Эшелон Повесть Әхиәр Хәкимов (2)

Әхиәр Хәкимов

Эшелон

Повесть (2)

Ирназар, уны-быны аңлай башлағаны бирле, әсәһенең яңғыҙлыҡта заяға уҙып барған ғүмере тураһында йыш-йыш уйлана. Күңеле тартһа, ул, моғайын, әллә ҡасан үҙенә иш тапҡан булыр ине. Хәҙер ҙә ҡырҡҡа ғына етеп килә. Кисергән ҡайғыларына, кәмһенеүҙәренә ҡарамаҫтан, төҫ ташламаған, холҡо һәйбәт. Ирназар быны сәйерһенеп уйлай, әлбиттә. Нисек инде ул үҙе төптө ят кешегә “атай” тип өндәшһен? Быны күҙ алдына килтереү ҙә ҡыйын. Ә әсәһе йәл.
Улай ҙа әхирәте Миңниса менән уның бер һөйләшеүе ҡолағына салынып ҡалғайны. Ирназар ул ваҡытта бишенсе синыфта ғына уҡый ине әле. Күрәһең, бала итеп, унан тартынып торманы Миңниса. “Ҡуй инде, Зөлҡәғиҙә, булыр-булыр ҙа, һинең кеүек бер ҡатлы кеше булмаҫ! – тип һуҡранырға кереште. – Намыҫ һаҡлай, имеш, берәү. Мин һине уйнаш итергә димләйемдер! Китсе, китсе, анау Аҫылгәрәй нисәмә йылдан бирле ризалығыңды көтөп йөрөй ҙә баһа. Осраған һайын: “Тағы һөйләш әле Зөлҡәғиҙә менән”, – тип инәлә. Юрамал асыуланып: “Һиңә унан башҡа бисә бөткәнме ни?” – тигәс, йәш егеттәр һымаҡ ҡыҙарып: “Зөлҡәғиҙәнән башҡаны күҙем күрһә лә, күңелем ҡабул итмәй шул. Риза булһа, бөгөндән күсереп алыр инем”, – ти байғош”.
“Кәрәкмәй, Миңниса. Ватыҡ көршәкте күпме ямаһаң да яңырмай бит инде ул, – тип көрһөндө Зөлҡәғиҙә. – Үҫеп килгән улымдан оят. Унан килеп тороп йөрәгем насар. Ир ҡайғыһымы... Аҫылгәрәй һил холоҡло, эшсән, тернәкле кеше, әйтер хәлем юҡ. Тик Хаҡназарҙы нисек онотайым?..”
Хәҙер саҡ аңланы Ирназар. Әсәһе, ысынлап та, таҙалыҡҡа туймай. Унан берҙән-бер балаһын үгәй ата күҙенә ҡаратырға теләмәүе лә хаҡтыр, әлбиттә. Әммә ғаилә бәхетенән баш тартыуының төп сәбәбе – уның анау шомло хәбәргә ышанмауында түгелме икән? Әгәр ҙә ул: “Ҡабат кейәүгә сыҡһам, Хаҡназарҙан тамам ваз кисеүем шул булыр. Ә уның исемен бысратыусы минән башҡа ла етерлек...” – тип уйлаһа, ғәжәпме ни. Моғайын, Ғәлиәхмәт тә бер ҙә юҡтан ғына: “Әсәйең оло йәнле һинең, Ирназар. Уның иңендәге йөктө күтәреүҙәре, ай-һай!..” – тимәгәндер. Үҙе лә бит ниндәй күрекле кеше ине Ғәлиәхмәт ағаһы. Иҫән-һаумы икән? Ҡайҙарҙа йөрөй икән?
