихлас ғәжәпләнде Рәғиҙә. – Бына тигән рифма ҡойҙоң. Әллә яҙып ҡарайһыңмы?

– Башыңа төшһә, башмаҡсы ла булырһың, – тип төртмәле һөйләм рәүешен дауам итте Разия. – Уйыны-ысыны: беҙгә йән аҫрар өсөн ниҙер уйларға кәрәк, уландар!

Ысынлап та, алдағы мәғишәтте ҡороу – һәр кемде борсоған мәсьәлә. Ҡыш өңдәге айыу һымаҡ өйҙә яттылар, инде яҙ, уяныр ваҡыт еткән. Әкиәттәге тирмә-тирмәкәйҙекеләр күмәкләшеп үҙҙәренә килгән бәлә-ҡазаларҙы еңәләр ҙә бит, баҙар заманындағы пенсионерҙарға нисек көнитмеште көйләп ебәрергә һуң? Үҫтергән улан бар ҙа бит. Тик, ата-әсәгә ярҙам итеү урынына, быларҙыҡы, саҙаҡаға ымһынған мулла-мәзин һымаҡ, үҙҙәре ҡул һуҙырға ғына торалар шул. Һаман бир ҙә бир...

Сәфәрҙең саңғыла йөрөп, арып-талып сәхрәнән ҡайтып килеше ине. Үҙҙәренең ҡапҡа төбөнә үк моронон килтереп терәгән зиннәтле ят ҡыҙыл машинаны күреп, ирҙең йөрәге «жыу» итеп китте: «Килгәндәр, эҙләп тапҡандар. Әммә ҡайһы балаһы? Айнурымы, Лианаһымы?» Ҡыҙының аҡса һорап янъял ҡуптарыуы, матди яҡтан ҡыҫыҡланырға мәжбүр итеүе атаны бик рәнйеткән ине. Шуға ул балалары менән йүнләп һаубуллашманы, күсенешергә лә ярҙам һораманы. Һәм бына, йөҙөн йыртып, ҡайһыһылыр килгән, буғай. Һәр хәлдә өй ҡотларға түгелдер. Үҙенә ни әйтһәләр ҙә түҙергә кәрәк. Инде үгәй тип, Разияға таш ырғыта башлаһалар, ауыҙҙарын томаларлыҡ һүҙҙәр кеҫәлә әҙер торһон.

Ата кеше эсендә тулышҡан шик-шөбһәләрен йыйнап, аяғындағы саңғыларын һалды, өҫтөн ҡарҙан ҡаҡты һәм йөрәге даһырлап типкән хәлдә ишек тотҡаһына үрелде. Залда, Рәғиҙә ҡаршыһында, өҫтәл артында йәйелеп, татлы еҫтәр таратып, кофе эсеп торған ике йәш ирҙе күргәс, Сәфәрҙең өҫтөнән тау төшкәндәй булды, тауыш бирҙе:

– Һәй, ҡунаҡтар бар икән!

Өҫтөнә затлы зәңгәрһыу костюм кейгән, муйынына килешле бөрсөклө галстук бәйләгән ир, йәһәт кенә урынынан тороп, Сәфәргә ҡаршы атланы. «Рәғиҙә малайы....» – тип уйлап алды ир. Тик бының күҙҙәре, әсәһенекенә оҡшап һоро булһалар ҙа, төбәп, бәбәккә үтеп ҡарайҙар.

– Ағай, әсәйем өсөн юҡҡа борсолоп торғанбыҙ. Ҡалай шәп йәшәйһегеҙ икән бит. – Һәм ул асыҡ йылмайып ҡулын һуҙҙы – Юлай!

Сәфәр, йомшаҡ, һалҡынса ҡулды ҡыҫҡанда, ирҙең күҙгә бәрелеп торған тағын бер үҙенсәлегенә диҡҡәт итте: оҙон сәстәре арттан төйнәп ҡуйылған ине. «Ай-һай, кәттә Рәғиҙә уланы!»

Табындағылар хужа ҡайткансы уҡ һөйләшәһен һөйләшкән булғандар, күрәһең, өҫтәл артынан ҡуҙғалдылар.

– Ярай, әсәй, беҙгә китергә ваҡыт. Инде һүҙеңде әйт: буламы-юҡмы? – тип әсәһенә текәлде Юлай.

– Барығыҙ, һауа һулап керегеҙ әле. Уйлашайым, – тине әсә һәм, тегеләр өҫ кейемдәрен бөркәнеп тышҡа сыҡҡас, Сәфәрҙе, Разияны үҙ янына саҡырып алды:

– Кәңәш бирегеҙ, зинһар. Аҡса һорап килгән бит, нишләйем?

