Өйҙәш ҡатын Повесть (аҙағы) Сәғиҙулла ХАФИЗОВ

12

Бәҫле өйҙә өйҙәш ғәме өйҙәгеләргә күсә...

Тыштан ҡарағанда, Рысаевтар тормошонда барыһы ла ипле. Тынғыһыҙ ир-ат ҡулы йортҡа тәртип, ҡот индерҙе. Баҡсаға аяҡ баҫһаң, сығаһы ла килмәй. Түтәлдәрҙә йәшел ҡыярҙар теҙелешкән, күҙҙе арбап ҡыҙғылт помидорҙар балҡый. Һуғандар ҙа, өҫтөндәге йәймәне тибеп асҡан сабый һымаҡ, тәндәрен ҡояшҡа, көнгә асҡандар. Шалҡан, ҡыҙыл сөгөлдөр ҙә уңған. Ә зиннәтле селтәр япраҡ менән биҙәлгән кишер рәттәренә яҡынлашһаң, танауға еҫкәп туя алмаҫлык татлы еҫ бәрелә. Хоҙайға шөкөр, ят тупраҡта ла Сәфәр гөрләтеп йәшелсә-емеш үҫтерә. Алла белһен, Разия, Рәғиҙә баҡсаға ҡарап күҙ һөйөнөсөн нисек кисерәләрҙер, әммә табаҡлап ташыған ер емештәренән өҫтәлгә әллә ниндәй ниғмәттәр яһап теҙәләр.

Ғаилә игелекле шөғөлө менән Ҡуштау ауылында һаман абруйын үҫтерә килә. Әле бына бик ҡыҙыклы итеп бер-бер артлы ике ҡыҙыл туй үткәрештеләр. Инде августың алтыһына ауылдың ғына түгел, райондың данлыҡлы хәрби геройы, осоусы Самат Хәбировтың туҡһан йыллыҡ юбилейын ойошторорға пландар ҡоралар. Был эштәрҙең башында – Рәғиҙә Мөбәрәковна инде. Кисәләрҙе матур, кешеләр йәнен ҡуҙғатырлыҡ итеп үткәрәйек, тип һаман яна, көйә, әллә ниндәй ҡыҙыҡлы нәмәләр уйлап сығара. Тыштан өйҙәш ал да гөл дә бит. Ә эстән? Иртәләрен бик йыш бүлмәһенән валерианка, кардиомин кеүек йөрәк дарыуҙары еҫе бөркөлә. Ә бәрәңге күмгәндә, китәм тип Сәфәрҙең йөрәген нисек киҫәк-киҫәк телгеләне Рәғиҙә. Нимә тине әле ул: «Әй, Сәфәр, ҡарт кешенең ҡайҙа киткәнен белмәйһеңме ни һин?» Күрәҙәлеге һаман раҫ килһә, нисек инде өйҙәшең хәленә битараф булып ҡалаһың? Сәфәрҙе үҙе лә аңламаған әллә ниндәй эске тынғыһыҙлыҡ, бошоноу биләп алды. Алда, ысынлап та, нимәлер булыр һымаҡ, ниндәйҙер яман хәл килеп сығыр кеүек. Кеше йөрәгенә янаған һәләкәтте сит өйҙәге яҡты йөҙ, сәй менән генә туҡтатып буламы ни? Ә шунан ары уҙып булмай. Рәғиҙә кем уға? Бер ҡыйыҡ аҫтына осраҡлы эләккән ҡатын ғына лаһа. Ҡул ҡаушырып көтәһең инде, Сәфәр. Йортоңа килгәнде һыҡрап көтәһең.

Яҡшы ғәмәл, ҡолас йәйеп һиңә сапҡан балаң кеүек, ҡаршыңа ашҡынмаһа ла, насары, һәр саҡтағыса, оҙаҡ көттөрмәй – ҡыҙғаныс.

Июль айы сығып бара ине. Көн урталары еткәндә ҡаты итеп ҡапҡа ҡаҡтылар. Ихатаға берәү ҙә йоҙаҡ элмәгән, йомошоң төшкән икән, рәхим ит, ас та ин! Әммә дөбөрләү ҡабатланғас, Сәфәр түҙмәне, һөйләнә-һөйләнә ҡапҡа асырға китте.