Уҡырға китә алманы Ирназар. Ун биш йәшенән колхоз ҡамытын кейҙе. Йәһәннәм аҫтындағы Ярыҡташ станцияһына элеваторға ололар ыңғайында ҡыш буйы иген ташыны, яҙлы-көҙлө тракторҙа һабансы булып йөрөнө. Йылҡы көткән дә, бесән сапҡан да ул. Әйтерһең, Ирназар эшләмәһә, колхоз арбаһы туҡтап ҡала инде. Өҫтәүенә, йорт-ер мәшәҡәте лә тотошлай тиерлек уның иңендә. Улының хужаларса өҙә баҫып йөрөүен, олпат күренергә тырышып тамаҡ ҡырыуын, тыңлауһыҙ бөҙрә сәсен, хәс тә атаһы кеүек, яй хәрәкәт менән һыйпауын күҙәтеп ултыра ла Зөлҡәғиҙә, бер ҡыуана, бер уға күрһәтмәй генә һығылып илай. Шул тиклем дә бөтмөр, асыҡ зиһенле балаһының артабан уҡыуҙан өмөтө киҫелеүе бауырын телә әсәнең.
Улай ҙа бер мәл күңел ҡошо талпына биреп ҡуйҙы Ирназарҙың. Урамда осратып, көсләп тигәндәй ҡултыҡлап, мәктәп директоры уны үҙ бүлмәһенә алып инде.
– Былтыр ипкә килмәгәйнең. Бәлки, хәйерлегә лә булғандыр, – тип алыҫтан кәртәләне директор, усын усҡа ышҡып. – Ғәҙеллек бар, ҡустым, донъяла! Уны беҙгә бөйөк юлбашсыбыҙҙың һүҙе алып килде. – Ул ҡуйын кеҫәһенән гәзит һурып сығарҙы. – Бына, күрәһеңме, ни тип яуап биргән Сталин иптәш атаһы һинеке кеүек... ыһым... яңылыш юлға баҫҡан егеткә? Мә, уҡы. “Атаһының ғәйебе өсөн улы яуаплы түгел”, тигән! Һиҙәһеңме? Бынан аҙаҡ һин дә аҡландың була, эш былайға киткәс. Уҡырға ла инә алаһың...
Ишеткән хәбәрен әсәһенә әйтергә ашыҡманы, көн буйы ҡашын төйөп уйланып йөрөнө Ирназар. Бер яҡтан ҡарағанда, уға, ысынлап та, юл асылғандай. Юлбашсының үҙе әйткәс, техникумдан да бороп ҡайтармаҫтар. Тимәк, уның ҡасандан бирле өмөтләндереп килгән хыялы тормошҡа ашырға тора. Ләкин нисек була инде был? “Атаһының ғәйебе өсөн улы яуаплы түгел...” Йәғни Ирназар үҙе һөттән аҡ, һыуҙан пак, ә мәрхүм атаһы барыбер ғәйепле булып ҡала түгелме ни? Ә бит әсәһе лә, Ғәлиәхмәт кеүек ыңғай ҡарашлы ауылдаштары ла бының киреһен һөйләйҙәр: “Хаҡназар революцияға ҡаршы ҡорал күтәрер кеше түгел ине. Ғәйепһеҙҙән яманатҡа ҡалды”, – тип торалар. Ирекһеҙҙән аҡтар яғында йөрөгән икән, бының язаһын да алған бит инде ул. Ниңә үлгән кешене эҙәрләргә?..
Эйе, ҡайһылай иткәндә лә, Ирназар файҙалана алмай ине был ташламанан. Әлбиттә, һаман ҡыҫташып йөрөгән директорға бөтөн уйлағанын асып һалманы ул. “Әсәйем ауырыу бит, ағай. Нисек уны яңғыҙын ҡалдырып китәйем...” – тип сикләнде.
Быныһы ла дөрөҫ ине. Зөлҡәғиҙә дарыу эсеп кенә тамам аяҡтан йығылмай килә. Уҡыу ҡайғыһымы улында...