Рысаевтар өйҙәш ҡатын кеҫәһендә хәтһеҙ аҡса ятыуын һәм шуға арҡаланып Рәғиҙәнең яҡын-тирәнән ябай ғына булһа ла өй табырға өмөтләнеүен беләләр ине. Ҡатын үҙе әйткәнсә, малайға биргәндең ҡалдығы ине был. Инде бына ул тигәнең ҡалған өлөшкә лә ҡулын һонамы? Мәсьәләнең ифрат ҡатмарлы булыуы күренеп, һиҙелеп тора ине. Шуға күрә Сәфәр ҡайһы яҡҡа ауышырға ла белмәне:

– Аҡса һинеке инде, Рәғиҙә. Үҙең хәл ит, – бер аҙ башын тырнап торғас, өҫтәп ҡуйҙы: – Ә нимәгә һорай һуң? Хәжәте ниҙә?

– Машиналар менән сауҙа асмаҡсы. Стартовый капиталым етмәй, ти.

Һүҙгә Разия ла ҡушылды:

– Автомобилдәр сауҙаһын бик уңышлы тиҙәр бит. Бәлки, тиҙ арала байып, бурысын ҡайтарыр малайың. Ана бит, компаньоны ла ипле генә күренә.

– Уның дуҫ-иштәре ҡарар күҙгә һәр саҡ һәйбәт тә ул... – тине Рәғиҙә төшөнкө генә.

– Элек улың ниндәй кәсептә булды һуң? – тип ҡыҙыҡһынды Сәфәр.

– Һыра-хәмер магазины тотҡан ине.

– Шунда сәрхүшләндеме, эштәре сыуалдымы? – тип үҙе лә һиҙмәйенсә ысҡындырҙы ир.

– Сәфәр, һиңә көлөргә генә булһын! – тип уҫал ҡараш ташланы уға Разия.

Әммә, ни ғәжәп, Сәфәрҙең һүҙҙәренә һис үпкә әҫәре һиҙҙермәне Рәғиҙә.

Киреһенсә, ир яғына ҡайырҙы:

– Эйе шул, үҙем дә шунан бик ҡурҡам. Алай-былай боҙолоп ҡуймаһын инде. Шул шөғөлөн алмаштырһын ине, тим.

– Улайһа, әхирәткәйем, Юлайға аҡсаны бирәһең инде һин. Автомобиль тирәһендә сәрхүштәргә урын юҡ, унда айыҡ әҙәмдәр генә йөрөй, – тип үҙенсә нәтижә яһап ҡуйҙы Разия. Шуның менән ғаилә кәңәшенә лә нөктә ҡуйылды. Рәғиҙә, өй һатыуҙан килгән бар аҡсаһын улына тоттороп, ҡул болғап һәм ара-тирә йәшле күҙҙәрен һөрткөләп, зиннәтле ҡыҙыл машинаны Һарытау тарафына оҙатып ҡалды. Юлай нәҡ шундай тәтәй машиналарҙы йыраҡ Италиянан ҡайтартып, бындағы аҡса янсыҡтарына һатырға йыйына икән. Ниәте асыҡ та бит, баҙары көйлө барырмы һуң? Өйҙәш ҡатын малайы аҡсаны шыма ғына үҙ кеҫәһенә бушатып киткәс, әсәне генә түгел, Сәфәр менән Разияны ла хәүеф баҫты. Өй йүнәтеү планын елгә осороп, барыһын да төп башына ултыртып ҡуймаҫмы был тәтәй улан?

Март аҙағының матур, ҡояшлы иртәһендә Рәғиҙә, хеҙмәттәштәрен һағынып, Ҡуштау мәктәбенә китте. Әй, нескәрҙе, әй, хисләнде ул элекке эш урынын, әхирәттәрен, балаларҙы күреп. Булған бит йәшәүенең мәғәнәле көндәре, сәғәттәре! Ә ваҡытында ҡәҙерен беленмәгән, арыу-талыу, ғәйрәт ҡайтыу, үҙ-ара асыуланышыуҙар табып, мәктәп мәлен юҡҡа ҡаралтҡан икән Рәғиҙә.

Мәктәп тупһаһынан төшөп, ун биш-егерме аҙым яһамағандыр, уның йәнәшәһенә еңел йәшкелт машина яҡынлашып, бер нисә рәт ҡысҡыртып алды. Бына ишек тә асылды, ҡаршыһына урта йәштәрҙәге һөйкөмлө ир-ат атланы.