– Нимә, бикһеҙ ҡапҡаны төйәһегеҙ? – тип бер ҡәҙәр әрләп, тотҡаны үҙенә тартты. Алдында оҙон буйлы, ҡаҡса йөҙлө, әрһеҙ ҡарашлы йәш ир пәйҙә булды. Сәфәр аптырап китте: кем был? Күргәне лә бар кеүек, ят та үҙе.... Юлай тиһәң, бының өҫтөндә таушалған йәшкелт футболка, бөтәрләнеп, ҡатып бөткән джинсы салбар. Шыҡһыҙ ҙур сумка аҫҡан, йәйәү генә килгән, тимәк. Ҡайҙа зиннәтле ҡыҙыл машина? Толомло сәс тә юҡ. Элекке арестант кеүек, башы төптән ҡырылған бының.

Хужа ла, мосафир ҙа, күҙгә-күҙ терәшеп, бер-берһенә байтаҡ ваҡыт ҡарашып торҙолар.

– Ағай, нимә, фазендаға индермәҫһеңме? Танымайһыңмы? – Ирҙең ауыҙынан әсе хәмер еҫе бөркөлдө. Күҙҙәрендә хәтәр сатҡылар бейеште. – Юлай мин! Ошо йортта йәшәгән кеше!

– Юлай?! Әллә ҡасан әйтәләр уны. Әйҙә, уҙ, ҡунағыбыҙ бул! Әсәйең дә өйҙә, – тип Сәфәр миһырбанлы ҡиәфәт алды.

Тик Юлай ихатаға уҙырға ашыҡманы:

– Әсәй менән һүҙ аҙаҡ булыр. Миңә әле, ағай, һин кәрәк. Мужиктарса крупный разговор бар һинең менән. Баҙарҙы самалайһыңмы, ағай?

Сәфәр әллә иҫерек, әллә айныҡ ир ҡаршыһында ҡапыл аптырауға төштө:

– Ниндәй һүҙ, энем?

– Йорт хаҡында һүҙ, ағай. Шунан башҡа беҙҙең арала тағын ниндәй һүҙ булырға мөмкин?

Ике ир йәнә бер-берһенә күҙ текәште. Ысынмы һуң был саҡырылмаған ҡунаҡтың Сәфәргә ҡаҙалыуы, әллә уйын ғынамы? Йорт хаҡында ниндәй һүҙ булырға мөмкин? Ярһый башлаған хужа берәй йомро һүҙ әйтеп, һөйләшеүгә нөктә лә ҡуя ала ине. Тик кеше алдында әҙәп һаҡларға тырышты:

– Йорт, тиһеңме? Йортто әсәйең Рәғиҙә Мөбәрәковна беҙгә һатты бит, энем. Нотариус аша законлы алыш-биреш яһалды. Үҙеңдең беҙҙә ҡунаҡ булып, өй һатҡан аҡсаны йомарлап алып китеүеңде лә онотмағанһындыр, шәт?

– Юҡ шул! Һатыу законлы түгел, афера! Нотариуста минең рөхсәт юҡ. Әсәй йортто минең рөхсәттән башҡа һатҡан. Аңланыңмы инде, абзый. Судта эш ҡуҙғатам. Ҡыуам мин һеҙҙе бынан!

Низағлы гәпте Разия ла ишетеп торған, буғай. Уҡлау тотоп, ихатаға йүгереп сыҡты ул:

– Кемде ҡыуаһың, ит яҡшылыҡ – көт яуызлыҡ? Сәфәр, нимә тыңлап тораһың, яғаһынан тот та урамға һелтә был әҙәм аҡтығын!

Баҫҡынсы ир, үҙ сиратында, хужабикәгә ҡарап оятһыҙ һүҙҙәр әйтеп ҡысҡырырға кереште. Йортта мәхшәр ҡупты. Маркиздың уҫал итеп ыҫылдауы ишетелде. Ниһайәт, ишектә Рәғиҙәнең ағарып киткән йөҙө күренде:

– Юлай! Нишләп ҡысҡыраһың? Нимә кәрәк һиңә? Йорт хужаһына ниндәй дәғүәң бар?

Юлай, хужаларҙан үтеп, әсәһенә табан атланы. Тик баҫҡыстан күтәрелмәне, төптә тороп ҡалды.

– Минең йәшәр урыным юҡ, әсәй. Һиңә ҡайттым.

– Ҡалалағы үҙ йортоң, коттеджың ҡайҙа?

– Тү-тү коттедж!

– Ҡатының, балаң ҡайҙа, Юлай?

– Айырылыштыҡ.

– Машинаңды нишләттең, мин биргән аҡсаларҙы ҡайҙа ҡуйҙың инде, балам?