Үҫмерлектән егет ҡорона аяҡ баҫҡанда Ирназар бер кем менән дә кәңәшләшергә, фекер алышырға ярамаған сетерекле нәмәләр тураһында уйлана башланы. Чкаловтар, челюскинсылар ғәжәйеп батырлыҡ ҡылған, илдә социализм төҙөлгән заманда, ҡайҙан килеп бөтөн мәмләкәтте халыҡ дошмандары баҫып алды икән? Әгәр ҙә улар Ғәлиәхмәт кеүек булһалар, яңылыштан төрмәгә ябылған булып сығалар түгелме? Йәнә гәзиттәрҙә, совет халҡы мул тормошта йәшәй, тип яҙалар. Ҡуштирәк тә сит илдә түгел бит. Ә нилектән бында, йыл әйләнәһенә иртәнән кискәсә тир түгеп, кешеләр үлә-ҡала тигәндәй көн итә? Башы етмәй Ирназарҙың был нәмәләрҙе аңларға.
Хәйер, бындай икеле-микеле уйҙарҙы, яҙғы ташҡын һымаҡ, йәшлек дәрте йыуып ташлаһа, ғәжәпме ни. Илең ниндәй – көнөң дә шулай. Тыуған ауылынан башҡа ерҙе белмәгәс, йәшәгән тормошо, күргән-кисергәне тәбиғи булып тойола торғайны Ирназарға. Ә эс бошоуы, көйөнөүҙәре әүҙем эштә онотола ине.
Ун һигеҙе тулғанда Ирназар бынамын тигән күркәм егет ине. Колхоз эшендә һынатмай, ғәҙәтсә генә булһа ла, йорт-ҡураһы ысын-яһау. Ауылдаштары ла анау утыҙ етенсе йылғы боларыштағы һымаҡ томһайып ҡарамағандай. Йәнә мәктәптә уҡыған саҡта уҡ, түңәрәктә ҡатнашып, гармун тартырға өйрәнгәйне ул. Күршеһе Дауыттың иҫке генә тальяны бар. Ул үҙе рәтле генә уйнай белмәй, тейһә тейенгә, теймәһә ботаҡҡа тигәндәй, тызҡылдатып ултыра ла Ирназарҙы саҡыра. Ә тауышы көр, моңло Дауыттың. Йәйге кистәрҙә, ҡапҡа төбөндәге эскәмйәлә ултырып, береһе гармун тартып, икенсеһе уға ҡушылып йырлап ебәрһә, улар янына йәш-елкенсәк йыйылып китә. Ирназарҙың кем балаһы булыуында эше юҡ уларҙың. Яйы сыҡҡанда күңел асырға атлығып торалар. Ауылда ҡурайсы, гармунсының баҙары юғары. Ирназарҙы ла йә концертта ҡатнашырға димләйҙәр, йә киске уйынға алып китәләр. Дауыттың күреге ҡырҡ ямау, ғыжылдығы әҙ инде. Әсәһе менән кәңәшләште лә Ирназар, юҡ хәлен бар итеп, тун тектерергә йыйған аҡсаһына гармун һатып алды.
Ә тормоштоң үҙ айышы. Тиҫтерҙәре хәрби хеҙмәткә алынғас, үҫмерлектән сығып ҡына килгән сөрсөктәр араһында йөрөүҙе килештермәне Ирназар. Уның башында бүтән хистәр. Йорт-ере, унан да бигерәк, әсәһе ҡараулы булһын тиһә, уға өйләнергә кәрәк. Ваҡыт та инде: ун туғыҙ йәш – олпат хужа булыр миҙгел. Бер-ике йылдан бирле күңел ҡуйып йөрөгән, ара-тирә шаян һүҙ атышҡан, күҙҙәре нурлы Фәйрүзә исемле ҡыҙ зиһенен ғауғалата етмәһә. Тотто ла аулаҡлап шул сибәргә сер систе егет.