– Рәғиҙә Мөбәрәковна! Мине таныйһығыҙмы? – Тантаналы көр тауыш эйәһе, тиҙерәк үҙен танытырға теләгәндәй, бүркен һалды, күҙгә аҡ сикә сәстәре салынып ҡалды. Бас. Хорҙағы иң күркәм тауыш ине. Кем булыр был?

– Рәғиҙә апай.

– Һәй, Фәрүәз! – Мөғәллимә, яратып, танышының иңенә ҡағылды. – Урыҫ әйтмешләй, нисә ҡыш, нисә йәй. Осрашыуыбыҙға бик шатмын, Әйүпов.

– Мин, һеҙҙе эҙләп, үткән аҙнала мәктәпкә ингән инем, Рәғиҙә апай, нишләптер үҙегеҙҙе юғалтҡандар унда. Бына, килгәнегеҙҙе ишеткәс, килеп еттем. Уҡытыусыһын кем һағынмай? Шуның өҫтәүенә, Рәғиҙә Мөбәрәковна, бик ҙур үтенес бар һеҙгә. – Фәрүәз машина ишеген асты. – Әйҙәгеҙ, ултырып һөйләшәйек, булмаһа!

Кабинаға инеп урынлашҡас, Фәрүәз мәктәптән һуңғы тормош боролоштарын һанап үтте. Хәҙер районда ауыл хужалығы идараһы башлығы икән.

– Бына хакимиәттә юбилейымды үткәрергә әҙерләнәләр. Ярты быуат йәшәлгән. Үҙ йәшемдән үҙем ҡурҡам. Ҡартаяһы килмәй. Күңел һаман мәктәптәгесә, сәхнәләргә сығып йырлайһы килә.

– Әйе, һиндә тауыш бар. Сәнғәт институтына кит, тинем дә бит, тыңламаның.

– Әй, Рәғиҙә Мөбәрәковна, йыр дәрестәрен нисек матур үткәрә инегеҙ. Һеҙ ҡуйған ул концерттарҙың, йәшлек хыялдары менән ҡушылып, күңелдә сыңлауы... Онотоп булмай, билләһи, әле быныһы, әле тегеһе көй булып ҡалҡа. Мәктәп бит районда ғына түгел, Һарытау смотрында беренсе урынды алып ҡайтты. Һеҙҙең арҡала! Бөгөн шул кешенең әдрисен дә белгән әҙәм юҡ. Ну, заман!

– Заман башҡа, дөрөҫ, Фәрүәз. Модернизацияны математика, физика, химия менән яһайҙар бит. Әҙәбиәт, сәнғәт, гуманитар өлкә бала ҡаршыһында ла тамам әһәмиәтен юғалтҡан. Йән камиллығы, күңел матурлығы күптәр өсөн ҡыҫыр хәсрәт хәҙер.

– Бына, бына, Рәғиҙә Мөбәрәковна, һеҙҙең юғалыуҙы мин дә шунан күрәм. Тик замана сиренә бирешмәҫкә кәрәк. Күңелем дә тирә-йүндәге хәлдәрҙән разый түгел. Бына, юбилей, тинем. Әле бөгөн генә, илле йәшеңә нимә алып киләйек, атмы, әллә һыйыр түшкәһе ярармы, тип урындан шылтыраттылар. Бер танышым сер итеп әйтте: миңә уҡалы сапан тегеп яталар, ти. Бер нисә хужалыҡтың, йыйылышып, техника һатып алырға ниәтләнеүен дә беләм. Спорт мотоциклы, буғай. Былай булһа, Рәғиҙә апай, мине бит «Поле чудес»тағы Якубовичҡа әйләндерәләр. Юбилей үткәреүҙе ҡуштандар, ялағайҙар ҡулына тапшыраһы килмәй. Һеҙҙе эҙләп килеүем дә шуға.

– Бик яҡшы, бүләк алыу – һөйөнөс бит. Ғәҙел булһа, бигерәк тә... – Рәғиҙә көлөп ҡуйҙы. – Бына йүләр, бүләкте кем кире ҡаға? Һин дә шатланып ҡабул ит!