– Улар баш хаҡы, төрмәнән ҡотолоу өсөн бирелгән бабло, әсәй.

Рәғиҙә, хәлһеҙләнеп, ике ҡуллап ишек яңағына йәбеште. Күренеп тора, йыш-йыш һулай, хәле мөшкөл уның.

– Юлай, был өтөк ҡиәфәтең менән нисек күҙемә күренәһең һин... Нисек кешеләрҙән оялмайһың? Выждан да юғалған үҙеңдә. Һин бит мине аҡтыҡҡа тиклем таланың, хәйерсе хәленә төшөрҙөң! Әйт миңә: кем, ҡасан шул оятһыҙлыҡтарға өйрәтте һине? Мин бит тик яҡшылыҡҡа өндәнем, ҡәҙерләп үҫтерҙем! Артыҡ иркәләнем, уҙындырҙым – хәҙер аңлайым да, һуң... – тине әсә, тыныс булырға тырышып. Әммә бер аҙҙан уны эстән ниндәйҙер ҡалтырау биләп алды, өҙөк-өҙөк һүҙҙәр ҡысҡырҙы. – Юғал был йорттан, ю-ға-ал! Изге йәндәргә бысрағыңды яҡма. Ю-ға-ал!

Әсә тотлоғоп ҡалды, ҡулдары, хәлһеҙ кәүҙәһен тота алмайынса, ишек яңағы буйлап шыуышты. Бына ул тупһаға уҡ һығылып төштө.

– Разия, бар, дарыу килтер, дарыу! – тип ҡысҡырҙы Сәфәр һәм, йыш-йыш һулап, һуштан яҙып барған ҡатын янына ташланды.

Юҡ, ҡотҡара алманылар Рысаевтар үҙҙәренең өйҙәшен. Бер нисә минуттан һуң ул Сәфәрҙең ҡулында йән дә бирҙе. Ғүмергә нөктә шулай ҡуйылалыр инде. Ифрат ябай ҙа, ғәләмәт бөйөк тә бер мәл был. Йәшәгән кеше хаҡында оло тетрәнеү ҙә шул секундтарҙа киләлер. Күңелдәрҙе ағартырға тип бар ғүмерен, ҡеүәт-һулышын биргән мөғәллимә, изге зат, көтмәгәндә бына шулай үҙе ҡаралыҡ, вәхшәт ҡорбаны булып ҡуйҙы. «Керләнеп бөттөм үҙем, донъяны аҡлай алманым. Бөттө көс, һынды ҡылыс...» Ниндәй генә бөйөк заттар өлөшөнә төшмәгән был ғүмер аҙағындағы асырғаныу, ят, сит күрһә уны Раббыһы. Сәфәрҙең күҙҙәренә кинәт тыйылғыһыҙ булып йәштәр бәреп сыҡты. Улар, керһеҙ тамсылар, тып-тып итеп Рәғиҙәнең мәрмәр йөҙөнә тамды.

Бындай фажиғәле драматик сиселеште өй бүлешергә ниәтләгән сәрхүш Юлай көтмәгән, уйламаған ине. Ул, тоноҡ күҙҙәрен йәнһеҙ ҡиәфәткә керә барған әсәһенә текәп, бер ағарып, бер күгәреп ҡарап торҙо ла кинәт һүҙһеҙ-ниһеҙ ҡапҡаға ташланды.

– Аһ, уландар – ҡара йыландар! – тип шашып ҡысҡырҙы Разия һәм, иҙәндәге уҡлауҙы алып, бының артынан томорҙо.

«Уландар – ҡара йыландар...» Сәфәрҙең башына йәшенле уй килтереп бәрҙе. Күҙ алдына ҡыҙы Лиана, улы Айнур килеп баҫты. Кеше сифатлы ғазраил Юлайға былар ҙа иш менән ҡуш бит. Уландар – ҡара йыландар. Беҙ китербеҙ ҙә ҡотолорбоҙ, ә һеҙ һуң, йылы ҡуйында аҫралған уландар, был мәхшәрле заманда нисек йәшәрһегеҙ? Һаман да ата-әсә берәмтекләп, тамсылап тапҡанға иҫәп тотоп, мираҫ, өлөш тирәһендә янъял ҡуптарып, еңел кәсеп, сәрхүш кәйеф менән ғүмер кисерерһегеҙме?

Рысаевтар йортонда өйҙәштәре Рәғиҙә Мөбәрәк ҡыҙының йыназаһына әҙерләнергә кереште.