Баҡһаң, ҡыҙыҡай үҙе лә уны ят итмәй, имеш. “Яратыуың ысын булһа, мин риза”, – тип яуап бирҙе. Ул ризалашты-ризалашыуын, ә директор әйткән “ҡара шәүлә” көтмәгәндә ғашиҡтарҙың юлына арҡыры ятты. Ҡыҙҙың атаһы: “Дошман нәҫеленә бирер балабыҙ юҡ!” – тип аяҡ терәмәһенме. Эш былайға киткәс, Ирназар нисек дәғүәләшһен. Ата-әсә һүҙе – ҡанун. Берҙән-бер сара – ҡыҙҙы урлап алып китеү. Ярай әле, Фәйрүзә сая ҡыҙ булып сыҡты, төйөнсәген күтәреп, төн йөҙөндә һөйгәненең өйөнә йүгерҙе лә килде. Атаһы ла, ысынлап ҡаршы булғанмы ҡыҙының теләгенә, рыянан ғына туҙындымы, һәр хәлдә, асыуын тиҙ үк онотто. Ауылды ҡуҙғыта биреп ҡуйған шау-шыу баҫылғас та, кейәүе менән ҡыҙын ашҡа саҡырҙы, хатта: “Тыуасаҡ улығыҙға инселәп, ала һыйырҙың быйылғы быҙауын әйтәм”, – тип йомартлыҡ күрһәтте.
Ирназарҙың ҡапҡаһына бәхет ҡошо ҡунғандай ине. Көсө-дәрте ташып бара, бригадир ни ҡушһа, еренә еткереп атҡара. Олораҡ йәштәгеләр: “Атайыңа оҡшағанһың. Ул да шулай егәрле ине”, – тип хуплап тора. Ауыл тотҡаларының ғына ҡарашы һаман үҙгәрерҙәй түгел. Ни тиклем тырышмаһын, бирелгән эш нормаһын арттырып үтәмәһен, Ирназарға уларҙан маҡтау юҡ. Билдәле, уның юлбашсы әйткән мөмкинлекте инҡар итеүен кисерә алмайҙар. Бер йыйылышта ударниктарҙы бүләкләгән саҡта, бөтөн халыҡтың, дәррәү күтәрелеп, уны яҡлап сығыуына ҡарамаҫтан, Ирназарға тейешле буҫтау костюмды эш күрһәткесе уныҡынан күпкә ҡайтыш сатан Нуриманға һондолар. Комсомол ағзаһы, сәйәси яҡтан тотороҡло, йәнәһе.
Сығышы шикле, хоҡуғы сикле булғас, бының ише кәмһетеүгә генә түҙер ине әле Ирназар. Эш бүләктәме ни?! Йә тағы ул мал тапмаҫ егетме. Бер ҡатҡа өҫтө бөтөн, унда-бында сыҡҡанда ҡәҙерлегә кейерлек костюмы ла юҡ түгел. Етәкселәрҙең күрәләтә ғәҙелһеҙлек ҡылыуы ғәрлек ине. Ярай, танауына, йәшәрҙәр нисек тә. Фәйрүзә лә: “Ҡуй, көйөнмә, йәнем, шуларҙың көнөнә ҡалмағанбыҙ әле”, – тип йыуатып тора.
Бүтәне эсен ҡыра Ирназарҙың. Типһә тимер өҙөр егет бит инде ул, әммә тиҫтерҙәре рәтендә хәрби хеҙмәткә алыу түгел, уны хатта ҡаралырға ла саҡырманылар. Күрәһең, атаһы өсөн улы яуаплы түгел, тигәндәре лә буш һүҙ булғандыр. Юғиһә, ниңә һаман дауам итә был рәүешле сикләү?
Эстән көйөнөп йөрөнө-йөрөнө лә егет бының сәбәбен ауыл советына инеп белешеп ҡарарға уйланы. Ни ишетерен һиҙенһә, ике аяғының береһен атламаҫ ине лә бит, асыҡлыҡ кәрәк ине шул уға.