– Аңламанығыҙ мине, Рәғиҙә Мөбәрәковна! – Ирҙең тауышында үпкә сағылып китте. – Байрамымды бүләк йыйыуға әйләндермәҫ өсөн, хәлемде һеҙгә һөйләйем бит. Хәҙер бар хеҙмәткәрҙе ришүәтсе, дәүләт аҡсаһын урлаусы, алдаҡсы йә иһә коррупционер итеп күрәләр. Гәзит уҡырға ҡурҡыта. Кино ҡарайһы килмәй, телевидение йәнгә тейә. Чиновник халыҡ алдында жулик һәм ҡараҡ хәҙер. Ә минең бындай ҡиәфәткә керәһем килмәй, Рәғиҙә апай. Сөнки мин намыҫлы һәм үҙ эшемдә яуаплылыҡ тойған хеҙмәткәр. Бына шул! Байрам яһап мине хөрмәтләйҙәр икән, бик яҡшы, рәхмәт, тик күңелде ат, һыйыр, сапан, мотоцикл биреп йыуатырға ынтылмаһындар. Аҡсаға ла мохтаж түгелмен. Юбилярҙы башҡаса ла ҙурлап, хөрмәтләп булалыр бит?

– Ә, бына мин һине аңланым, Фәрүәз, яһаҡ йыйған Мамай хан кеүек, тирмә түренә ултырып бүләк алыу һине түбәнһетә: «Йә, кенәз, һин миңә нимә килтерҙең, нисектәр итеп мәҙхиә уҡырһың беҙгә?» Шулаймы?

– Белмәйем, Мамайҙан ҡалғанмы, әллә берсә ҡамсы һелтәп, берсә перәник биреп идара иткән Сталинданмы, тик илдәге бер сир инде, Рәғиҙә апай.

– Сирен сир, әммә ялағайҙар һәм ҡуштандар барҙа түрә ултырған ерҙә аҡса, мал бүләк итешеүҙе туҡтатып буламы һуң? Ағымға ҡаршы бараһың, Фәрүәз.

– Рәғиҙә Мөбәрәковна, фәлсәфәгә батмайыҡ, йә сығып булмаҫ, әйҙә, минең юбилей кисәһен ойоштороуҙы үҙ өҫтөгөҙгә алығыҙ әле һеҙ? Бының формаль яғын хакимиәт менән килешеп, үҙем хәл итермен. Ә һеҙ кисәнең планын ҡороғоҙ. Үҙегеҙсә, нисек теләйһегеҙ шулай. Мин матур кисә үткәреүегеҙгә ышанам. Һеҙ бит көйҙә, йырҙа, һүҙҙә яһалмалыҡты бик тиҙ тоттоғоҙ. Уҡыусыларығыҙҙағы дөрөҫлөктө йә иһә ялғанды ла үтәләй күрә инегеҙ. Беҙҙе кәмселектәрҙән аралап, гел ғәҙеллеккә, матурлыҡҡа әйҙәнегеҙ ҙәһә! Шуның өсөн һеҙҙе эҙләйем дә бит. Тотонһағыҙ, юбилей кисәһе залда ултырған һәр ҡунаҡ өсөн йән, рух байрамына әүереләсәк, Рәғиҙә апай!

– Ҡыҙык, бик ҡыҙыҡ тәҡдим был, ҡустым! Кеше менән аралашыу үҙемә лә бик кәрәк. Юғиһә, ярға ташланған балыҡ хәлендә апайың. Ярар, ни булһа шул булыр, мин риза, Фәрүәз!

Рәғиҙә йортҡа бик һөйөнөп ҡайтып инде. Хәйер, Рысаевтарҙың береһе тәҙрәнән, икенсеһе ихатанан өйҙәште яҡшы машинала олпат ир-ат килтереүен күреп ҡалды. «Үҙенә тәҡдим яһаусы бар микән әллә? – Разияның күңеле ҡытыҡланып ҡуйҙы. – Алып китһәләр, урынлашһа, бик шәп булыр ине...»

– Уҡыусым, Фәрүәз Зиннәтович, – тине Рәғиҙә үҙенә ҡыҙыҡһынып төбәлгән ир менән ҡатындың ҡараштарына яуап төҫөндә. – Районда ауыл хужалығы идараһы начальнигы. Миңә үтенесе бар, моғайын, һеҙ ҙә унан ситтә ҡалмаҫһығыҙ әле.

Уҡытыусы ҡатын шаҡтай тәфсилләп Фәрүәз менән ҡорған ниәттәрен һөйләп биргәс, ысынлап та, Рысаевтар юбилей кисәһен ойошторорға ярҙам итергә булдылар. Кем нимә башҡарасағы асыҡланды. Разия рәсми табындарҙа аш-һыу өҫтәле әҙерләү, көйләү һәм ҡунаҡтарҙы һыйлау эшендә әллә ҡасан аҙау ярған бисә, бына яңы шарттарҙа үҙ маһирлығын күрһәтһен.