Бының өҫтөнә, әллә ҡайҙағы Тамбов ҡалаһында хеҙмәт иткән Дауыттың маҡтаныбыраҡ яҙған хаты күңелен уйнатып ебәрҙе. “Үәт, малай, томана булғанбыҙ, Ҡуштирәк – донъя кендеге, тип йәшәгәнбеҙ. Юҡ, дуҫҡай, беҙҙең төшкә лә кермәгән ерҙәр бар икән. Ә армия тормошо, ауыр булһа ла, үҙе бер тамаша. Командирҙар уҫал, ебеп йөрөһәң, наряд сәпәргә торалар. Ну, мин бирешмәйем, хеҙмәттән тайшаныу юҡ. Руссаны нығыраҡ белеп алғас, полк мәктәбенә китеү ниәт...”
Ирназарҙың ни ере кәм Дауыттан? Хеҙмәткә алынһа, ул да донъя күреп, шымарып ҡайтмаҫ инеме ни? Үс иткәндәй, ҡыҙҙар: “Һалдат ашы еймәгән, һоро шинель кеймәгән егет – егет буламы?..” тип йыр сығарған. Тәғәйен Ирназарға төрттөрмәйҙәр, әлбиттә. Армиянан ҡайтҡан егеттәрҙең иғтибарын яулар өсөн йырлайҙар. Ә барыбер ғәрлек. Рәйес, ҡырҡынсаҡ-дорфа холоҡло әҙәм, уның уратыбыраҡ башлаған һүҙен ауыҙынан алып, әллә ниндәй мәрәкә тапҡандай, иренен бүлтәйтеп көлөп ебәрҙе. Сәсәй-сәсәй һаһылдап туйғас, көҙгө себештеке кеүек тап-тар күкрәген киреп, бармағын Ирназарҙың маңлайына тоҫҡаны.
– Ҡара һин уны! – тине күҙен алартып. – Үәт ниндәй уй менән килгән, ә! Ҡолағыңа киртеп ҡуй, кем: эшсе-крәҫтиән армияһында һинең ише дошман балаһына урын юҡ! Ауылдан һөрөлмәүеңә ҡыуан.
Сикәһенә сабып ебәрҙеләрме ни Ирназарҙың. Башына ут ҡапҡандай булды, йоҙроҡтары йомарланды. Яғаһынан матҡып алып, иманын уҡытырға ла бит был яуыздың, бер яғы. Бөтөн ауылды ҡан ҡалтыратып тотҡан әҙәм әллә ни күрһәтер. Ирназар үҙенән бигерәк ғаиләһен уйларға тейеш. Улай ҙа, ярһыуын баҫып:
– Иптәш Сталин, атаһы өсөн улы яуаплы түгел, тигән дә баһа. Миңә ҡағылмаймы ни был һүҙ? – тине. Ҡағылыу-ҡағылмауын үҙе лә белә, ләкин, баяғыса, асыҡлыҡ кәрәк ине уға. Ҡана, әйтеп бирһен рәйес рәсми ҡарашты.
– Әһә, иҫеңә төштөмө юлбашсының һүҙе? – тип рәйес йөҙөн йәмрәйтте. – Улай белдекле булғас, ниңә аҡыллы кәңәште кире ҡаҡтың? Кеше һүҙенә ҡолаҡ һалһаң, техникумда уҡып йөрөр инең... Ҡара һин уны, армия кәрәк уға, ә! Юҡ, кем, унда ижтимағи сығышы шишмә һыуы кеүек саф егеттәр генә хеҙмәт итә. Ҡайнар йөрәкле ватансылар! Алдынғы йәштәр!..
Уның ауыҙынан төкөрөк сәсеп һөйләгән хәбәрен тыңлап бөтөрмәне Ирназар, асыуын, ғәрлеген усҡа йомарлап сығып китте.
Ошоғаса бүтән етәкселәр аҫтан киҫһә-киҫә, ләкин бындай ҡанһыҙлыҡҡа бармай торғайны әле. Совет рәйесе иһә, битенән алып, уның юлында ҡара шәүлә генә түгел, ҡот осҡос упҡын ятыуын асып һалды. Былай булғас, Ирназар, күндәм алаша һымаҡ, кендеге өҙөлөп йығылғансы колхоз йөгөн һөйрәргә генә яраҡлы. Ышаныс та, ҡәҙер-хөрмәт тә яулай алмаясаҡ.
Үҙенә урын тапмай һуғылып йөрөнө-йөрөнө лә ул, бында күҙ көйөгө булып йәшәгәнсе, берәй-ары сығып китергә кәрәк, тигән фекергә килде. Ләкин был яҡлап та юл бикле ине. Бер кемде лә ауылдан ситкә ебәрмәҫкә ҡушҡан закон бар, имеш. Башын ташҡа бәрер хәлдә ине Ирназар.
Тап ошо көйөнөслө мәлдә яҙмышы ҡырҡа боролош яһаны, ул хәрби комиссариатҡа саҡырылды. Эштең ниҙәлеген аңлатып торманылар, үҙе лә төпсөнмәне. Нисек булһа-булды, өс-дүрт көн эсендә комиссиянан уҙғарып, ҡырҡ беренсе йылдың март урталарында уны армияға оҙаттылар. Сырхау әсәһен ҡарау-тәрбиәләү ҙә, тырышып-тырмашып йыйған әҙме-күпме мал-тыуарҙы, йорт-ҡураны тәләфләмәй һаҡлау ҙа йөклө Фәйрүзәгә ҡалды.
Улының борсолоуына Зөлҡәғиҙә: “Ҡайғырма, балам, илдә сәпсек тә үлмәй. Ике йыл ғүмер үтер ҙә китер”, – тип йыуатты. Фәйрүзә лә, күҙ йәшен күрһәтмәҫкә тырышып, ҡәйнәһенең һүҙен ҡеүәтләне: “Ысын, беҙ өйҙә лә баһа. Йәшәрбеҙ кеше ыңғайына. Атайымдар ҙа иҫән, ташламаҫтар...”

2
Ирназарҙың хеҙмәт урыны Украинала, Казатин ҡалаһы янында урынлашҡан кавалерия полкында ине. Бәләкәйҙән йылҡы тирәһендә ҡайнашып үҫкәс, бәйге еле ҡағылған башҡорт балаһына атлы ғәскәр мас та мас инде. Йәнә ул, буйға уртанан әҙ ҡалҡыу булһа ла, киң яурынлы, ныҡса егет. Күндәмлеге, ныҡышлығы ла иш янына ҡуш. Ат уйынының ҡатмарлы күнекмәләре, оҙайлы походтар тиһеңме, устав өйрәнеү, наряд атҡарыу тиһеңме – ул береһендә лә һынатмай. Ҡылыс-мылтығы, эйәр-өпсөнө ялт итеп тора, менгеһе ваҡытында ашатып-эсерелгән, таҙартылған. Командирҙары ла унан ҡәнәғәт. Бер көн хатта эскадрон политругы: “Һәйбәт хеҙмәт итәһең, Исламғолов, молодец! Был хаҡта полк исеменән ауылыңа хәбәр ителәсәк. Әйҙә ҡыуанһындар...” – тип уның һушын алды. Яҡшы һүҙ – йән аҙығы. Түбәһе күктә яугир егеттең.