Сәфәр ниндәй эш башҡарыр, тигәс, аптырашып ҡалдылар, сөнки юбилейға кәрәкле әйберҙе ташырға тәьминәтсе кәрәкмәй. Картуф, кишерен, итен-майын унан башҡа ла әҙерләйҙәр. Сумка аҫып баҙарға бараһы юҡ. Бейей ҙә, йырлай ҙа белмәй беҙҙең егетебеҙ.

– Китап, ҡағыҙ-ҡәләм менән донъяһын түңәрәкләне инде. Кеше ҡаршыһына сығыр бер нәмәһе юҡ уның, – Разияның тауышында ирҙәренән зарланыусы ҡатындар һағышы һиҙелде.

– Бынағайыш! – тине Рәғиҙә, Сәфәрҙе үртәп. – Беҙҙең Сәфәр Раянович вузда лекция уҡыған кеше ләһә! Уны кисәне алып барыусы итәрбеҙ. Тамада!

Ысынлап та, тауышы бәрхәттәй, яғымлы, буй-һыны ла төҙ, Хоҙайға шөкөр, ҡайһы бер ҡорһаҡ шәрифтәрен үҫтергән пенсионерҙар кеүек, «бых-бых» кил-мәй. Бына тигән конферансье йә иһә, Рәғиҙә әйткәнсә, тамада булыр. Дөрөҫ, Сәфәр Раянович кешеләр менән мөғәмәләлә ҡайһы саҡ ҡаушап ҡала, тапҡырлыҡ етешмәй, сөнки тел менән түгел, аҡылы менән уйлай ул. Әммә ҡунаҡтар алдында самаһын юғалтып, оятһыҙ тел биҫтәһенә әйләнгән йылғыр тамаданы ла мәжлес ҡайһы саҡ өнәмәй бит. Сәфәр Раянович залды зыялы ҡиәфәте, әҙәплелеге һәм эскерһеҙ мөғәмәләһе менән йәлеп итер.

Ә Рәғиҙә вазифаһына килгәндә, һөйләп тораһы ла юҡ, райондың мәҙәниәт һарайында үтәсәк кисәгә – баш та түш, режиссер, композитор, дирижер. Кисә программаһын төҙөүҙән башлап сығыш яһаусылар, йырсылар, бейеүселәр, нәфис һүҙ оҫталарына саҡлы залды үҙҙәренә нисек йәлеп итәсәктәрен алдан күрергә тейеш ул. Бөтөнөһөн тотош үҙ күңелең аша үткәрмәһәң, тулҡынландырғыс төп идея менән һуғармаһаң, ай-һай, кисә тигәнең килеп сығырмы? Әйтәһе юҡ, Рәғиҙә Мөбәрәковна башлаған, эш Рысаевтарҙы ғына борсоманы, ул, Туҡай шүрәлеһе кеүек, әллә кемдәрҙе ҡытыҡлай башланы. Ҡуштау хакимиәте коридорында, мөйөштәрҙә нескә билле, ҡупшы сәсле сәркәтиптәр, тегенән-бынан килгән эшлекле ағайҙар, хатта түңәрәк ҡорһаҡлы замдар ҙа гәп һаттылар.

– Ишеттеңме, Фәрүәз Зиннәтович юбилейын Хапугин командаһынан башҡа үткәрә. Бер үк сценарий, дежур мәҙхиәләр, тип баш тартҡан икән. Беҙҙең администратор ҡара көйөп йөрөй. Күрһәң, ниңә бының балтаһы һыуға төшкән, тип аптырама, серҙәш!

– Ҡарале, дөрөҫмө ул? Беҙҙең ер башлығының илле йәшен Һарытауҙан килгән профессормы, доцентмы шунда, короче, бер спец ойоштора, тиме?

– Һай, баш ҡатырмағыҙ инде, егеттәр! Юбилей, – күпме төрләндерһәң дә, бер балыҡ башы. Йәғни абзыйҙарҙың беҙҙең ише эш кешеһенә, бына, брат, бүләктәр бирәбеҙ, һине маҡтайбыҙ, һауа шарттары үҙгәреп, климат алмашынғансы, беҙ һаман бер тәртәлә, ҡәҙерҙе бел, тигән һүҙҙәре ул, белдегеҙме?

– Шоу-юбилей?! Ниткән модернизация тағын? Ваҡыт табып, барып күрергә кәрәк әле. Списокка мине лә индерерһең инде һин, туған!

10