Йөҙө яҡты, күңеле көр булғас, уның әсәһе менән Фәйрүзәгә яҙған хаттары ла күтәренке-алсаҡ аһәңле. Ул бергә саҡта әйтелмәгән иң наҙлы, иң татлы хистәрен еткерергә тырыша, изге хыялдарын һүтә, йыуата: “Фәйрүзәкәйем, һиңә ҡыйын инде, аңлайым. Бөтөн ышанысым һиндә, төшөнкөлөккә бирелмә, йәме. Зинһар, һаҡлана күр, тыуасаҡ улыбыҙға зыян теймәһен. Риза булһаң, исемен Азамат тип ҡушырбыҙ...” Быға яуап итеп, Фәйрүзә: “Азамат тиһеңсе? Ҡәйнәм бит, үҙе Зөлҡәғиҙә булғас ни, ҡыҙыбыҙҙы Зөлхизә итербеҙ, тип тора ла баһа. Ҡаршы түгелһеңдер бит?” – тип шаярта ла, етди һүҙгә күсеп, уны тынысландырырға керешә: “Беҙҙең өсөн борсолма, хеҙмәтеңә зарар теймәһен. Яңыға етерлек картуфыбыҙ бар, һөт-ҡатыҡтан өҙөлмәйбеҙ. Атайым бер тоҡ арышыбыҙҙы мамыҡ кеүек итеп тарттырып бирҙе... Көндәр йылыға киткәне бирле, Аллаға шөкөр, ҡәйнәмдең дә хәле арыу...”
Ирназар хат һайын: “Иҙел буйлап кәмә килә, кәмә килә эҙе юҡ. Хаты килә, һүҙе килә, һөйләшергә үҙе юҡ”, тигәнгә оҡшаш йырҙар сығарып өҫтәп ебәрә. Күңелдәрҙе шомландырған донъя хәлдәре тураһында ләм-мим. Уларҙы хатҡа яҙыу түгел, уйлау ҙа ҡурҡыныс.
Командирҙар өҙөп кенә әйтмәһә лә, һалдаттар үҙҙәре генә ҡалдымы, һуғыш хәүефе хаҡында һүҙ ҡуйырта. Быға сәбәптәр ҙә юҡ түгел. Ниңә, әйтәйек, һуңғы мәлдә хеҙмәттәре уғата ҡатмарлашып китте, тәртип-интизам ҡатыланды? Нилектән ғәҙәттәге увольнениеларға сик ҡуйылды, ә ялдағы командирҙар, отпускалары бөтмәйенсә, саҡырып ҡайтарылды? Тиктәҫкәме ни инде бындай һаҡлыҡ. Өҫтәүенә, көн аша тиерлек полкка тикшереүселәр килеп тула, аттар, ҡорал-яраҡ, тачанкалар, ылауҙар барлана. Быларҙың бөтөнөһө, донъяның аҫтын-өҫкә әйләндерәсәк ғәрәсәтле ваҡиғаларҙың яҡынлығына ишара ине.
Ә Ирназар, әйтерһең, күк көмбәҙенең етенсе ҡатында. Ул ҡыуаныс ҡатыш йәберһенеү, әрнеүле кисерештәр ҡосағында. Полктағы ығы-зығы, борсоулы хәлдәр, икеле-микеле хәбәрҙәр уның аңына ҡағылып ҡына уҙғандай. Билдәле, ул хеҙмәттән тайшанмай, ни талап ителһә, һәммәһен еренә еткереп үтәй. Ә күңеле бер ҡанатланып оса, бер килеп эстән һыҙа, толҡаһыҙ һыҡтай. Бының сәбәбе Фәйрүзәнең май байрамы алдынан ғына ебәргән хатында ине. Ышанырғамы, юҡмы тигәндәй, Ирназар уны ҡат-ҡат уҡыны, яңылыш аңламаныммы тип, йәнә күҙҙән кисерҙе. “Эй, Ирназарҡайым, беҙҙең дә шатланыр көндәребеҙ бар икән! – тигән Фәйрүзә. – Атайың мәрхүмдең исеме аҡланып тора бит, Ирназар. Ниндәйҙер документтан күренеүенсә, ҡайным, бахыр, ҡыҙылдарға ҡаршы һуғышмаған, аҡтар уны, фронтҡа етер-етмәҫ ҡасҡан сағында тотоп, атып үлтергәндәр. Ҡәйнәмде районға саҡырып, ошо хаҡта уға ҡағыҙ биреп ҡайтарҙылар...”

Дауамы бар.

Альбина Таҡалова һүрәте.